Choroby układu pokarmowego i ich profilaktyka

1.Próchnica zębów

Choroba zębów, w której twarde tkanki zęba (najpierw szkliwo, potem zębina) są stopniowo niszczone. Bakterie z płytki nazębnej rozkładają cukry z pożywienia i wytwarzają kwasy, które rozpuszczają szkliwo. Nieleczona próchnica dochodzi do miazgi zęba i powoduje ból oraz stan zapalny.

2.Płytka nazębna

Lepki, prawie niewidoczny nalot na powierzchni zębów, złożony z resztek pokarmu, składników śliny i bakterii. Jeśli nie jest usuwana podczas szczotkowania, sprzyja próchnicy i zapaleniu dziąseł, a z czasem twardnieje w kamień nazębny.

3.Profilaktyka próchnicy

Mycie zębów co najmniej dwa razy dziennie pastą z fluorem, czyszczenie przestrzeni między zębami nicią dentystyczną, ograniczanie słodyczy i słodkich napojów (zwłaszcza między posiłkami) oraz wizyta kontrolna u dentysty mniej więcej co pół roku. Dentysta może też zabezpieczyć bruzdy zębów trzonowych lakiem.

4.Zatrucie pokarmowe

Choroba wywołana zjedzeniem pokarmu lub wypiciem wody, które zawierają chorobotwórcze bakterie, wirusy, wytwarzane przez bakterie toksyny albo substancje trujące (np. z grzybów). Typowe objawy to nudności, wymioty, biegunka i bóle brzucha, czasem gorączka.

5.Salmonelloza

Zatrucie pokarmowe wywołane przez bakterie z rodzaju Salmonella. Do zakażenia dochodzi najczęściej po zjedzeniu surowych lub niedogotowanych jaj i drobiu albo potraw z surowymi jajami (np. domowych lodów, kremów, majonezu). Objawy: biegunka, wymioty, ból brzucha i gorączka, zwykle kilka do kilkudziesięciu godzin po posiłku.

6.Zatrucie jadem kiełbasianym (botulizm)

Groźne zatrucie toksyną wytwarzaną przez bakterie beztlenowe (laseczki jadu kiełbasianego), które mogą namnażać się w źle przygotowanych konserwach i przetworach. Toksyna działa na układ nerwowy: powoduje m.in. podwójne widzenie, opadanie powiek, trudności z połykaniem i mówieniem, a nawet porażenie mięśni oddechowych.

7.Zatrucie grzybami

Zatrucie po zjedzeniu grzybów trujących. Najgroźniejszy jest muchomor sromotnikowy, którego toksyny uszkadzają wątrobę, a pierwsze objawy pojawiają się często dopiero po wielu godzinach. Zbieramy tylko grzyby znane na pewno, a przy podejrzeniu zatrucia od razu wzywamy pomoc.

8.Odwodnienie

Utrata zbyt dużej ilości wody i soli mineralnych z organizmu, np. podczas silnej biegunki, wymiotów lub wysokiej gorączki. Objawy: silne pragnienie, suchość w ustach, rzadkie oddawanie moczu, osłabienie, zawroty głowy. Jest szczególnie groźne dla małych dzieci i osób starszych, dlatego przy zatruciu trzeba często pić małymi porcjami.

9.Wirusowe zapalenie wątroby (WZW)

Choroba zakaźna wątroby wywołana przez wirusy, najczęściej typu A, B lub C. Może objawiać się osłabieniem, brakiem apetytu, nudnościami, bólem pod prawym łukiem żebrowym, ciemnym moczem i żółtaczką. Niektóre typy przez lata przebiegają bez objawów i mogą trwale uszkodzić wątrobę.

10.WZW typu A

Wirusowe zapalenie wątroby nazywane chorobą brudnych rąk. Wirus przenosi się drogą pokarmową: przez zanieczyszczoną wodę i żywność oraz brudne ręce. Choroba zwykle mija bez trwałych skutków. Chronią przed nią higiena (mycie rąk, picie bezpiecznej wody, mycie owoców i warzyw) oraz szczepienie.

11.WZW typu B

Wirusowe zapalenie wątroby, którym można się zakazić przez krew (np. niejałowe narzędzia, cudze maszynki do golenia), przez kontakty płciowe oraz z matki na dziecko podczas porodu. Może przejść w postać przewlekłą i po latach doprowadzić do marskości lub raka wątroby. W Polsce szczepienie przeciw WZW typu B jest obowiązkowe i wykonuje się je już u niemowląt.

12.WZW typu C

Wirusowe zapalenie wątroby przenoszone głównie przez krew, np. przez niejałowe igły i narzędzia. Często przez wiele lat nie daje żadnych objawów, a w tym czasie uszkadza wątrobę (może prowadzić do marskości i raka wątroby). Nie ma szczepionki przeciw WZW typu C, dlatego ważne jest unikanie kontaktu z cudzą krwią i badanie krwi w kierunku tego wirusa.

13.Żółtaczka

Żółte zabarwienie skóry i białek oczu spowodowane nagromadzeniem we krwi barwnika żółciowego. Jest objawem, a nie osobną chorobą - często świadczy o chorobie wątroby, np. o wirusowym zapaleniu wątroby. Wymaga pilnej konsultacji z lekarzem.

14.Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

Choroba, w której w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy powstają ubytki, czyli wrzody. Najczęstszą przyczyną jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori, a sprzyjają jej też niektóre leki przeciwbólowe przyjmowane bez kontroli lekarza, palenie tytoniu i alkohol. Objawy: ból w nadbrzuszu (często na czczo lub po jedzeniu), zgaga, nudności.

