Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Biologii (śląskie) - mikroorganizmy i rośliny

1.Hierarchiczna organizacja budowy organizmu

Organizm wielokomórkowy ma budowę piętrową: komórka → tkanka → narząd → układ narządów → organizm. Tkanka to grupa komórek o podobnej budowie, pełniących tę samą funkcję (np. tkanka mięśniowa, miękisz). Narząd tworzy kilka tkanek współpracujących przy jednym zadaniu (np. serce, liść). Układ narządów to narządy współdziałające w jednej czynności (np. układ pokarmowy). Organizmy jednokomórkowe, np. bakterie i pantofelek, przez całe życie są pojedynczą komórką.

2.Błona komórkowa, cytoplazma i jądro komórkowe

Błona komórkowa to cienka, elastyczna osłonka otaczająca każdą komórkę; oddziela ją od otoczenia i kontroluje, które substancje wnikają do środka, a które wychodzą (jest wybiórczo przepuszczalna). Cytoplazma to półpłynne wnętrze komórki - zachodzi w niej wiele przemian i są w niej zawieszone organelle. Jądro komórkowe zawiera DNA, czyli informację o cechach organizmu, kieruje czynnościami komórki i jej podziałem. Jądra nie mają komórki bakterii.

3.Mitochondrium

Organellum, w którym zachodzi oddychanie tlenowe: glukoza jest rozkładana z udziałem tlenu, a uwolniona energia służy do czynności życiowych. Dlatego mitochondria nazywa się centrami energetycznymi komórki. Dużo mitochondriów mają komórki zużywające wiele energii, np. komórki mięśni i plemniki. Mitochondria występują w komórkach roślin, zwierząt, grzybów i większości protistów, ale nie ma ich u bakterii.

4.Chloroplast

Zielone organellum zawierające barwnik chlorofil, który pochłania światło. W chloroplastach zachodzi fotosynteza - wytwarzanie glukozy z dwutlenku węgla i wody z wykorzystaniem energii światła. Chloroplasty mają komórki roślin (najwięcej komórki miękiszu liścia) i glonów, np. eugleny. Nie ma ich w komórkach zwierząt i grzybów, a zwykle także w komórkach korzenia, do których nie dociera światło.

5.Wakuola i ściana komórkowa

Wakuola to pęcherzyk otoczony błoną, wypełniony sokiem komórkowym (woda z rozpuszczonymi cukrami, solami mineralnymi i barwnikami). Magazynuje wodę i substancje zapasowe, gromadzi zbędne produkty przemian i utrzymuje jędrność komórki. Dojrzała komórka roślinna ma zwykle jedną dużą wakuolę. Ściana komórkowa leży na zewnątrz błony: nadaje komórce kształt, chroni ją i usztywnia. U roślin jest zbudowana z celulozy, u grzybów z chityny, a u bakterii z mureiny. Komórka zwierzęca nie ma ściany.

6.Komórka bakterii, rośliny i zwierzęcia - porównanie

Komórka roślinna ma błonę, cytoplazmę, jądro, mitochondria, chloroplasty, dużą wakuolę i celulozową ścianę. Komórka zwierzęca ma błonę, cytoplazmę, jądro i mitochondria, ale nie ma ściany, chloroplastów ani dużej wakuoli, dlatego często ma nieregularny kształt. Komórka bakterii jest dużo mniejsza i nie ma jądra - jej DNA leży w cytoplazmie (komórka bezjądrowa, prokariotyczna). Nie ma też mitochondriów ani chloroplastów; ma ścianę komórkową, a czasem otoczkę śluzową i wici.

7.Fotosynteza

Proces, w którym rośliny, glony i sinice wytwarzają związki organiczne z nieorganicznych. Substraty: dwutlenek węgla (u roślin wnika do liści przez aparaty szparkowe) i woda (pobierana głównie przez korzenie). Produkty: glukoza i tlen, uwalniany do atmosfery. Warunki: światło i chlorofil. Zapis słowny: dwutlenek węgla + woda → (światło, chlorofil) → glukoza + tlen. Glukoza jest zużywana w oddychaniu, służy do budowy ciała, a jej nadmiar roślina odkłada jako skrobię.

