Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Biologii (śląskie) - zwierzęta i człowiek

1.Parzydełkowce

Wodne zwierzęta o workowatym ciele z symetrią promienistą: stułbia (wody słodkie), meduzy (np. chełbia modra w Bałtyku), ukwiały i koralowce. Ściana ciała ma dwie warstwy komórek. Jama chłonąco-trawiąca ma tylko jeden otwór - przez niego wpływa pokarm i są usuwane niestrawione resztki. Czułki wokół otworu gębowego mają komórki parzydełkowe, które wystrzeliwują nić z jadem do obrony i chwytania ofiar. Występują jako osiadłe polipy lub pływające meduzy; stułbia rozmnaża się też przez pączkowanie.

2.Płazińce

Zwierzęta o ciele spłaszczonym grzbieto-brzusznie, z symetrią dwuboczną, niepodzielonym na segmenty. Nie mają układu krwionośnego ani oddechowego - oddychają całą powierzchnią ciała. Przewód pokarmowy, jeśli jest, kończy się ślepo, bez odbytu. Większość to obojnaki. Wolno żyjące są np. wypławki - drapieżniki ze strumieni i stawów. Wiele płazińców to pasożyty: tasiemce i przywry, np. motylica wątrobowa.

3.Tasiemiec - przystosowania do pasożytnictwa

Taśmowate ciało z wielu członów. Główka ma przyssawki (u tasiemca uzbrojonego także haczyki), którymi przyczepia się do ściany jelita. Nie ma układu pokarmowego - wchłania strawiony już pokarm całą powierzchnią ciała. Powłoka ciała jest odporna na enzymy trawienne żywiciela. W jelicie jest mało tlenu, więc oddycha beztlenowo. Narządy zmysłów i układ nerwowy są uproszczone. Każdy człon ma narządy rozrodcze obu płci, a ostatnie człony, pełne tysięcy jaj, odrywają się i wydostają z kałem.

4.Tasiemiec uzbrojony i nieuzbrojony - zarażenie i profilaktyka

Człowiek jest żywicielem ostatecznym. Żywicielem pośrednim tasiemca nieuzbrojonego jest bydło, a uzbrojonego - świnia: zwierzęta połykają jaja z paszą zanieczyszczoną kałem, a w ich mięśniach rozwijają się larwy - wągry. Człowiek zaraża się, jedząc surowe lub niedogotowane mięso z wągrami. Połknięcie jaj tasiemca uzbrojonego (brudne ręce) grozi wągrzycą - larwy osiedlają się w mięśniach, oku, mózgu. Profilaktyka: kontrola weterynaryjna mięsa, dokładne gotowanie lub smażenie, mycie rąk.

5.Nicienie

Zwierzęta o ciele obłym (w przekroju okrągłym), wydłużonym, zwężonym na końcach, niepodzielonym na segmenty i pokrytym grubym oskórkiem. Przewód pokarmowy ma otwór gębowy i odbyt. Zwykle są rozdzielnopłciowe. Wiele żyje wolno w glebie i wodzie, inne pasożytują na roślinach, zwierzętach i człowieku. Glista ludzka żyje w jelicie cienkim; zarażamy się, połykając jej jaja z niemytymi warzywami i owocami lub z brudnych rąk. Włośniem krętym można się zarazić, jedząc surowe mięso świń lub dzików.

6.Owsik ludzki

Mały, biały nicień żyjący w jelicie grubym, częsty u dzieci. Samice w nocy wychodzą przez odbyt i składają jaja na skórze wokół niego, co wywołuje silny świąd. Drapanie przenosi jaja na palce i pod paznokcie, a stąd do ust - dochodzi do samozarażenia. Jaja trafiają też na pościel, zabawki i klamki. Objawy: świąd, niespokojny sen, rozdrażnienie. Profilaktyka: mycie rąk po skorzystaniu z toalety i przed jedzeniem, krótkie paznokcie, nieobgryzanie ich, częste pranie pościeli i bielizny.

7.Pierścienice

Zwierzęta o wydłużonym ciele podzielonym na pierścienie (segmenty). Mają wór powłokowo-mięśniowy i zamknięty układ krwionośny; dżdżownica oddycha przez wilgotną skórę. Dżdżownica ma szczecinki ułatwiające ruch i siodełko, które wytwarza kokon z jajami; jest obojnakiem. Pijawka lekarska ma dwie przyssawki i wydziela substancję zapobiegającą krzepnięciu krwi. Dżdżownice drążą korytarze, napowietrzają i spulchniają glebę, mieszają jej warstwy i przyspieszają powstawanie próchnicy; są pokarmem ptaków i kretów.

