Biologia
Przyroda ożywiona i nieożywiona - jak poznajemy przyrodę
Zestaw uczy rozróżniać elementy przyrody ożywionej i nieożywionej oraz rozpoznawać cechy organizmów. Poznasz sposoby poznawania przyrody: obserwację, pomiar i doświadczenie, zrozumiesz różnicę między obserwacją a doświadczeniem i dowiesz się, do czego służą lupa, lornetka, mikroskop, termometr i taśma miernicza.
Podcast
Ładuję…
1.Przyroda
Wszystko, co nas otacza i nie zostało zrobione przez człowieka, np. rośliny, zwierzęta, woda, skały i powietrze. Przyrodę dzielimy na ożywioną i nieożywioną.
2.Przyroda ożywiona
Wszystkie organizmy, czyli istoty żywe: rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie i człowiek. Przykłady: dąb, wróbel, mrówka, muchomor.
3.Przyroda nieożywiona
Elementy przyrody, które nie żyją: woda, powietrze, skały, światło i ciepło Słońca. Przykłady: kamień, kałuża, chmura.
4.Organizm
Każda istota żywa, np. sosna, pies, borowik albo człowiek. Organizmy mają wspólne cechy, które odróżniają je od przyrody nieożywionej.
5.Wytwory człowieka
Przedmioty zrobione przez ludzi, np. dom, rower, ławka, książka. Nie należą ani do przyrody ożywionej, ani do nieożywionej.
6.Cechy organizmów
Wszystkie organizmy odżywiają się, oddychają, rosną i rozwijają się, rozmnażają się, reagują na bodźce, wydalają zbędne substancje i wykonują ruchy.
7.Odżywianie
Pobieranie lub wytwarzanie pokarmu, który daje energię i budulec. Rośliny same wytwarzają pokarm, a zwierzęta zjadają inne organizmy.
8.Oddychanie
Czynność życiowa, dzięki której organizm uzyskuje z pokarmu energię potrzebną do życia. Oddychają wszystkie organizmy: ludzie, zwierzęta, rośliny i grzyby.
9.Rozmnażanie
Wydawanie na świat potomstwa, np. kotka rodzi kocięta, kura składa jaja, a roślina wytwarza nasiona.
10.Wzrost i rozwój
Zwiększanie rozmiarów ciała i zmiany zachodzące w ciągu życia, np. z nasiona wyrasta drzewo, a z kijanki rozwija się żaba.
11.Reagowanie na bodźce
Odpowiadanie na zmiany w otoczeniu, np. kot ucieka, gdy słyszy szczekanie psa, a roślina na parapecie kieruje liście w stronę światła.
12.Zależność przyrody ożywionej od nieożywionej
Organizmy potrzebują elementów przyrody nieożywionej: wody, powietrza, światła i odpowiedniej temperatury. Roślina bez wody i światła usycha.
13.Zmysły
Wzrok, słuch, węch, smak i dotyk. Dzięki nim poznajemy przyrodę: widzimy kolory, słyszymy śpiew ptaków, czujemy zapach kwiatów. Nie próbujemy smaku nieznanych roślin, grzybów ani substancji.
14.Obserwacja
Uważne przyglądanie się obiektom lub zjawiskom bez zmieniania ich i bez wpływania na nie, np. oglądanie ptaków przy karmniku. Wyniki obserwacji zapisujemy.
15.Pomiar
Określanie wielkości, np. długości, temperatury, masy lub czasu, za pomocą przyrządów. Wynik pomiaru podajemy zawsze z jednostką, np. 15 cm albo 20°C.
16.Doświadczenie
Działanie, w którym celowo zmieniamy warunki, aby sprawdzić przypuszczenie, np. czy nasiona fasoli wykiełkują bez wody.
17.Problem badawczy
Pytanie, na które szukamy odpowiedzi w doświadczeniu, np. „Czy nasiona fasoli kiełkują bez wody?”.
18.Hipoteza
Przypuszczenie, czyli przewidywana odpowiedź na problem badawczy, np. „Nasiona fasoli nie kiełkują bez wody”. Doświadczenie pokazuje, czy hipoteza była prawdziwa.
19.Próba badawcza i próba kontrolna
W próbie badawczej zmieniamy jeden warunek (np. nasiona bez wody), a próba kontrolna ma zwykłe warunki (nasiona podlewane wodą). Porównując obie próby, widzimy skutek zmiany.
20.Wniosek
Odpowiedź na problem badawczy sformułowana na podstawie wyników doświadczenia. Wniosek potwierdza albo odrzuca hipotezę.
21.Lupa
Przyrząd powiększający kilka razy. Służy do oglądania drobnych obiektów, np. owadów, części kwiatów albo kryształków soli.
22.Lornetka
Przyrząd, który przybliża obraz odległych obiektów, np. ptaka na czubku drzewa albo sarny na skraju lasu.
23.Mikroskop
Przyrząd powiększający nawet kilkaset razy. Pozwala zobaczyć to, czego nie widać gołym okiem, np. komórki skórki cebuli.
24.Termometr
Przyrząd do pomiaru temperatury, np. powietrza, wody lub ciała. Temperaturę podajemy w stopniach Celsjusza (°C).
25.Taśma miernicza
Elastyczna miarka do mierzenia długości w centymetrach i metrach, np. obwodu pnia drzewa albo wzrostu kolegi. Krótsze odcinki mierzymy linijką.