8.Czynniki wpływające na intensywność fotosyntezy

Fotosynteza przyspiesza, gdy rośnie natężenie światła i stężenie dwutlenku węgla w powietrzu - ale tylko do pewnej granicy, powyżej której dalszy wzrost już nic nie daje. Temperatura ma swoje optimum: w chłodzie proces zwalnia, a w zbyt wysokiej temperaturze słabnie. Przy niedoborze wody roślina zamyka aparaty szparkowe i pobiera mniej dwutlenku węgla. Intensywność fotosyntezy można badać, licząc pęcherzyki tlenu wydzielane przez roślinę wodną, np. moczarkę kanadyjską.

9.Oddychanie tlenowe

Proces uwalniania energii z glukozy z udziałem tlenu. Zachodzi stale - w dzień i w nocy - w komórkach roślin, zwierząt, grzybów i wielu bakterii. Zapis słowny: glukoza + tlen → dwutlenek węgla + woda + energia. U organizmów z jądrem komórkowym przebiega głównie w mitochondriach. Uwolniona energia służy do wszystkich czynności życiowych, a jej część rozprasza się jako ciepło. Oddychanie tlenowe dostarcza dużo więcej energii niż fermentacja, bo glukoza jest rozkładana całkowicie.

10.Fermentacja

Rozkład glukozy bez udziału tlenu; uwalnia mało energii, bo glukoza nie jest rozkładana do końca. Fermentacja alkoholowa: glukoza → alkohol etylowy + dwutlenek węgla + energia; prowadzą ją drożdże (pieczenie chleba, produkcja wina i piwa). Fermentacja mlekowa: glukoza → kwas mlekowy + energia; prowadzą ją bakterie mlekowe (jogurty, kefiry, kiszonki), a także komórki mięśni człowieka przy dużym wysiłku, gdy brakuje im tlenu.

11.Klasyfikacja biologiczna i nazwa gatunku

Systematyka porządkuje organizmy według pokrewieństwa w jednostki: gatunek → rodzaj → rodzina → rząd → gromada → typ → królestwo. Gatunek to najmniejsza jednostka: osobniki podobne do siebie, które krzyżują się ze sobą i mają płodne potomstwo. Nazwa gatunku jest dwuczłonowa (wprowadził ją Karol Linneusz): pierwszy wyraz to nazwa rodzaju, drugi uściśla gatunek, np. Pinus sylvestris - sosna zwyczajna. Im niższa jednostka, tym bardziej podobne i bliżej spokrewnione organizmy obejmuje.

12.Pięć królestw organizmów

Bakterie - jednokomórkowe, bez jądra komórkowego. Protisty - głównie jednokomórkowe, z jądrem; bardzo różnorodne (pierwotniaki, glony, protisty grzybopodobne). Grzyby - z jądrem, ściana z chityny, cudzożywne, zwykle zbudowane ze strzępek. Rośliny - wielokomórkowe, zwykle samożywne, ze ścianą z celulozy i chloroplastami. Zwierzęta - wielokomórkowe, cudzożywne, bez ściany komórkowej, zwykle zdolne do aktywnego ruchu. Wirusy nie należą do żadnego królestwa, bo nie są komórkami.

13.Wirus

Bezkomórkowa forma materii zbudowana z kwasu nukleinowego (DNA albo RNA) otoczonego białkowym płaszczem (kapsydem); niektóre wirusy mają jeszcze dodatkową osłonkę. Wirus nie odżywia się, nie oddycha i nie rośnie. Namnaża się wyłącznie wewnątrz żywej komórki gospodarza: wprowadza do niej swój materiał genetyczny, a komórka wytwarza nowe wirusy i często przy tym ginie. Dlatego wirusy są pasożytami wewnątrzkomórkowymi. Bakteriofagi to wirusy atakujące bakterie.

14.Choroby wirusowe i ich profilaktyka

Grypa, odra, świnka, różyczka i ospa wietrzna szerzą się głównie drogą kropelkową (kaszel, kichanie, rozmowa). HIV, który wywołuje AIDS, niszczy komórki układu odpornościowego; przenosi się przez krew, kontakty seksualne i z matki na dziecko, a nie przez podanie ręki czy wspólne naczynia. Profilaktyka: szczepienia (odra, świnka, różyczka, ospa wietrzna, grypa), mycie rąk, unikanie kontaktu z chorymi, przy HIV - prezerwatywy i sprzęt jednorazowy. Antybiotyki na wirusy nie działają.