8.Stawonogi - cechy wspólne i znaczenie

Najliczniejsza w gatunki grupa zwierząt. Mają odnóża członowane (z odcinków połączonych stawami), ciało podzielone na części i szkielet zewnętrzny z chityny, który chroni ciało i jest miejscem przyczepu mięśni. Pancerz nie rośnie, dlatego stawonogi linieją. Znaczenie: zapylają rośliny (pszczoły, trzmiele), dają miód i jedwab, są pokarmem wielu zwierząt i rozkładają szczątki. Szkodzą jako szkodniki upraw (stonka ziemniaczana, mszyce) i przenosiciele chorób (kleszcze, komary).

9.Skorupiaki, pajęczaki i owady - porównanie

Skorupiaki: głowotułów i odwłok, dwie pary czułków, wiele par odnóży, większość oddycha skrzelami i żyje w wodzie (rak, krab, rozwielitka; na lądzie - stonoga). Pajęczaki: głowotułów i odwłok, 4 pary odnóży krocznych, brak czułków, szczękoczułki (u pająków z jadem); należą tu pająki, kleszcze, roztocza i skorpiony. Owady: głowa, tułów i odwłok, 3 pary odnóży, jedna para czułków, zwykle 2 pary skrzydeł; oddychają tchawkami - rurkami doprowadzającymi powietrze do komórek.

10.Rozwój owadów: przeobrażenie zupełne i niezupełne

Przeobrażenie zupełne: jajo → larwa → poczwarka → owad dorosły. Larwa jest zupełnie niepodobna do dorosłego (gąsienica motyla, czerw muchy, pędrak chrząszcza), a w poczwarce ciało się przebudowuje. Tak rozwijają się motyle, chrząszcze, muchówki i błonkówki, np. pszczoła. Przeobrażenie niezupełne: jajo → larwa → owad dorosły, bez poczwarki. Larwa jest podobna do dorosłego, ale nie ma skrzydeł i dojrzałych narządów rozrodczych; rośnie, kilka razy linieje. Tak rozwijają się koniki polne, ważki i pluskwiaki.

11.Mięczaki

Ciało miękkie, niesegmentowane: noga, worek trzewiowy i płaszcz, który zwykle wytwarza wapienną muszlę. Ślimaki mają zwykle skręconą muszlę (pomrowy - szczątkową lub żadną) i tarkę do zeskrobywania pokarmu; ślimak winniczek oddycha płucem. Małże mają muszlę z dwóch skorup, nie mają głowy, odżywiają się, filtrując wodę (szczeżuja, omułek), dzięki czemu ją oczyszczają; niektóre tworzą perły. Głowonogi (ośmiornica, kałamarnica, mątwa) mają ramiona z przyssawkami, duży mózg i dobrze widzące oczy.

12.Ryby kostnoszkieletowe

Zmiennocieplne kręgowce wodne. Przystosowania: opływowy kształt, łuski pokryte śluzem zmniejszającym tarcie, płetwy (ogonowa napędza, parzyste piersiowe i brzuszne sterują), skrzela przykryte wieczkami, pobierające tlen rozpuszczony w wodzie, pęcherz pławny regulujący głębokość zanurzenia i linia boczna wyczuwająca ruchy wody. Serce ma przedsionek i komorę. Zapłodnienie zwykle zewnętrzne: w czasie tarła samice składają ikrę, a samce polewają ją nasieniem; z jaj wylęga się narybek.

13.Płazy bezogonowe i ogoniaste

Zmiennocieplne kręgowce żyjące w wodzie i na lądzie. Skóra jest cienka, wilgotna, z licznymi gruczołami śluzowymi i uczestniczy w oddychaniu obok płuc. Bezogonowe (żaba trawna, ropucha szara, rzekotka drzewna) mają długie, skoczne kończyny tylne; ogoniaste (traszka zwyczajna, salamandra plamista) - wydłużone ciało z ogonem. Rozwój złożony: z jaj (skrzeku) w wodzie wylęgają się kijanki ze skrzelami i ogonem, które w przeobrażeniu stają się postacią dorosłą. Serce ma 2 przedsionki i 1 komorę.