26.Jednostki pomiaru
Długość: milimetr (mm), centymetr (cm), metr (m), kilometr (km). Masa: gram (g), kilogram (kg). Temperatura: stopień Celsjusza (°C). Czas: sekunda (s), minuta (min), godzina (h).
Notatka
Przyroda ożywiona i nieożywiona
to wszystko, co nas otacza i nie zostało zrobione przez człowieka. Dzielimy ją na dwie części.
to wszystkie organizmy, czyli istoty żywe: rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie i człowiek.
to elementy, które nie żyją: woda, powietrze, skały, światło i ciepło Słońca.
Przedmioty zrobione przez ludzi, np. dom, rower czy ławka, to . Nie zaliczamy ich do przyrody.
Przykład
W parku: drzewa, trawa i wiewiórki to przyroda ożywiona, kamienie i woda w stawie to przyroda nieożywiona, a ławki i latarnie to wytwory człowieka.
Cechy organizmów i zależności w przyrodzie
Wszystkie organizmy mają wspólne cechy, które odróżniają je od przyrody nieożywionej:
- odżywiają się - rośliny same wytwarzają pokarm, zwierzęta zjadają inne organizmy,
- oddychają - dzięki temu uzyskują energię z pokarmu,
- rosną i rozwijają się - z nasiona wyrasta drzewo, z kijanki żaba,
- rozmnażają się - wydają na świat potomstwo,
- reagują na bodźce - np. kot ucieka przed psem,
- wydalają zbędne substancje i wykonują ruchy.
Przyroda ożywiona i nieożywiona są ze sobą powiązane. Organizmy potrzebują wody, powietrza, światła i odpowiedniej temperatury. Bez wody i światła roślina usycha, a ryba nie przeżyje bez wody.
Jak poznajemy przyrodę: zmysły, obserwacja i pomiar
Przyrodę poznajemy za pomocą : wzroku, słuchu, węchu, smaku i dotyku. Nigdy jednak nie próbujemy smaku nieznanych roślin, grzybów i substancji, bo mogą być trujące.
to uważne przyglądanie się obiektom i zjawiskom bez zmieniania ich, np. oglądanie ptaków przy karmniku albo chmur na niebie. Wyniki obserwacji zapisujemy w zeszycie, opisujemy lub rysujemy.
to określanie wielkości za pomocą przyrządów: długości, temperatury, masy lub czasu. Wynik pomiaru zawsze podajemy z jednostką, np. 145 cm, 20°C, 2 kg.
| Sposób | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| obserwacja | przyglądamy się, niczego nie zmieniamy | ptaki przy karmniku |
| pomiar | mierzymy przyrządem, wynik z jednostką | 145 cm, 20°C, 2 kg |
| doświadczenie | celowo zmieniamy warunki | fasola bez wody |
Ważne
Obserwacja i to nie to samo: podczas obserwacji niczego nie zmieniamy, a w doświadczeniu celowo zmieniamy warunki.
Doświadczenie krok po kroku
Doświadczenie to sposób sprawdzania przypuszczeń przez celową zmianę warunków. Przebiega w kilku krokach:
- - pytanie, np. „Czy nasiona fasoli kiełkują bez wody?”,
- - przypuszczenie, np. „Nasiona fasoli nie kiełkują bez wody”,
- przebieg doświadczenia z próbą badawczą i próbą kontrolną,
- wyniki, czyli zapis tego, co zaobserwowaliśmy,
- - odpowiedź na problem badawczy, która potwierdza lub odrzuca hipotezę.
W próbie badawczej zmieniamy tylko jeden warunek (nasiona bez wody), a próba kontrolna ma zwykłe warunki (nasiona podlewane wodą). Dzięki porównaniu obu prób wiemy, że różnica w wynikach wynika właśnie z tej jednej zmiany.
Przyrządy i jednostki pomiaru
Zmysły wspieramy przyrządami:
- lupa powiększa kilka razy - do oglądania drobnych obiektów, np. owadów i kwiatów,
- przybliża odległe obiekty, np. ptaki na drzewie,
- powiększa nawet kilkaset razy - pokazuje to, czego nie widać gołym okiem, np. komórki,
- mierzy temperaturę w stopniach Celsjusza (°C),
- i linijka mierzą długość w centymetrach i metrach.
| Przyrząd | Do czego służy | Przykład |
|---|---|---|
| lupa | powiększa kilka razy | owady, kwiaty |
| lornetka | przybliża odległe obiekty | ptaki na drzewie |
| mikroskop | powiększa nawet kilkaset razy | komórki |
| termometr | mierzy temperaturę w °C | - |
| taśma miernicza, linijka | mierzą długość w cm i m | - |
Najważniejsze jednostki: długość - mm, cm, m, km; masa - g, kg; temperatura - °C; czas - s, min, h.
Zapamiętaj
1 m = 100 cm, a 1 cm = 10 mm.
W skrócie
Pojęcia z fiszek
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Przyroda ożywiona i nieożywiona - poznawanie przyrodyKlasy 4-5
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
28 pytań w 3 etapach
Etap 1: Składniki przyrody i cechy organizmów
Etap 1 · 11 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Metody poznawania przyrody
Etap 2 · 10 fiszek · 11 pytań
Etap 3: Przyrządy i bezpieczeństwo badań
Etap 3 · 5 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