15.Bakterie - występowanie, kształty i rozmnażanie

Bakterie żyją niemal wszędzie: w glebie, wodzie, powietrzu, gorących źródłach i w ciałach innych organizmów. Kształty: kuliste (ziarniaki, np. paciorkowce, gronkowce), cylindryczne (pałeczki, laseczki), przecinkowate (przecinkowce) i spiralne (śrubowce, krętki). Rozmnażają się bezpłciowo przez podział komórki na dwie, w dobrych warunkach nawet co kilkadziesiąt minut. W niekorzystnych warunkach niektóre tworzą przetrwalniki o grubej ścianie, odporne na suszę, mróz i wysoką temperaturę.

16.Odżywianie, oddychanie i znaczenie bakterii

Bakterie samożywne wytwarzają związki organiczne w fotosyntezie (sinice) albo w chemosyntezie, czerpiąc energię z utleniania związków nieorganicznych. Bakterie cudzożywne to saprobionty rozkładające martwą materię (destruenci), pasożyty i symbionty, np. bakterie brodawkowe roślin bobowatych, które wiążą azot z powietrza. Bakterie tlenowe oddychają tlenem, beztlenowe żyją bez niego. Człowiek wykorzystuje bakterie do produkcji jogurtów, kefirów, serów i kiszonek, a bakterie jelitowe wytwarzają witaminę K.

17.Choroby bakteryjne i ich profilaktyka

Gruźlica - prątki, droga kropelkowa, atakuje głównie płuca; chroni szczepienie BCG. Borelioza - krętki przenoszone przez kleszcze; typowy objaw to rumień wędrujący wokół ukłucia; trzeba chronić skórę w lesie i szybko usuwać kleszcze. Tężec - laseczki z ziemi wnikające do ran; ich toksyna wywołuje bolesne skurcze mięśni; chroni szczepienie. Salmonelloza - pałeczki z zakażonej żywności (jaja, drób, mięso), biegunka i wymioty; chroni higiena i obróbka termiczna. Leczy się je antybiotykami przepisanymi przez lekarza.

18.Protisty - różnorodność budowy

Protisty to organizmy z jądrem komórkowym, przeważnie jednokomórkowe, żyjące głównie w wodzie lub w wilgotnym środowisku. Protisty zwierzęce, czyli pierwotniaki, są cudzożywne i często ruchliwe: pantofelek porusza się dzięki rzęskom, ameba - dzięki nibynóżkom. Protisty roślinopodobne, czyli glony, są samożywne i mają chloroplasty (okrzemki, zielenice, brunatnice). Protisty grzybopodobne to np. śluzowce. Euglena zielona ma chloroplasty, ale w ciemności może odżywiać się cudzożywnie.

19.Toksoplazmoza

Choroba wywoływana przez pierwotniaka - toksoplazmę. Jej żywicielem ostatecznym jest kot: z jego odchodami do otoczenia wydostają się formy zdolne do zarażania. Człowiek zaraża się, jedząc surowe lub niedogotowane mięso, niemyte warzywa i owoce albo przez kontakt z ziemią lub kuwetą zanieczyszczoną kocimi odchodami. U zdrowych osób przebiega zwykle łagodnie, ale zarażenie w czasie ciąży może uszkodzić płód. Profilaktyka: mycie rąk i warzyw, dobrze wysmażone mięso, rękawiczki przy sprzątaniu kuwety.

20.Malaria (zimnica)

Choroba krajów tropikalnych wywoływana przez pierwotniaka - zarodźca malarii. Przenoszą go samice komara widliszka, które ssą krew. Zarodziec namnaża się najpierw w wątrobie, a potem w czerwonych krwinkach, które niszczy; rozpad wielu krwinek naraz wywołuje powtarzające się napady wysokiej gorączki i dreszczy, a z czasem niedokrwistość. Profilaktyka: moskitiery, środki odstraszające komary, ubrania zakrywające ciało, leki przeciwmalaryczne przyjmowane przed wyjazdem w tropiki i w czasie pobytu.

21.Grzyby - budowa i odżywianie

Grzyby to cudzożywne organizmy z jądrem komórkowym, o ścianie komórkowej z chityny; materiałem zapasowym jest glikogen, nie skrobia. Ciało większości grzybów to grzybnia zbudowana z nitkowatych strzępek. U grzybów kapeluszowych nad ziemią wyrasta owocnik (trzon i kapelusz z blaszkami lub rurkami), w którym powstają zarodniki. Drożdże są jednokomórkowe i rozmnażają się przez pączkowanie. Grzyby wchłaniają pokarm całą powierzchnią jako saprobionty, pasożyty lub symbionty (mikoryza z korzeniami drzew).

