Ilustracja do zestawu: Choroby i urazy układu ruchu

Biologia

Choroby i urazy układu ruchu

Szkoła podstawowa100% pozytywnych (1 ocena)uczy się 2 osoby
27 fiszek32 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw porządkuje wiedzę o wadach postawy (skolioza, kifoza, lordoza, płaskostopie), krzywicy i osteoporozie oraz o roli witaminy D3 i wapnia. Nauczysz się odróżniać złamanie, zwichnięcie i skręcenie, udzielać pierwszej pomocy przy tych urazach i dbać o kręgosłup na co dzień - od noszenia plecaka po pozycję przy biurku.

1.Prawidłowa postawa ciała

Sposób trzymania ciała, przy którym głowa jest uniesiona, barki i łopatki są na tej samej wysokości, a kręgosłup ma swoje naturalne krzywizny. Taka postawa najmniej obciąża kości, stawy i mięśnie.

2.Naturalne krzywizny kręgosłupa

Prawidłowe wygięcia kręgosłupa widoczne z boku: lordoza szyjna i lędźwiowa (wygięcia do przodu) oraz kifoza piersiowa i krzyżowa (wygięcia do tyłu). Nadają kręgosłupowi kształt litery S i amortyzują wstrząsy podczas chodzenia i biegania.

3.Wada postawy

Trwałe odchylenie od prawidłowej postawy ciała, np. nieprawidłowe skrzywienie kręgosłupa albo płaskostopie. Wady postawy często powstają w okresie szybkiego wzrostu, czyli u dzieci i nastolatków.

4.Skolioza

Boczne skrzywienie kręgosłupa, widoczne od tyłu jako wygięcie w kształcie litery C lub S. Objawy: barki lub łopatki na różnej wysokości, nierówna talia.

5.Kifoza (pogłębiona)

Nadmierne wygięcie kręgosłupa ku tyłowi w odcinku piersiowym, czyli tzw. okrągłe plecy. Sprzyja jej garbienie się, np. przy długim siedzeniu nad telefonem lub biurkiem.

6.Lordoza (pogłębiona)

Nadmierne wygięcie kręgosłupa ku przodowi w odcinku lędźwiowym, czyli tzw. wklęsłe plecy. Brzuch i pośladki są wtedy mocno wysunięte.

7.Płaskostopie

Obniżenie (spłaszczenie) łuku stopy, przez które stopa gorzej amortyzuje kroki. Objawia się szybkim męczeniem i bólem stóp, a nawet kolan. Sprzyjają mu niewygodne buty, nadwaga i mała aktywność fizyczna.

8.Przyczyny wad postawy

Długie siedzenie w złej pozycji, noszenie ciężkiej torby na jednym ramieniu, źle dobrane biurko i krzesło, mała aktywność fizyczna i słabe mięśnie grzbietu oraz brzucha, nadwaga, niewygodne obuwie.

9.Gorset mięśniowy

Mięśnie grzbietu i brzucha, które podtrzymują kręgosłup w prawidłowej pozycji. Wzmacnia go regularny ruch, np. pływanie, jazda na rowerze i ćwiczenia na lekcjach wychowania fizycznego.

10.Prawidłowe noszenie plecaka

Plecak nosimy na obu ramionach, blisko pleców, a najcięższe rzeczy kładziemy najbliżej pleców. Plecak nie powinien ważyć więcej niż około 10-15% masy ciała ucznia.

11.Prawidłowa pozycja przy biurku

Plecy oparte o oparcie krzesła, stopy płasko na podłodze, kolana zgięte mniej więcej pod kątem prostym, monitor na wysokości oczu, przedramiona oparte na blacie. Co jakiś czas trzeba wstać i się poruszać.

12.Krzywica

Choroba dzieci wywołana niedoborem witaminy D3. Kości są miękkie i słabo uwapnione, więc się wyginają: pojawiają się krzywe nogi i zniekształcona klatka piersiowa.

13.Witamina D3

Witamina, która umożliwia wchłanianie wapnia z pokarmu i odkładanie go w kościach. Powstaje w skórze pod wpływem promieni słonecznych. Źródła w pokarmie: tłuste ryby morskie, tran, żółtka jaj.

14.Wapń

Pierwiastek, który w postaci soli mineralnych nadaje kościom twardość. Bogate w wapń są mleko i jego przetwory (jogurty, kefiry, sery), a także np. brokuły i migdały.