15.Helicobacter pylori

Bakteria, która potrafi przetrwać w kwaśnym środowisku żołądka. Uszkadza jego błonę śluzową i jest główną przyczyną choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Zakażenie wykrywa się badaniami zleconymi przez lekarza, a leczy się je antybiotykami i lekami zmniejszającymi wydzielanie kwasu.

16.Gastroskopia

Badanie, w którym lekarz ogląda wnętrze przełyku, żołądka i dwunastnicy za pomocą cienkiego, giętkiego przewodu z kamerą (endoskopu) wprowadzanego przez usta. Pozwala wykryć np. wrzody, stan zapalny lub zmiany nowotworowe i pobrać wycinek do badania.

17.Refluks żołądkowo-przełykowy

Cofanie się kwaśnej treści żołądka do przełyku, gdy mięsień zamykający wejście do żołądka (wpust) nie domyka się prawidłowo. Kwas podrażnia błonę śluzową przełyku. Sprzyjają temu obfite i tłuste posiłki, jedzenie tuż przed snem, leżenie po jedzeniu, napoje gazowane i nadwaga.

18.Zgaga

Pieczenie lub palenie za mostkiem, czasem z kwaśnym posmakiem w ustach. Pojawia się, gdy kwas z żołądka podrażnia przełyk. Jest typowym objawem refluksu; częsta zgaga wymaga konsultacji z lekarzem.

19.Anoreksja (jadłowstręt psychiczny)

Zaburzenie odżywiania o podłożu psychicznym, w którym chory drastycznie ogranicza jedzenie z powodu silnego lęku przed przytyciem, mimo że ma zbyt niską masę ciała. Osoba chora ma zaburzony obraz własnego ciała - wydaje się sobie za gruba. Choroba wyniszcza organizm: powoduje osłabienie, zaburzenia pracy serca, osłabienie kości i zatrzymanie miesiączki.

20.Bulimia (żarłoczność psychiczna)

Zaburzenie odżywiania o podłożu psychicznym, w którym napady objadania się przeplatają się z zachowaniami mającymi „pozbyć się” jedzenia: prowokowaniem wymiotów, głodówkami, nadmiernymi ćwiczeniami lub nadużywaniem środków przeczyszczających. Masa ciała bywa prawidłowa, więc chorobę trudno zauważyć. Częste wymioty niszczą szkliwo zębów i podrażniają przełyk.

21.Otyłość

Choroba polegająca na nadmiernym nagromadzeniu tkanki tłuszczowej w organizmie. Najczęściej wynika z jedzenia zbyt kalorycznych posiłków (słodycze, słodkie napoje, fast food) przy małej aktywności fizycznej. Zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia, chorób serca, refluksu i chorób stawów.

22.Rak jelita grubego

Nowotwór złośliwy rozwijający się w ścianie jelita grubego, często z niewielkich narośli zwanych polipami. Czynniki ryzyka: dieta uboga w błonnik, a bogata w czerwone i przetworzone mięso (np. wędliny), otyłość, mało ruchu, palenie tytoniu, alkohol, starszy wiek i zachorowania w rodzinie. Wcześnie wykryty jest w dużej mierze wyleczalny.

23.Kolonoskopia

Badanie wnętrza jelita grubego za pomocą giętkiego endoskopu z kamerą wprowadzanego przez odbyt. Pozwala wcześnie wykryć raka jelita grubego i usunąć polipy, zanim przekształcą się w nowotwór. Zaleca się je m.in. osobom po 50. roku życia oraz osobom z niepokojącymi objawami.

24.Objawy alarmowe ze strony układu pokarmowego

Objawy, z którymi trzeba szybko zgłosić się do lekarza: krew w stolcu lub czarny, smolisty stolec, wymioty z krwią, bardzo silny albo długo trwający ból brzucha, żółtaczka, objawy odwodnienia, utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień, chudnięcie bez wyraźnej przyczyny.

25.Błonnik pokarmowy

Składnik pokarmów roślinnych (warzyw, owoców, pełnoziarnistego pieczywa, kasz, nasion roślin strączkowych), którego człowiek nie trawi. Pobudza ruchy jelit, zapobiega zaparciom, daje uczucie sytości i zmniejsza ryzyko raka jelita grubego.

26.Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej

Schemat pokazujący zasady zdrowego odżywiania. U jej podstawy jest codzienna aktywność fizyczna, wyżej warzywa i owoce (powinny stanowić największą część posiłków), potem produkty zbożowe, nabiał, a następnie ryby, jaja, mięso i nasiona roślin strączkowych. Na szczycie są tłuszcze, których jemy najmniej.

27.Zasady zdrowego odżywiania

Jedz 4-5 posiłków dziennie w regularnych odstępach (co 3-4 godziny) i nie pomijaj śniadania. Do każdego posiłku dodawaj warzywa lub owoce, wybieraj produkty pełnoziarniste, pij głównie wodę. Ograniczaj cukier, sól, słodkie napoje, fast food i tłuszcze zwierzęce. Ostatni posiłek zjedz 2-3 godziny przed snem.

28.Higiena przygotowywania żywności

Zasady chroniące przed zatruciami i chorobami brudnych rąk: mycie rąk przed jedzeniem i po wyjściu z toalety, dokładne mycie warzyw i owoców, przechowywanie łatwo psującej się żywności w lodówce, dokładne gotowanie lub smażenie mięsa i jaj, osobna deska do surowego mięsa, sprawdzanie daty przydatności do spożycia.

29.Choroby pasożytnicze przewodu pokarmowego

Choroby wywołane przez pasożyty żyjące w jelitach, np. owsica (owsiki), glistnica (glista ludzka) i tasiemczyca (tasiemiec). Do zakażenia dochodzi przez brudne ręce, nieumyte warzywa i owoce albo surowe lub niedogotowane mięso. Chronią przed nimi higiena i dokładna obróbka cieplna mięsa.