22.Znaczenie grzybów

W przyrodzie grzyby są destruentami: rozkładają martwe szczątki i zwracają do gleby sole mineralne. W mikoryzie dostarczają drzewom wodę i sole mineralne, a w zamian dostają cukry. Człowiek wykorzystuje drożdże do pieczenia chleba oraz produkcji wina i piwa, pleśnie do wyrobu serów pleśniowych, a z pędzlaka otrzymano pierwszy antybiotyk - penicylinę. Grzyby szkodzą jako pasożyty (grzybice skóry i paznokci, choroby roślin, sporysz), psują żywność, a niektóre są śmiertelnie trujące, np. muchomor sromotnikowy.

23.Porosty

Organizmy złożone z grzyba i glonu (lub sinicy) żyjących w ścisłej symbiozie. Glon prowadzi fotosyntezę i dostarcza cukrów, a grzyb chroni go przed wysychaniem i dostarcza wody z solami mineralnymi. Porosty rosną na skałach, korze drzew i glebie; jako organizmy pionierskie zasiedlają nagie skały i zapoczątkowują tworzenie gleby. Są wrażliwe na zanieczyszczenie powietrza, zwłaszcza dwutlenkiem siarki, dlatego służą jako jego wskaźniki (skala porostowa). Najwrażliwsze są porosty krzaczkowate.

24.Tkanka twórcza (merystem)

Tkanka zbudowana z małych, ściśle przylegających komórek o cienkich ścianach, dużym jądrze i gęstej cytoplazmie, bez dużej wakuoli. Jej komórki stale się dzielą, dzięki czemu roślina rośnie przez całe życie. Merystemy wierzchołkowe (stożki wzrostu) na szczytach pędu i korzenia odpowiadają za wzrost na długość. Miazga (kambium) w łodydze i korzeniu odpowiada za przyrost na grubość - u drzew tworzy słoje. Z komórek tkanki twórczej powstają wszystkie pozostałe tkanki, zwane tkankami stałymi.

25.Tkanka okrywająca

Chroni roślinę przed utratą wody, uszkodzeniami i drobnoustrojami. Skórka to jedna warstwa ściśle przylegających komórek, zwykle bez chloroplastów; na pędzie pokrywa ją woskowa kutykula. W skórce są aparaty szparkowe - szparki między dwiema komórkami szparkowymi, przez które zachodzi wymiana gazowa i parowanie wody. Skórka korzenia wytwarza włośniki chłonące wodę. Starsze łodygi i korzenie drzew okrywa korek z martwych komórek o ścianach nieprzepuszczalnych dla wody i gazów.

26.Tkanka miękiszowa (miękisz)

Najczęstsza tkanka roślinna: żywe komórki o cienkich ścianach i dużych wakuolach, między którymi są przestwory międzykomórkowe. Miękisz asymilacyjny ma liczne chloroplasty i prowadzi fotosyntezę (głównie w liściach). Spichrzowy magazynuje substancje zapasowe, np. skrobię (bulwy ziemniaka, korzeń marchwi, nasiona). Powietrzny ma duże przestwory wypełnione powietrzem (rośliny wodne i bagienne, np. grzybienie). Wodny gromadzi wodę (sukulenty, np. kaktusy, aloes).

27.Tkanka wzmacniająca

Nadaje roślinie sztywność i odporność na zginanie i złamanie. Zwarcica to komórki żywe, o ścianach zgrubiałych nierównomiernie, zwykle w narożach; wzmacnia rosnące organy: młode łodygi i ogonki liściowe (np. selera). Twardzica to komórki zwykle martwe, o grubych, często zdrewniałych ścianach. Tworzy włókna (len, konopie - surowiec na tkaniny i liny) oraz komórki kamienne (twarde łupiny orzechów, pestki śliw, grudki w miąższu gruszki).