15.Osteoporoza

Choroba, w której kości tracą sole mineralne (głównie wapń), stają się porowate, kruche i łatwo się łamią. Najczęściej dotyka osoby starsze, zwłaszcza kobiety.

16.Profilaktyka osteoporozy

Dieta bogata w wapń i witaminę D, regularny ruch (szczególnie w młodości, gdy budujemy mocne kości), przebywanie na świeżym powietrzu, niepalenie tytoniu i unikanie alkoholu.

17.Złamanie

Przerwanie ciągłości kości. Objawy: silny ból, obrzęk, zniekształcenie kończyny, nienaturalna ruchomość w miejscu urazu, brak możliwości poruszania kończyną.

18.Złamanie zamknięte

Złamanie, przy którym skóra nad złamaną kością nie jest przerwana. Odłamy kości pozostają pod skórą.

19.Złamanie otwarte

Złamanie, przy którym odłamy kości przerywają skórę i powstaje rana. Grozi silnym krwawieniem i zakażeniem.

20.Zwichnięcie

Uraz stawu, przy którym powierzchnie stawowe kości przemieszczają się względem siebie i same nie wracają na miejsce, np. główka kości wysuwa się z panewki. Zwykle uszkodzona jest też torebka stawowa i więzadła.

21.Skręcenie

Uraz stawu, przy którym kości na chwilę przemieszczają się względem siebie, ale wracają na swoje miejsce. Więzadła i torebka stawowa zostają naciągnięte lub naderwane. Najczęściej dotyczy stawu skokowego.

22.Zasada unieruchamiania

Przy złamaniu kości unieruchamiamy dwa sąsiednie stawy, np. przy złamaniu przedramienia staw łokciowy i nadgarstek. Przy urazie stawu unieruchamiamy dwie kości, które tworzą ten staw.

23.Pierwsza pomoc przy złamaniu otwartym

Tamujemy krwawienie, osłaniamy ranę jałowym opatrunkiem, nie wciskamy wystającej kości i nie nastawiamy kończyny. Unieruchamiamy kończynę w zastanej pozycji i wzywamy pomoc pod numer 112.

24.Zimny okład

Okład, który zmniejsza ból i obrzęk przy skręceniu, zwichnięciu lub stłuczeniu. Lód przykładamy przez materiał, a nie bezpośrednio na skórę.

25.Uraz kręgosłupa

Można go podejrzewać np. po upadku z wysokości lub skoku do płytkiej wody, gdy poszkodowany nie czuje kończyn albo boli go szyja. Nie ruszamy poszkodowanego, chyba że grozi mu niebezpieczeństwo, i wzywamy pomoc.

26.Zdjęcie rentgenowskie (RTG)

Badanie, które pozwala lekarzowi zobaczyć kości i potwierdzić złamanie lub zwichnięcie.

27.Aktywność fizyczna a układ ruchu

Regularny ruch wzmacnia kości i mięśnie, poprawia ruchomość stawów i chroni przed wadami postawy. Zaleca się codzienną aktywność, np. pływanie, jazdę na rowerze, gry zespołowe.

Notatka

Prawidłowa postawa i wady postawy

Zdrowy kręgosłup oglądany z boku ma kształt litery S. Tworzą go naturalne krzywizny: szyjna i lędźwiowa (wygięcia do przodu) oraz piersiowa i krzyżowa (wygięcia do tyłu). Dzięki nim kręgosłup amortyzuje wstrząsy podczas chodzenia, biegania i skakania.

to trwałe odchylenie od prawidłowej postawy. Najczęstsze wady to:

skolioza
boczne skrzywienie kręgosłupa, barki i łopatki są na różnej wysokości
kifoza pogłębiona
nadmierne wygięcie do tyłu w odcinku piersiowym, tzw. okrągłe plecy
lordoza pogłębiona
nadmierne wygięcie do przodu w odcinku lędźwiowym, tzw. wklęsłe plecy
płaskostopie
obniżenie łuku stopy, które powoduje szybkie męczenie i ból stóp.

Ważne

Kifoza i lordoza same w sobie są naturalnymi krzywiznami kręgosłupa. Wadą jest dopiero ich nadmierne pogłębienie.