14.Gady

Zmiennocieplne kręgowce przystosowane do życia na lądzie. Sucha skóra pokryta rogowymi łuskami lub tarczkami chroni przed utratą wody; gady okresowo linieją. Oddychają tylko płucami. Zapłodnienie jest wewnętrzne, a jaja z zapasem żółtka, otoczone błonami płodowymi i skorupką, są składane na lądzie; rozwój jest prosty. Gady Polski: jaszczurka zwinka, padalec (jaszczurka bez nóg), zaskroniec (żółte plamy za głową), żmija zygzakowata (jedyny jadowity wąż w Polsce) i żółw błotny.

15.Ptaki - przystosowania do lotu i rozmnażanie

Stałocieplne kręgowce o ciele pokrytym piórami, z kończynami przednimi przekształconymi w skrzydła. Lot ułatwiają: lekkie kości pneumatyczne wypełnione powietrzem, mostek z grzebieniem, do którego przyczepiają się silne mięśnie lotne, worki powietrzne wspomagające oddychanie, bezzębny dziób i brak pęcherza moczowego. Zapłodnienie wewnętrzne, jaja z wapienną skorupką są wysiadywane. Gniazdowniki (wróbel, sikora) wykluwają się nagie i bezradne, zagniazdowniki (kura, kaczka) - opierzone i wkrótce opuszczają gniazdo.

16.Ssaki łożyskowe

Stałocieplne kręgowce pokryte włosami (sierścią), z gruczołami skórnymi: potowymi, łojowymi i mlekowymi. Mają zróżnicowane zęby (siekacze, kły, przedtrzonowe, trzonowe) dopasowane do pokarmu, przeponę, serce z dwoma przedsionkami i dwiema komorami oraz duży mózg. Zarodek rozwija się w macicy, odżywiany przez łożysko, a młode po urodzeniu ssą mleko matki. Przystosowania: kret ma łopatowate kończyny do kopania, nietoperz - błonę lotną i echolokację, delfin - opływowe ciało i płetwy.

17.Zmiennocieplność i stałocieplność

Zwierzęta zmiennocieplne (ryby, płazy, gady) mają temperaturę ciała zależną od otoczenia; w chłodzie stają się ospałe, a zimę przetrwają w stanie odrętwienia, np. żaby w mule, jaszczurki w norach. Stałocieplne (ptaki i ssaki) utrzymują stałą, wysoką temperaturę dzięki intensywnej przemianie materii, izolacji z piór, sierści lub tłuszczu oraz czterodziałowemu sercu, które oddziela krew natlenowaną od odtlenowanej. Mogą być aktywne zimą, ale potrzebują dużo pokarmu; niektóre ssaki zapadają w sen zimowy.

18.Tkanka nabłonkowa

Komórki ściśle przylegają do siebie, prawie bez substancji międzykomórkowej, i tworzą warstwy pokrywające ciało i wyściełające narządy. Nabłonek wielowarstwowy (naskórek) chroni przed uszkodzeniami i drobnoustrojami. Nabłonek jednowarstwowy płaski wyściela pęcherzyki płucne i naczynia - ułatwia wymianę gazów i substancji. Nabłonek jelita wchłania strawiony pokarm, a nabłonek z rzęskami w drogach oddechowych usuwa zanieczyszczenia. Nabłonek gruczołowy wytwarza wydzieliny, np. ślinę, pot i hormony.

19.Tkanka łączna

Komórki rozproszone w dużej ilości substancji międzykomórkowej, która nadaje tkance właściwości. Kostna: substancja zawiera sole wapnia (twardość) i białka (sprężystość); buduje kości. Chrzęstna: sprężysta, bez naczyń krwionośnych; pokrywa powierzchnie stawowe, buduje małżowinę uszną i krtań. Tłuszczowa: magazynuje energię, izoluje cieplnie, chroni narządy. Łączna właściwa buduje ścięgna, więzadła i skórę właściwą. Krew to płynna tkanka łączna - jej substancją międzykomórkową jest osocze.

20.Tkanka mięśniowa - trzy rodzaje

Gładka: wrzecionowate komórki z jednym jądrem; kurczy się wolno, niezależnie od woli i długo się nie męczy; buduje ściany przewodu pokarmowego, naczyń krwionośnych i pęcherza moczowego. Poprzecznie prążkowana szkieletowa: długie, wielojądrowe włókna z prążkami; kurczy się szybko i silnie, zależnie od woli, ale szybko się męczy; buduje mięśnie szkieletowe. Poprzecznie prążkowana sercowa: rozgałęzione, połączone ze sobą komórki; kurczy się rytmicznie, niezależnie od woli i nie męczy się; buduje serce.