28.Tkanka przewodząca: drewno i łyko

Drewno przewodzi wodę z solami mineralnymi od korzeni w górę, do liści. Jego główne elementy - naczynia i cewki - to martwe, puste w środku rurki o zdrewniałych ścianach, które dodatkowo usztywniają roślinę. Łyko przewodzi związki organiczne, głównie cukry wytworzone w liściach, do wszystkich organów, także w dół, do korzeni. Jego rurki sitowe to żywe komórki połączone poprzecznymi ścianami z otworkami. Drewno i łyko tworzą razem wiązki przewodzące, widoczne w liściu jako nerwy.

29.Mchy

Niewielkie rośliny lądowe rosnące w miejscach wilgotnych i cienistych. Zielona roślinka mchu ma łodyżkę i drobne listki, a do podłoża przytwierdzają ją chwytniki; mchy nie mają prawdziwych korzeni ani tkanek przewodzących, dlatego są niskie. Do zapłodnienia potrzebna jest woda. Po zapłodnieniu na szczycie roślinki wyrasta na trzonku puszka z zarodnikami; z zarodnika wyrasta splątek, a z niego nowa roślinka. Mchy magazynują wodę jak gąbka, chronią glebę przed erozją, a torfowce tworzą torf.

30.Paprotniki

Do paprotników należą paprocie, skrzypy i widłaki. Mają korzenie, łodygę (u paproci zwykle podziemne kłącze), liście i tkanki przewodzące, dlatego mogą być większe od mchów. Nie wytwarzają kwiatów ani nasion - rozmnażają się przez zarodniki, które u paproci powstają w zarodniach zebranych w kupki na spodniej stronie liści. Do zapłodnienia potrzebują wody. Przykłady: nerecznica samcza, orlica pospolita, skrzyp polny, widłak goździsty. Szczątki wymarłych drzewiastych paprotników przyczyniły się do powstania pokładów węgla kamiennego.

31.Rośliny nagonasienne i rodzime drzewa iglaste

Nagonasienne mają nasiona leżące odkryte na łuskach szyszek, nie tworzą owoców; są wiatropylne. Sosna zwyczajna: igły po 2 w pęczku, kora w górnej części pnia pomarańczowa. Świerk pospolity: pojedyncze, kłujące, czworokanciaste igły, szyszki zwisające, opadające w całości. Jodła pospolita: płaskie igły z dwoma białymi paskami od spodu, szyszki stojące, rozpadające się na drzewie. Modrzew: miękkie igły w pęczkach, zrzucane na zimę. Cis: płaskie igły, nasiona w czerwonej osnówce; poza osnówką cały trujący.

32.Korzeń - budowa, funkcje i modyfikacje

Korzeń utrzymuje roślinę w podłożu i pobiera wodę z solami mineralnymi. Od wierzchołka: czapeczka chroniąca stożek wzrostu, strefa wydłużania, strefa włośnikowa (włośniki chłoną wodę) i strefa korzeni bocznych. Dwuliścienne mają zwykle system palowy z korzeniem głównym, jednoliścienne - wiązkowy. Modyfikacje: spichrzowe (marchew, burak), czepne (bluszcz), podporowe (kukurydza), powietrzne (storczyki rosnące na drzewach), oddechowe (namorzyny), ssawki pasożytów (jemioła, kanianka).

33.Łodyga - budowa, funkcje i modyfikacje

Łodyga dźwiga liście, kwiaty i owoce oraz przewodzi wodę z solami mineralnymi w górę, a cukry z liści do innych organów. Ma węzły (miejsca wyrastania liści), międzywęźla i pąki: szczytowy i boczne. Bywa zielna albo zdrewniała (drzewa i krzewy). Modyfikacje: bulwa pędowa (ziemniak), kłącze (konwalia, perz), rozłogi (truskawka), cebula - skrócona łodyga z mięsistymi liśćmi, ciernie łodygowe (tarnina, głóg), wąsy (winorośl), gruba łodyga gromadząca wodę (kaktus).

34.Liść - budowa, funkcje i modyfikacje

Liść ma blaszkę, ogonek i nasadę. Nerwy to wiązki przewodzące: u dwuliściennych tworzą siatkę, u jednoliściennych biegną równolegle. Pod skórką z kutykulą leży miękisz palisadowy (najwięcej chloroplastów) i gąbczasty z przestworami; aparaty szparkowe są głównie na spodniej stronie. Funkcje: fotosynteza, wymiana gazowa i transpiracja, czyli parowanie wody. Modyfikacje: ciernie (kaktus, berberys), wąsy czepne (groch), pułapki roślin owadożernych (rosiczka), mięsiste łuski spichrzowe (cebula).