Codzienne nawyki a zdrowy kręgosłup

Wady postawy rozwijają się najczęściej w okresie szybkiego wzrostu, dlatego nawyki nastolatka mają duże znaczenie. Szkodzą: długie siedzenie w zgarbionej pozycji, noszenie ciężkiej torby na jednym ramieniu, źle dobrane biurko i krzesło, mała aktywność fizyczna, nadwaga oraz niewygodne buty.

Kręgosłup podtrzymuje , czyli mięśnie grzbietu i brzucha. Wzmacnia go codzienny ruch, szczególnie pływanie, jazda na rowerze i gry zespołowe.

  • Plecak noś na obu ramionach, blisko pleców; nie powinien ważyć więcej niż około 10-15% masy ciała.
  • Przy biurku opieraj plecy o oparcie, trzymaj stopy płasko na podłodze, a monitor ustaw na wysokości oczu.
  • Rób przerwy w nauce i przy telefonie, żeby się poruszać.
  • Chodź boso po piasku lub trawie, aby wzmacniać mięśnie stóp.

Krzywica i osteoporoza - rola witaminy D3 i wapnia

Kości są twarde dzięki solom mineralnym, przede wszystkim solom wapnia. Aby wapń z pożywienia trafił do kości, potrzebna jest . Powstaje ona w skórze pod wpływem promieni słonecznych, a w diecie znajdziemy ją w tłustych rybach morskich, tranie i żółtkach jaj. Wapń dostarczają mleko, jogurty, kefiry i sery.

to choroba dzieci wywołana niedoborem witaminy D3. Kości są miękkie i wyginają się, przez co powstają krzywe nogi i zniekształcona klatka piersiowa.

to choroba, w której kości tracą sole mineralne, stają się porowate i łamliwe. Dotyka głównie osoby starsze, zwłaszcza kobiety. może wtedy nastąpić nawet przy niewielkim upadku.

Zapamiętaj

Mocne kości buduje się w młodości: ruch, słońce, wapń i witamina D3 to najlepsza ochrona przed krzywicą i osteoporozą.

Urazy układu ruchu: złamania, zwichnięcia i skręcenia

Złamanie to przerwanie ciągłości kości. Objawia się silnym bólem, obrzękiem, zniekształceniem kończyny, nienaturalną ruchomością i brakiem możliwości poruszania. W złamaniu zamkniętym skóra jest cała, a w złamaniu otwartym odłamy kości przerywają skórę, więc grozi krwawienie i zakażenie.

Urazy stawów to i . Przy zwichnięciu powierzchnie stawowe przemieszczają się i nie wracają same na miejsce, np. główka kości wysuwa się z panewki. Przy skręceniu kości na chwilę się przemieszczają, ale wracają na miejsce, a uszkodzone zostają więzadła i torebka stawowa. Najczęściej skręcamy staw skokowy.

Rodzaj urazu ostatecznie ustala lekarz, zwykle na podstawie zdjęcia rentgenowskiego (RTG).

Pierwsza pomoc przy urazach

Najpierw zadbaj o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego, a potem wezwij pomoc pod numer 112. Przy urazach kości i stawów obowiązują proste zasady:

  • nie nastawiaj złamanej kości ani zwichniętego stawu,
  • unieruchom kończynę w zastanej pozycji: przy złamaniu kości dwa sąsiednie stawy, a przy urazie stawu dwie kości tworzące ten staw,
  • przyłóż przez materiał, aby zmniejszyć ból i obrzęk,
  • przy złamaniu otwartym zatamuj krwawienie i osłoń ranę jałowym opatrunkiem, nie wciskając wystającej kości.

Przykład

Przy złamaniu przedramienia unieruchamiamy staw łokciowy i nadgarstek.

Szczególnie groźny jest , np. po skoku do płytkiej wody lub upadku z wysokości. Jeśli poszkodowany nie czuje kończyn lub boli go szyja, nie ruszaj go, chyba że grozi mu niebezpieczeństwo.

W skrócie

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Choroby układu ruchu - sprawdzianKlasa 7

Otwórz kartę pracy

Quizy w tym zestawie

32 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1

    11 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2

    6 fiszek · 8 pytań

  3. Etap 3

    4 fiszki · 8 pytań

  4. Etap 4

    6 fiszek · 8 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z biologii

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.