Choroby układu oddechowego

1.Droga kropelkowa

Sposób przenoszenia drobnoustrojów przez drobne kropelki śliny i wydzieliny wyrzucane podczas kaszlu, kichania i mówienia. Tak szerzy się większość zakaźnych chorób układu oddechowego, np. przeziębienie, grypa i gruźlica.

2.Przeziębienie

Łagodna infekcja górnych dróg oddechowych wywoływana przez wiele różnych wirusów. Objawy: katar, kichanie, ból gardła, kaszel, najwyżej lekko podwyższona temperatura. Zwykle mija po około tygodniu; pomagają odpoczynek i picie płynów.

3.Grypa

Choroba zakaźna wywoływana przez wirusy grypy, szerząca się drogą kropelkową, najczęściej jesienią i zimą. Zaczyna się nagle: wysoka gorączka, dreszcze, silne bóle mięśni i głowy, osłabienie, suchy kaszel. Może prowadzić do groźnych powikłań, np. zapalenia płuc.

4.Szczepienie przeciw grypie

Najskuteczniejszy sposób zapobiegania grypie i jej powikłaniom. Powtarza się je co roku, bo wirusy grypy ciągle się zmieniają i na każdy sezon przygotowuje się nową szczepionkę.

5.Antybiotyki a wirusy

Antybiotyki działają tylko na bakterie, a nie na wirusy, dlatego nie leczą przeziębienia ani grypy. Przyjmowane bez potrzeby lub niezgodnie z zaleceniem lekarza sprzyjają powstawaniu bakterii odpornych na te leki.

6.Angina

Ostre zapalenie migdałków podniebiennych, często wywołane przez bakterie paciorkowce. Objawy: silny ból gardła utrudniający przełykanie, wysoka gorączka, zaczerwienione i powiększone migdałki z białym nalotem, powiększone węzły chłonne na szyi. Anginę bakteryjną leczy lekarz antybiotykiem.

7.Powikłania anginy

Nieleczona lub niedoleczona angina paciorkowcowa może prowadzić do zapalenia nerek, stawów i serca. Dlatego antybiotyk przepisany przez lekarza trzeba przyjmować do końca kuracji, nawet gdy objawy szybko ustąpią.

8.Zapalenie oskrzeli

Stan zapalny oskrzeli, najczęściej wywołany przez wirusy, czasem przez bakterie; często jest następstwem przeziębienia lub grypy. Głównym objawem jest uporczywy kaszel, początkowo suchy, potem z odkrztuszaniem wydzieliny, czasem z gorączką i świszczącym oddechem.

9.Przewlekłe zapalenie oskrzeli

Długotrwały stan zapalny oskrzeli z kaszlem i odkrztuszaniem wydzieliny przez wiele miesięcy w roku. Jego najczęstszą przyczyną jest palenie tytoniu, stąd określenie „kaszel palacza”.

10.Zapalenie płuc

Stan zapalny płuc wywołany najczęściej przez bakterie lub wirusy. Objawy: wysoka gorączka, dreszcze, kaszel, duszność, przyspieszony oddech, ból w klatce piersiowej, osłabienie. Rozpoznaje je lekarz, m.in. osłuchując płuca i zlecając zdjęcie RTG. Jest szczególnie groźne dla małych dzieci i osób starszych.

11.Gruźlica

Zakaźna choroba bakteryjna wywoływana przez prątki gruźlicy, przenoszona drogą kropelkową od chorego; atakuje najczęściej płuca. Objawy: kaszel trwający dłużej niż 2-3 tygodnie, czasem z krwią, stan podgorączkowy, nocne poty, utrata apetytu i masy ciała. Leczenie antybiotykami trwa wiele miesięcy.

12.Prątek gruźlicy (prątek Kocha)

Bakteria wywołująca gruźlicę, opisana przez Roberta Kocha w 1882 roku. Jest odporna na wysychanie i trudna do zwalczenia, dlatego leczenie gruźlicy trwa długo.

13.Szczepionka BCG

Szczepionka przeciw gruźlicy, w Polsce podawana noworodkom w ramach obowiązkowych szczepień ochronnych. Chroni zwłaszcza przed ciężkimi postaciami gruźlicy u dzieci.

14.Astma oskrzelowa

Przewlekła choroba zapalna oskrzeli, w której pod wpływem różnych czynników (np. alergenów, dymu, zimnego powietrza, wysiłku, infekcji) oskrzela gwałtownie się zwężają. Objawy to napady duszności, świszczący oddech, kaszel (często w nocy) i uczucie ucisku w klatce piersiowej. Astma nie jest zaraźliwa.

15.Napad astmy

Nagłe zwężenie oskrzeli spowodowane skurczem ich mięśni, obrzękiem błony śluzowej i nadmiarem gęstego śluzu, przez co trudno oddychać, zwłaszcza wydychać powietrze. Pomaga lek rozszerzający oskrzela podawany z inhalatora zgodnie z zaleceniem lekarza.