35.Budowa kwiatu

Kwiat to organ rozmnażania płciowego roślin okrytonasiennych. Na dnie kwiatowym osadzone są: okwiat - zielone działki kielicha (chronią pąk) i barwne płatki korony (wabią zapylacze); pręciki - nitka z pylnikiem, w którym powstają ziarna pyłku z komórkami plemnikowymi; słupek - znamię przyjmujące pyłek, szyjka i zalążnia z zalążkami, w których powstają komórki jajowe. Kwiat z pręcikami i słupkiem jest obupłciowy; niektóre rośliny mają osobne kwiaty męskie i żeńskie (np. kukurydza, leszczyna).

36.Zapylenie, zapłodnienie i powstanie owocu

Zapylenie to przeniesienie pyłku z pylnika na znamię słupka. Kwiaty owadopylne są barwne, pachnące, mają nektar i lepki pyłek. Wiatropylne są drobne i niepozorne, wytwarzają dużo lekkiego pyłku i mają duże, pierzaste znamiona (trawy, leszczyna, brzoza). Na znamieniu ziarno pyłku wytwarza łagiewkę, która dociera do zalążka; tam komórka plemnikowa łączy się z komórką jajową - to zapłodnienie. Po zapłodnieniu z zalążka powstaje nasiono, a z zalążni zwykle rozwija się owoc. Ściana zalążni przekształca się w owocnię. (podpowiedź: Zalążek → nasiono, zalążnia → owoc, ściana zalążni → owocnia.)

37.Budowa nasienia

Nasiono okrywa łupina nasienna, która chroni je przed uszkodzeniem i wysychaniem. W środku leży zarodek: korzonek zarodkowy, łodyżka zarodkowa, pączek (zawiązek pędu) i liścienie, czyli pierwsze liście zarodkowe. Materiały zapasowe (skrobia, białka, tłuszcze) są w bielmie albo w liścieniach. Dwuliścienne mają 2 liścienie, często wypełnione zapasami (fasola, groch). Jednoliścienne mają 1 liścień, a zapasy w bielmie (kukurydza, pszenica).

38.Kiełkowanie nasion

Kiełkowanie to przejście zarodka ze stanu spoczynku do wzrostu. Nasiono chłonie wodę i pęcznieje, łupina pęka, a zarodek rośnie, korzystając z zapasów; jako pierwszy wychodzi korzonek. Warunki: woda (uruchamia przemiany), tlen (zarodek intensywnie oddycha) i odpowiednia temperatura - w zimnie lub upale kiełkowanie zwalnia albo ustaje. Światło dla większości nasion nie jest potrzebne; nieliczne kiełkują tylko na świetle albo tylko w ciemności. Fasola wynosi liścienie nad ziemię, groch zostawia je w glebie.

39.Sposoby rozprzestrzeniania się nasion i owoców

Wiatr przenosi lekkie owoce i nasiona z puchem lub skrzydełkami (mniszek, klon, brzoza, sosna). Zwierzęta zjadają owoce soczyste, a nasiona wydalają w innym miejscu (jarzębina, czereśnia); owoce z haczykami czepiają się sierści (łopian, przytulia); wiewiórki i sójki zakopują orzechy i żołędzie, a części z nich nie odnajdują. Woda unosi owoce lekkie i nienasiąkliwe (olsza, kokos). Niektóre rośliny same wyrzucają nasiona, gdy owoc gwałtownie pęka (niecierpek, łubin).

40.Rodzime drzewa liściaste

Dąb: liście z zaokrąglonymi wcięciami, owoc żołądź. Buk: liście jajowate, gładka szara kora, trójgraniaste orzeszki (bukiew) w kolczastej okrywie. Lipa: liście sercowate, orzeszki zwisające na skrzydełku (podsadce). Klon: liście dłoniaste z ostrymi klapami, owoce ze skrzydełkami. Jesion: liście złożone pierzasto, owoce jednoskrzydełkowe. Brzoza: biała kora z czarnymi pęknięciami, drobne owocki ze skrzydełkami. Grab: liście podwójnie piłkowane, pień z podłużnymi żeberkami. Olsza: liście z wcięciem na szczycie, drobne szyszeczki.