Przyroda ożywiona i nieożywiona - jak poznajemy przyrodę

1.Przyroda

Wszystko, co nas otacza i nie zostało zrobione przez człowieka, np. rośliny, zwierzęta, woda, skały i powietrze. Przyrodę dzielimy na ożywioną i nieożywioną.

2.Przyroda ożywiona

Wszystkie organizmy, czyli istoty żywe: rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie i człowiek. Przykłady: dąb, wróbel, mrówka, muchomor.

3.Przyroda nieożywiona

Elementy przyrody, które nie żyją: woda, powietrze, skały, światło i ciepło Słońca. Przykłady: kamień, kałuża, chmura.

4.Organizm

Każda istota żywa, np. sosna, pies, borowik albo człowiek. Organizmy mają wspólne cechy, które odróżniają je od przyrody nieożywionej.

5.Wytwory człowieka

Przedmioty zrobione przez ludzi, np. dom, rower, ławka, książka. Nie należą ani do przyrody ożywionej, ani do nieożywionej.

6.Cechy organizmów

Wszystkie organizmy odżywiają się, oddychają, rosną i rozwijają się, rozmnażają się, reagują na bodźce, wydalają zbędne substancje i wykonują ruchy.

7.Odżywianie

Pobieranie lub wytwarzanie pokarmu, który daje energię i budulec. Rośliny same wytwarzają pokarm, a zwierzęta zjadają inne organizmy.

8.Oddychanie

Czynność życiowa, dzięki której organizm uzyskuje z pokarmu energię potrzebną do życia. Oddychają wszystkie organizmy: ludzie, zwierzęta, rośliny i grzyby.

9.Rozmnażanie

Wydawanie na świat potomstwa, np. kotka rodzi kocięta, kura składa jaja, a roślina wytwarza nasiona.

10.Wzrost i rozwój

Zwiększanie rozmiarów ciała i zmiany zachodzące w ciągu życia, np. z nasiona wyrasta drzewo, a z kijanki rozwija się żaba.

11.Reagowanie na bodźce

Odpowiadanie na zmiany w otoczeniu, np. kot ucieka, gdy słyszy szczekanie psa, a roślina na parapecie kieruje liście w stronę światła.

12.Zależność przyrody ożywionej od nieożywionej

Organizmy potrzebują elementów przyrody nieożywionej: wody, powietrza, światła i odpowiedniej temperatury. Roślina bez wody i światła usycha.

13.Zmysły

Wzrok, słuch, węch, smak i dotyk. Dzięki nim poznajemy przyrodę: widzimy kolory, słyszymy śpiew ptaków, czujemy zapach kwiatów. Nie próbujemy smaku nieznanych roślin, grzybów ani substancji.

14.Obserwacja

Uważne przyglądanie się obiektom lub zjawiskom bez zmieniania ich i bez wpływania na nie, np. oglądanie ptaków przy karmniku. Wyniki obserwacji zapisujemy.

15.Pomiar

Określanie wielkości, np. długości, temperatury, masy lub czasu, za pomocą przyrządów. Wynik pomiaru podajemy zawsze z jednostką, np. 15 cm albo 20°C.

16.Doświadczenie

Działanie, w którym celowo zmieniamy warunki, aby sprawdzić przypuszczenie, np. czy nasiona fasoli wykiełkują bez wody.

17.Problem badawczy

Pytanie, na które szukamy odpowiedzi w doświadczeniu, np. „Czy nasiona fasoli kiełkują bez wody?”.

18.Hipoteza

Przypuszczenie, czyli przewidywana odpowiedź na problem badawczy, np. „Nasiona fasoli nie kiełkują bez wody”. Doświadczenie pokazuje, czy hipoteza była prawdziwa.

19.Próba badawcza i próba kontrolna

W próbie badawczej zmieniamy jeden warunek (np. nasiona bez wody), a próba kontrolna ma zwykłe warunki (nasiona podlewane wodą). Porównując obie próby, widzimy skutek zmiany.

20.Wniosek

Odpowiedź na problem badawczy sformułowana na podstawie wyników doświadczenia. Wniosek potwierdza albo odrzuca hipotezę.

21.Lupa

Przyrząd powiększający kilka razy. Służy do oglądania drobnych obiektów, np. owadów, części kwiatów albo kryształków soli.

22.Lornetka

Przyrząd, który przybliża obraz odległych obiektów, np. ptaka na czubku drzewa albo sarny na skraju lasu.

23.Mikroskop

Przyrząd powiększający nawet kilkaset razy. Pozwala zobaczyć to, czego nie widać gołym okiem, np. komórki skórki cebuli.

24.Termometr

Przyrząd do pomiaru temperatury, np. powietrza, wody lub ciała. Temperaturę podajemy w stopniach Celsjusza (°C).

25.Taśma miernicza

Elastyczna miarka do mierzenia długości w centymetrach i metrach, np. obwodu pnia drzewa albo wzrostu kolegi. Krótsze odcinki mierzymy linijką.

26.Jednostki pomiaru

Długość: milimetr (mm), centymetr (cm), metr (m), kilometr (km). Masa: gram (g), kilogram (kg). Temperatura: stopień Celsjusza (°C). Czas: sekunda (s), minuta (min), godzina (h).