Choroby układu rozrodczego i ich profilaktyka

1.Choroby przenoszone drogą płciową

Choroby zakaźne, do których zakażenia dochodzi głównie podczas kontaktów seksualnych z osobą zakażoną. Wywołują je bakterie (np. kiła, rzeżączka, chlamydioza), wirusy (np. HIV, HPV, wirus opryszczki, wirus WZW typu B) lub pierwotniaki (rzęsistkowica). Wiele z nich długo nie daje objawów, a nieleczone mogą prowadzić np. do niepłodności.

2.Kiła (syfilis)

Choroba bakteryjna wywoływana przez krętka bladego. Pierwszym objawem jest zwykle niebolesne owrzodzenie w miejscu wniknięcia bakterii, później pojawia się wysypka. Nieleczona po latach uszkadza m.in. serce, naczynia krwionośne i układ nerwowy. Może przejść z matki na płód. Leczy się ją antybiotykami.

3.Rzeżączka

Choroba bakteryjna wywoływana przez dwoinkę rzeżączki. U mężczyzn objawia się zwykle ropną wydzieliną z cewki moczowej i pieczeniem przy oddawaniu moczu, a u kobiet często przebiega bez wyraźnych objawów. Nieleczona może prowadzić do niepłodności. Leczy się ją antybiotykami.

4.Chlamydioza

Choroba bakteryjna wywoływana przez bakterie z rodzaju Chlamydia. Bardzo często przebiega bez objawów, dlatego chorzy nie wiedzą o zakażeniu i mogą zarażać innych. Nieleczona może powodować stany zapalne narządów rozrodczych i niepłodność. Leczy się ją antybiotykami.

5.HIV

Ludzki wirus niedoboru odporności. Atakuje i niszczy limfocyty, czyli komórki układu odpornościowego, przez co organizm stopniowo traci zdolność obrony przed drobnoustrojami. Osoba zakażona przez wiele lat może nie mieć objawów, ale może zakażać innych. Nie ma szczepionki, a leki hamują namnażanie wirusa, lecz nie usuwają go z organizmu.

6.AIDS

Zespół nabytego niedoboru odporności - zaawansowane stadium zakażenia wirusem HIV. Układ odpornościowy jest tak osłabiony, że chory zapada na ciężkie infekcje i niektóre nowotwory, które u zdrowego człowieka zdarzają się rzadko. Dzięki wczesnemu wykryciu zakażenia i regularnemu przyjmowaniu leków można nie dopuścić do rozwoju AIDS.

7.Drogi zakażenia HIV

Wirus HIV przenosi się przez krew (np. wspólne igły i strzykawki, niejałowe narzędzia), przez kontakty seksualne z osobą zakażoną oraz z matki na dziecko w czasie ciąży, porodu lub karmienia piersią. Nie zakażamy się przez podanie ręki, przytulanie, wspólne naczynia, kaszel, basen ani ukąszenie komara.

8.HPV

Wirus brodawczaka ludzkiego, przenoszony głównie drogą płciową, także przez bliski kontakt skóry. Niektóre jego typy wywołują brodawki narządów płciowych (kłykciny), a inne mogą po latach doprowadzić do raka szyjki macicy oraz innych nowotworów (np. gardła, odbytu, prącia). Przed najgroźniejszymi typami chroni szczepionka.

9.Opryszczka narządów płciowych

Choroba wirusowa wywoływana przez wirusa opryszczki. Objawia się bolesnymi pęcherzykami i nadżerkami w okolicy narządów płciowych. Wirus pozostaje w organizmie na całe życie i objawy mogą nawracać; leki łagodzą objawy, ale nie usuwają wirusa.

10.Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B)

Choroba wirusowa wątroby, którą można się zakazić przez krew, podczas kontaktów seksualnych oraz z matki na dziecko w czasie porodu. Może przejść w postać przewlekłą i uszkodzić wątrobę. Chroni przed nią szczepienie, w Polsce obowiązkowe i wykonywane już u niemowląt.

11.Rzęsistkowica

Choroba przenoszona drogą płciową wywoływana przez pierwotniaka - rzęsistka pochwowego. U kobiet powoduje stan zapalny pochwy ze świądem, pieczeniem i pienistą wydzieliną, a u mężczyzn często przebiega bez objawów. Leczy się jednocześnie oboje partnerów.

12.Drożdżyca (grzybica pochwy)

Zakażenie wywoływane przez grzyby drożdżopodobne z rodzaju Candida. Objawia się świądem, pieczeniem i białą, gęstą wydzieliną. Sprzyjają mu m.in. przyjmowanie antybiotyków, obniżona odporność, obcisła bielizna z materiałów syntetycznych i niewłaściwa higiena intymna. Zakażenie grzybicze może dotyczyć także mężczyzn.

13.Leczenie chorób przenoszonych drogą płciową

Choroby bakteryjne (kiła, rzeżączka, chlamydioza) leczy się antybiotykami przepisanymi przez lekarza i nie wolno przerywać kuracji na własną rękę. Na wirusy antybiotyki nie działają: w przypadku HIV i opryszczki leki hamują namnażanie wirusa, ale nie usuwają go z organizmu. Leczyć trzeba jednocześnie oboje partnerów.