21.Tkanka nerwowa

Zbudowana z komórek nerwowych (neuronów) i komórek glejowych. Neuron ma ciało komórki z jądrem, krótkie, rozgałęzione dendryty, które odbierają pobudzenie, i jeden długi akson, który przewodzi impulsy nerwowe do innych komórek. Aksony otoczone osłonką mielinową przewodzą impulsy szybciej. Komórki glejowe odżywiają, chronią i izolują neurony. Tkanka nerwowa buduje mózgowie, rdzeń kręgowy i nerwy; odbiera bodźce i przewodzi informacje.

22.Skład krwi

Osocze to woda z rozpuszczonymi białkami, glukozą, solami mineralnymi, hormonami i zbędnymi produktami przemiany materii; transportuje substancje i ciepło. Czerwone krwinki (erytrocyty) u człowieka nie mają jądra, zawierają hemoglobinę - białko z żelazem, które wiąże i przenosi tlen. Białe krwinki (leukocyty) mają jądro i bronią organizm: pochłaniają drobnoustroje i wytwarzają przeciwciała. Płytki krwi to fragmenty komórek biorące udział w krzepnięciu. Komórki krwi powstają w czerwonym szpiku kostnym.

23.Serce i obiegi krwi

Serce ma 2 przedsionki i 2 komory, a zastawki nie pozwalają krwi się cofać. Tętnice prowadzą krew z serca, żyły - do serca, a przez ściany naczyń włosowatych zachodzi wymiana substancji. Obieg duży: lewa komora → aorta → naczynia włosowate narządów (krew oddaje tlen) → żyły główne → prawy przedsionek. Obieg mały: prawa komora → tętnice płucne → płuca (krew pobiera tlen, oddaje dwutlenek węgla) → żyły płucne → lewy przedsionek. Tętnicami płucnymi płynie krew odtlenowana.

24.Grupy krwi AB0 i czynnik Rh

O grupie krwi decydują antygeny na czerwonych krwinkach: grupa A ma antygen A, grupa B - antygen B, grupa AB - oba, grupa 0 - żadnego. W osoczu są przeciwciała przeciw antygenom, których dana osoba nie ma, np. grupa A ma przeciwciała anty-B, a grupa 0 - anty-A i anty-B. Po przetoczeniu niezgodnej krwi przeciwciała biorcy zlepiają krwinki dawcy. Czynnik Rh to antygen D: osoby Rh+ go mają, Rh- nie mają. Krew przetacza się zgodną grupowo, najlepiej tej samej grupy.

25.Konflikt serologiczny

Może wystąpić, gdy matka ma krew Rh-, a płód odziedziczy po ojcu Rh+. Najczęściej w czasie porodu (lub poronienia) krwinki płodu dostają się do krwi matki i jej układ odpornościowy zaczyna wytwarzać przeciwciała anty-Rh; pierwsze dziecko jest zwykle zdrowe. W kolejnej ciąży z płodem Rh+ przeciwciała matki przechodzą przez łożysko i niszczą krwinki płodu, co grozi niedokrwistością, żółtaczką, a nawet śmiercią płodu. Zapobiega temu podanie matce immunoglobuliny anty-D w ciąży i zaraz po porodzie.

26.Odporność wrodzona i nabyta

Odporność wrodzona (nieswoista) działa od urodzenia i tak samo wobec każdego intruza: bariery (skóra, śluz z rzęskami, łzy i ślina z enzymem lizozymem, kwas solny w żołądku), białe krwinki pochłaniające drobnoustroje, stan zapalny i gorączka. Odporność nabyta (swoista) rozwija się po kontakcie z konkretnym antygenem: limfocyty B wytwarzają dopasowane do niego przeciwciała, a limfocyty T niszczą zakażone komórki. Powstają komórki pamięci, dzięki którym kolejne zakażenie tym samym drobnoustrojem jest zwalczane szybciej.

27.Sposoby nabywania odporności

Czynna naturalna - po przechorowaniu choroby. Czynna sztuczna - po szczepieniu (szczepionka zawiera zabite lub osłabione drobnoustroje albo ich fragmenty). W obu przypadkach organizm sam wytwarza przeciwciała i komórki pamięci, więc odporność powstaje wolniej, ale trwa długo. Bierna naturalna - przeciwciała od matki, przekazane przez łożysko i z mlekiem. Bierna sztuczna - podanie surowicy z gotowymi przeciwciałami, np. po ukąszeniu żmii lub przy groźbie tężca. Odporność bierna działa od razu, ale krótko.

