Choroby i urazy układu ruchu

1.Prawidłowa postawa ciała

Sposób trzymania ciała, przy którym głowa jest uniesiona, barki i łopatki są na tej samej wysokości, a kręgosłup ma swoje naturalne krzywizny. Taka postawa najmniej obciąża kości, stawy i mięśnie.

2.Naturalne krzywizny kręgosłupa

Prawidłowe wygięcia kręgosłupa widoczne z boku: lordoza szyjna i lędźwiowa (wygięcia do przodu) oraz kifoza piersiowa i krzyżowa (wygięcia do tyłu). Nadają kręgosłupowi kształt litery S i amortyzują wstrząsy podczas chodzenia i biegania.

3.Wada postawy

Trwałe odchylenie od prawidłowej postawy ciała, np. nieprawidłowe skrzywienie kręgosłupa albo płaskostopie. Wady postawy często powstają w okresie szybkiego wzrostu, czyli u dzieci i nastolatków.

4.Skolioza

Boczne skrzywienie kręgosłupa, widoczne od tyłu jako wygięcie w kształcie litery C lub S. Objawy: barki lub łopatki na różnej wysokości, nierówna talia.

5.Kifoza (pogłębiona)

Nadmierne wygięcie kręgosłupa ku tyłowi w odcinku piersiowym, czyli tzw. okrągłe plecy. Sprzyja jej garbienie się, np. przy długim siedzeniu nad telefonem lub biurkiem.

6.Lordoza (pogłębiona)

Nadmierne wygięcie kręgosłupa ku przodowi w odcinku lędźwiowym, czyli tzw. wklęsłe plecy. Brzuch i pośladki są wtedy mocno wysunięte.

7.Płaskostopie

Obniżenie (spłaszczenie) łuku stopy, przez które stopa gorzej amortyzuje kroki. Objawia się szybkim męczeniem i bólem stóp, a nawet kolan. Sprzyjają mu niewygodne buty, nadwaga i mała aktywność fizyczna.

8.Przyczyny wad postawy

Długie siedzenie w złej pozycji, noszenie ciężkiej torby na jednym ramieniu, źle dobrane biurko i krzesło, mała aktywność fizyczna i słabe mięśnie grzbietu oraz brzucha, nadwaga, niewygodne obuwie.

9.Gorset mięśniowy

Mięśnie grzbietu i brzucha, które podtrzymują kręgosłup w prawidłowej pozycji. Wzmacnia go regularny ruch, np. pływanie, jazda na rowerze i ćwiczenia na lekcjach wychowania fizycznego.

10.Prawidłowe noszenie plecaka

Plecak nosimy na obu ramionach, blisko pleców, a najcięższe rzeczy kładziemy najbliżej pleców. Plecak nie powinien ważyć więcej niż około 10-15% masy ciała ucznia.

11.Prawidłowa pozycja przy biurku

Plecy oparte o oparcie krzesła, stopy płasko na podłodze, kolana zgięte mniej więcej pod kątem prostym, monitor na wysokości oczu, przedramiona oparte na blacie. Co jakiś czas trzeba wstać i się poruszać.

12.Krzywica

Choroba dzieci wywołana niedoborem witaminy D3. Kości są miękkie i słabo uwapnione, więc się wyginają: pojawiają się krzywe nogi i zniekształcona klatka piersiowa.

13.Witamina D3

Witamina, która umożliwia wchłanianie wapnia z pokarmu i odkładanie go w kościach. Powstaje w skórze pod wpływem promieni słonecznych. Źródła w pokarmie: tłuste ryby morskie, tran, żółtka jaj.

14.Wapń

Pierwiastek, który w postaci soli mineralnych nadaje kościom twardość. Bogate w wapń są mleko i jego przetwory (jogurty, kefiry, sery), a także np. brokuły i migdały.

15.Osteoporoza

Choroba, w której kości tracą sole mineralne (głównie wapń), stają się porowate, kruche i łatwo się łamią. Najczęściej dotyka osoby starsze, zwłaszcza kobiety.

16.Profilaktyka osteoporozy

Dieta bogata w wapń i witaminę D, regularny ruch (szczególnie w młodości, gdy budujemy mocne kości), przebywanie na świeżym powietrzu, niepalenie tytoniu i unikanie alkoholu.

17.Złamanie

Przerwanie ciągłości kości. Objawy: silny ból, obrzęk, zniekształcenie kończyny, nienaturalna ruchomość w miejscu urazu, brak możliwości poruszania kończyną.

18.Złamanie zamknięte

Złamanie, przy którym skóra nad złamaną kością nie jest przerwana. Odłamy kości pozostają pod skórą.

19.Złamanie otwarte

Złamanie, przy którym odłamy kości przerywają skórę i powstaje rana. Grozi silnym krwawieniem i zakażeniem.

20.Zwichnięcie

Uraz stawu, przy którym powierzchnie stawowe kości przemieszczają się względem siebie i same nie wracają na miejsce, np. główka kości wysuwa się z panewki. Zwykle uszkodzona jest też torebka stawowa i więzadła.

21.Skręcenie

Uraz stawu, przy którym kości na chwilę przemieszczają się względem siebie, ale wracają na swoje miejsce. Więzadła i torebka stawowa zostają naciągnięte lub naderwane. Najczęściej dotyczy stawu skokowego.

22.Zasada unieruchamiania

Przy złamaniu kości unieruchamiamy dwa sąsiednie stawy, np. przy złamaniu przedramienia staw łokciowy i nadgarstek. Przy urazie stawu unieruchamiamy dwie kości, które tworzą ten staw.

23.Pierwsza pomoc przy złamaniu otwartym

Tamujemy krwawienie, osłaniamy ranę jałowym opatrunkiem, nie wciskamy wystającej kości i nie nastawiamy kończyny. Unieruchamiamy kończynę w zastanej pozycji i wzywamy pomoc pod numer 112.

24.Zimny okład

Okład, który zmniejsza ból i obrzęk przy skręceniu, zwichnięciu lub stłuczeniu. Lód przykładamy przez materiał, a nie bezpośrednio na skórę.

25.Uraz kręgosłupa

Można go podejrzewać np. po upadku z wysokości lub skoku do płytkiej wody, gdy poszkodowany nie czuje kończyn albo boli go szyja. Nie ruszamy poszkodowanego, chyba że grozi mu niebezpieczeństwo, i wzywamy pomoc.

26.Zdjęcie rentgenowskie (RTG)

Badanie, które pozwala lekarzowi zobaczyć kości i potwierdzić złamanie lub zwichnięcie.

27.Aktywność fizyczna a układ ruchu

Regularny ruch wzmacnia kości i mięśnie, poprawia ruchomość stawów i chroni przed wadami postawy. Zaleca się codzienną aktywność, np. pływanie, jazdę na rowerze, gry zespołowe.