14.Nowotwór

Choroba, w której komórki organizmu zaczynają dzielić się w sposób niekontrolowany i tworzą guz. Nowotwór złośliwy (rak) niszczy sąsiednie tkanki i może rozsiewać się do innych części ciała, tworząc przerzuty. Im wcześniej zostanie wykryty, tym większa szansa na wyleczenie.

15.Rak szyjki macicy

Nowotwór złośliwy rozwijający się w szyjce macicy, czyli w dolnej części macicy, która łączy się z pochwą. Jego główną przyczyną jest długotrwałe zakażenie niektórymi typami wirusa HPV. We wczesnym stadium zwykle nie daje objawów, dlatego tak ważne są szczepienie przeciw HPV i regularna cytologia.

16.Cytologia

Badanie, podczas którego lekarz ginekolog pobiera komórki z powierzchni szyjki macicy, a następnie ocenia się je pod mikroskopem. Pozwala wykryć zmiany przednowotworowe, zanim rozwinie się rak szyjki macicy. Dorosłe kobiety powinny wykonywać je regularnie, zgodnie z zaleceniami lekarza.

17.Szczepienie przeciw HPV

Szczepienie chroniące przed zakażeniem najgroźniejszymi typami wirusa HPV, a przez to przed rakiem szyjki macicy i innymi nowotworami wywoływanymi przez ten wirus. Działa najlepiej, gdy zostanie podane przed możliwym kontaktem z wirusem, dlatego zaleca się je dziewczętom i chłopcom w wieku szkolnym. W Polsce dzieci i młodzież mogą otrzymać je bezpłatnie w ramach programu szczepień.

18.Rak piersi

Najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet, choć rzadko zdarza się także u mężczyzn. Niepokojące objawy to m.in. wyczuwalny guzek w piersi lub pod pachą, zmiana kształtu piersi, wciągnięcie brodawki, wyciek z brodawki i zmiany na skórze piersi. Wcześnie wykryty jest w większości przypadków wyleczalny.

19.Samobadanie piersi

Regularne, raz w miesiącu, oglądanie i obmacywanie piersi oraz okolic pach w poszukiwaniu guzków i innych zmian. Kobiety miesiączkujące wykonują je kilka dni po zakończeniu miesiączki. Każdą zauważoną zmianę trzeba pokazać lekarzowi.

20.Mammografia i USG piersi

Badania obrazowe piersi, które pozwalają wykryć zmiany, zanim da się je wyczuć palcami. USG wykorzystuje ultradźwięki i wykonuje się je częściej u młodszych kobiet. Mammografia to zdjęcie rentgenowskie piersi, wykonywane głównie u starszych kobiet, w Polsce także w bezpłatnym programie badań przesiewowych.

21.Rak jądra

Nowotwór złośliwy, który dotyka głównie młodych mężczyzn. Pierwszym objawem jest zwykle niebolesny guzek, powiększenie lub stwardnienie jądra albo uczucie ciężkości w mosznie. Wcześnie wykryty jest wyleczalny w zdecydowanej większości przypadków.

22.Samobadanie jąder

Regularne, raz w miesiącu, delikatne badanie jąder palcami, najlepiej podczas ciepłego prysznica lub kąpieli, gdy skóra moszny jest rozluźniona. Chłopcy powinni je wykonywać od okresu dojrzewania. Każdy wyczuwalny guzek lub inną zmianę trzeba pokazać lekarzowi.

23.Ginekolog i urolog

Lekarze specjaliści zajmujący się zdrowiem układu rozrodczego. Ginekolog bada i leczy narządy rozrodcze kobiet, a urolog - układ moczowy oraz narządy płciowe mężczyzn. Choroby przenoszone drogą płciową leczy też dermatolog-wenerolog.

24.Badania przesiewowe

Badania wykonywane u osób, które nie mają żadnych objawów, aby jak najwcześniej wykryć chorobę lub zmiany przednowotworowe. Przykłady to cytologia (rak szyjki macicy) i mammografia (rak piersi). Wczesne wykrycie zwiększa szansę na skuteczne i mniej obciążające leczenie.

25.Profilaktyka chorób przenoszonych drogą płciową

Najpewniejszą ochroną jest unikanie kontaktów seksualnych (abstynencja) lub pozostawanie w związku z jednym, zdrowym partnerem. Ryzyko zmniejsza używanie prezerwatyw. Ważne są też szczepienia (HPV, WZW B), niepożyczanie przedmiotów mających kontakt z krwią (maszynki, szczoteczki do zębów), korzystanie wyłącznie z jałowego sprzętu i szybka wizyta u lekarza przy niepokojących objawach.

26.Higiena intymna

Codzienne mycie okolic intymnych ciepłą wodą z łagodnym środkiem myjącym, używanie własnego ręcznika i codzienna zmiana przewiewnej, bawełnianej bielizny. Dziewczęta w czasie miesiączki regularnie zmieniają podpaski lub tampony i myją się w kierunku od przodu do tyłu. Chłopcy myją także okolicę pod napletkiem.

27.Objawy wymagające wizyty u lekarza

Nietypowa wydzielina z pochwy lub cewki moczowej, pieczenie lub ból przy oddawaniu moczu, świąd, owrzodzenia, pęcherzyki lub brodawki w okolicy narządów płciowych, ból podbrzusza, guzek w piersi lub w jądrze. Takich objawów nie wolno leczyć samemu - rozpoznanie stawia lekarz.