16.Inhalator

Urządzenie, które pozwala wdychać lek bezpośrednio do oskrzeli i płuc. Osoby chore na astmę stosują leki wziewne: doraźne, które szybko rozszerzają oskrzela, i stałe, które zmniejszają stan zapalny.

17.Alergia

Nadmierna reakcja układu odpornościowego na substancje, które dla większości ludzi są nieszkodliwe (alergeny). W układzie oddechowym objawia się m.in. kichaniem, wodnistym katarem, swędzeniem nosa i oczu, łzawieniem, a czasem dusznością. Rozpoznaje ją lekarz alergolog, np. na podstawie testów skórnych.

18.Alergeny wziewne

Substancje wywołujące alergię, które dostają się do organizmu z wdychanym powietrzem, np. pyłki traw i drzew, roztocza kurzu domowego, sierść i naskórek zwierząt, zarodniki pleśni.

19.Katar sienny

Alergia na pyłki roślin, nasilająca się w okresie ich pylenia, głównie wiosną i latem. Objawy: napady kichania, wodnisty katar, zatkany i swędzący nos, łzawienie i zaczerwienienie oczu. Nie wywołują go wirusy i nie jest zaraźliwy.

20.Rak płuc

Nowotwór złośliwy płuc, jeden z najczęstszych i najgroźniejszych nowotworów. Jego główną przyczyną jest palenie tytoniu, także bierne. Objawy, np. długotrwały kaszel, krwioplucie, duszność i chudnięcie, często pojawiają się późno, dlatego najważniejsza jest profilaktyka, czyli niepalenie.

21.Dym tytoniowy

Mieszanina tysięcy substancji, w tym wielu trujących i rakotwórczych. Najbardziej znane to nikotyna (silnie uzależnia), substancje smoliste (osadzają się w płucach i wywołują nowotwory) i tlenek węgla, czyli czad (łączy się z hemoglobiną i utrudnia przenoszenie tlenu przez krew).

22.Wpływ palenia na drogi oddechowe

Dym tytoniowy uszkadza rzęski nabłonka dróg oddechowych, które normalnie usuwają śluz z zanieczyszczeniami. Zalegający śluz powoduje kaszel palacza i częstsze infekcje, a z czasem przewlekłe zapalenie oskrzeli, rozedmę płuc i raka płuc.

23.Bierne palenie

Wdychanie dymu tytoniowego przez osoby niepalące, które przebywają w pobliżu palaczy. Jest szczególnie szkodliwe dla dzieci: zwiększa ryzyko infekcji dróg oddechowych, astmy i innych chorób płuc.

24.E-papierosy

Urządzenia podgrzewające płyn, zwykle z nikotyną, którego aerozol się wdycha. Nikotyna silnie uzależnia, a aerozol drażni i może uszkadzać drogi oddechowe, dlatego e-papierosy nie są bezpieczną alternatywą, zwłaszcza dla młodzieży.

25.Smog

Zanieczyszczenie powietrza będące mieszaniną dymów, pyłów, szkodliwych gazów i mgły. W Polsce powstaje głównie zimą przy spalaniu węgla, drewna i śmieci w domowych piecach, a także z powodu spalin samochodowych. Szkodzi przede wszystkim układowi oddechowemu i układowi krążenia.

26.Pyły zawieszone PM10 i PM2,5

Drobne cząstki unoszące się w powietrzu, główny składnik smogu. Im mniejszy pył, tym głębiej wnika: pył PM2,5 dociera aż do pęcherzyków płucnych i może przenikać do krwi. Wywołują kaszel, duszność i zaostrzenia astmy, a długotrwale zwiększają ryzyko chorób serca i raka płuc.

27.Ochrona przed smogiem

Sprawdzanie jakości powietrza (np. w aplikacji), ograniczanie wysiłku i przebywania na dworze w dni wysokiego smogu, wietrzenie mieszkania, gdy powietrze jest czystsze, używanie oczyszczaczy powietrza i masek z filtrem oraz niepalenie śmieci w piecach.

28.Rola nosa w ochronie dróg oddechowych

W nosie wdychane powietrze jest oczyszczane z pyłów i części drobnoustrojów, ogrzewane i nawilżane. Oddychanie przez usta, np. przy zatkanym nosie, pozbawia drogi oddechowe tej ochrony i sprzyja infekcjom gardła.

29.Profilaktyka chorób układu oddechowego

Mycie rąk, zasłanianie ust i nosa przy kaszlu i kichaniu, szczepienia ochronne, unikanie skupisk ludzi w czasie epidemii, wietrzenie pomieszczeń, ruch na świeżym powietrzu, zdrowa dieta, ubiór odpowiedni do pogody, niepalenie i unikanie dymu tytoniowego.