28.Trawienie i wchłanianie

Jama ustna: amylaza ślinowa zaczyna trawić skrobię do dwucukru maltozy. Żołądek: kwas solny zabija bakterie, a pepsyna rozkłada białka. Dwunastnica: sok trzustkowy zawiera enzymy trawiące białka, cukry i tłuszcze, a żółć z wątroby rozbija tłuszcze na drobne kropelki, choć sama nie jest enzymem. Jelito cienkie kończy trawienie, a jego kosmki wchłaniają aminokwasy, cukry proste, glicerol i kwasy tłuszczowe. Jelito grube wchłania wodę, a żyjące w nim bakterie wytwarzają witaminę K.

29.Niedobór witamin A, D i K

Witaminy A, D, E i K rozpuszczają się w tłuszczach. Niedobór witaminy A (wątroba, tran, masło; marchew zawiera jej prowitaminę) powoduje kurzą ślepotę, czyli słabe widzenie o zmierzchu, oraz suchość skóry i oczu. Niedobór witaminy D (powstaje w skórze pod wpływem słońca; tłuste ryby) powoduje u dzieci krzywicę - miękkie, wygięte kości, a u dorosłych rozmiękanie i łamliwość kości. Niedobór witaminy K (zielone warzywa, bakterie jelitowe) zaburza krzepnięcie krwi.

30.Niedobór witamin C, B6 i B12

Witaminy C i z grupy B rozpuszczają się w wodzie. Niedobór witaminy C (papryka, natka pietruszki, czarna porzeczka, cytrusy) to szkorbut: krwawienie dziąseł, rozchwianie zębów, słabe gojenie ran, obniżona odporność. Niedobór B6 (mięso, ryby, produkty pełnoziarniste) daje zapalne zmiany skóry i kącików ust, rozdrażnienie i zaburzenia nerwowe, a także niedokrwistość. Niedobór B12 (tylko produkty zwierzęce) powoduje niedokrwistość złośliwą i uszkodzenie nerwów; zagraża zwłaszcza weganom.

31.Układ oddechowy i wymiana gazowa

Jama nosowa ogrzewa, nawilża i oczyszcza powietrze. Dalej są gardło, krtań (nagłośnia zamyka ją przy połykaniu, są w niej struny głosowe), tchawica i oskrzela wzmocnione chrzęstnymi pierścieniami i wysłane nabłonkiem z rzęskami. Oskrzeliki kończą się pęcherzykami płucnymi oplecionymi naczyniami włosowatymi: tlen przenika z pęcherzyków do krwi, a dwutlenek węgla z krwi do pęcherzyków. Wdech: przepona i mięśnie międzyżebrowe kurczą się, klatka piersiowa się powiększa i powietrze wpływa do płuc.

32.Układ moczowy i gospodarka wodna

Nerki filtrują krew i wytwarzają mocz, usuwając zbędne produkty przemiany materii (głównie mocznik, powstający w wątrobie z rozkładu białek), nadmiar soli i wody. Mocz spływa moczowodami do pęcherza moczowego, a z niego cewką moczową na zewnątrz. Nerki regulują ilość wody w organizmie: gdy brakuje wody, przysadka uwalnia wazopresynę (hormon antydiuretyczny) i nerki zatrzymują więcej wody - moczu jest mniej i jest bardziej zagęszczony; pojawia się też pragnienie.

33.Układ nerwowy i łuk odruchowy

Ośrodkowy układ nerwowy to mózgowie i rdzeń kręgowy. W mózgowiu kresomózgowie odpowiada za myślenie, pamięć i ruchy dowolne, móżdżek - za równowagę i koordynację ruchów, a pień mózgu zawiera ośrodki oddychania i pracy serca. Obwodowy układ tworzą nerwy i zwoje. Odruch to szybka reakcja na bodziec, biegnąca łukiem odruchowym: receptor → neuron czuciowy → ośrodek w rdzeniu lub mózgowiu → neuron ruchowy → efektor (mięsień lub gruczoł). Odruchy bezwarunkowe są wrodzone, a warunkowe - wyuczone.

34.Choroby układów wewnętrznych i ich profilaktyka

Miażdżyca - odkładanie się cholesterolu w ścianach tętnic, które się zwężają; prowadzi do zawału serca i udaru mózgu. Sprzyjają jej palenie, otyłość, brak ruchu, nadciśnienie i dieta bogata w tłuszcze zwierzęce. Niedokrwistość (anemia) - za mało hemoglobiny lub czerwonych krwinek, np. przy niedoborze żelaza. Astma - napady duszności z powodu zwężenia oskrzeli. Kamica nerkowa - złogi w nerkach; sprzyja jej picie zbyt małej ilości wody. Profilaktyka: ruch, zbilansowana dieta, niepalenie i badania kontrolne.

35.Utrzymanie stałej temperatury ciała

Ośrodek termoregulacji leży w podwzgórzu i działa jak termostat, utrzymując temperaturę wnętrza ciała około 37 stopni. Przy przegrzaniu naczynia krwionośne skóry rozszerzają się (skóra czerwienieje i oddaje więcej ciepła), a gruczoły potowe wydzielają pot, który parując, chłodzi ciało. W zimnie naczynia skóry zwężają się, pojawiają się drżenie mięśni wytwarzające ciepło i gęsia skórka, a hormony tarczycy nasilają przemianę materii. Najwięcej ciepła wytwarzają pracujące mięśnie i wątroba.

36.Regulacja poziomu glukozy: insulina i glukagon

Poziom glukozy we krwi utrzymują dwa hormony wysp trzustkowych o przeciwnym (antagonistycznym) działaniu. Po posiłku glukozy przybywa i trzustka wydziela insulinę: ułatwia ona komórkom pobieranie glukozy, a wątroba i mięśnie zamieniają jej nadmiar w glikogen - poziom glukozy spada. Między posiłkami i przy wysiłku glukozy ubywa, więc trzustka wydziela glukagon: wątroba rozkłada glikogen i uwalnia glukozę do krwi - poziom glukozy rośnie.

37.Regulacja poziomu wapnia we krwi

Wapń jest potrzebny do budowy kości i zębów, krzepnięcia krwi, skurczu mięśni i przewodzenia impulsów nerwowych. Parathormon z przytarczyc (małych gruczołów na tylnej stronie tarczycy) podnosi poziom wapnia we krwi: uwalnia go z kości, zwiększa jego wchłanianie w jelicie (z pomocą witaminy D) i zatrzymywanie w nerkach. Kalcytonina z tarczycy obniża poziom wapnia, sprzyjając jego odkładaniu w kościach. Zbyt mało wapnia we krwi wywołuje bolesne skurcze mięśni, czyli tężyczkę.

38.Zaburzenia pracy przysadki mózgowej

Przysadka to mały gruczoł u podstawy mózgu, który kieruje pracą innych gruczołów (np. tarczycy, nadnerczy, jajników i jąder) i wydziela hormon wzrostu. Nadmiar hormonu wzrostu w dzieciństwie powoduje gigantyzm, a u dorosłych akromegalię - powiększenie dłoni, stóp, żuchwy i nosa. Niedobór w dzieciństwie powoduje karłowatość przysadkową: niski wzrost przy proporcjonalnej budowie i prawidłowym rozwoju umysłowym. Niedobór wazopresyny wywołuje moczówkę prostą - oddawanie bardzo dużych ilości moczu i silne pragnienie.

39.Zaburzenia pracy tarczycy

Tarczyca leży na szyi, przed tchawicą. Tyroksyna i trójjodotyronina zawierają jod, przyspieszają przemianę materii i są niezbędne do prawidłowego rozwoju dzieci, także mózgu. Tarczyca wytwarza też kalcytoninę, która obniża poziom wapnia we krwi. Nadczynność: szybkie bicie serca, chudnięcie mimo apetytu, nadpobudliwość, nadmierne pocenie, czasem wytrzeszcz oczu. Niedoczynność: spowolnienie, senność, tycie, marznięcie, sucha skóra; u nieleczonych niemowląt prowadzi do zaburzeń rozwoju fizycznego i umysłowego. Wole to powiększenie tarczycy. Sól jodowana pomaga zapobiegać wolu wynikającemu z niedoboru jodu.

40.Cukrzyca - zaburzenie pracy trzustki

Choroba, w której poziom glukozy we krwi jest stale za wysoki. Typ 1: układ odpornościowy niszczy komórki trzustki wytwarzające insulinę; zaczyna się zwykle u dzieci i młodzieży, a leczy się ją, podając insulinę. Typ 2: komórki słabo reagują na insulinę; sprzyjają mu otyłość, brak ruchu i zła dieta, a leczy się go dietą, ruchem i lekami. Objawy: wzmożone pragnienie, częste oddawanie dużej ilości moczu z glukozą, zmęczenie, chudnięcie. Nieleczona uszkadza naczynia krwionośne, nerki, oczy i nerwy.