Budowa kości i ich połączenia

1.Funkcje kości

Kości tworzą szkielet, który jest podporą ciała i chroni narządy wewnętrzne (czaszka - mózgowie, klatka piersiowa - serce i płuca). Są bierną częścią układu ruchu, magazynują sole mineralne (wapń, fosfor), a szpik czerwony w ich wnętrzu wytwarza krwinki.

2.Tkanka kostna

Rodzaj tkanki łącznej. Składa się z komórek kostnych i twardej substancji międzykomórkowej, zawierającej sole mineralne (głównie związki wapnia i fosforu) oraz włókna białkowe. Jest przecięta kanałami, w których biegną naczynia krwionośne i nerwy.

3.Budowa kości długiej

Kość długa ma wydłużony trzon i dwa zgrubiałe końce, zwane nasadami. Z zewnątrz pokrywa ją okostna, trzon zbudowany jest z istoty zbitej i ma w środku jamę szpikową, a nasady wypełnia istota gąbczasta. Powierzchnie stawowe nasad pokrywa chrząstka stawowa.

4.Okostna

Cienka, mocna błona z tkanki łącznej, która pokrywa kość od zewnątrz (oprócz powierzchni stawowych). Jest bogato unaczyniona i unerwiona. Odżywia kość, odpowiada za jej wzrost na grubość i zrastanie się po złamaniu.

5.Istota zbita

Lita, bardzo twarda i wytrzymała warstwa tkanki kostnej, w której blaszki kostne ściśle do siebie przylegają. Buduje głównie trzon kości długiej i zewnętrzną warstwę wszystkich kości.

6.Istota gąbczasta

Tkanka kostna zbudowana z cienkich beleczek kostnych ułożonych jak siateczka, między którymi są wolne przestrzenie wypełnione szpikiem czerwonym. Występuje w nasadach kości długich oraz we wnętrzu kości płaskich i krótkich. Sprawia, że kość jest lekka, a jednocześnie wytrzymała.

7.Jama szpikowa

Pusta przestrzeń we wnętrzu trzonu kości długiej. U dorosłego człowieka wypełnia ją szpik kostny żółty. Dzięki niej kość jest lżejsza.

8.Chrząstka nasadowa (wzrostowa)

Warstwa chrząstki między trzonem a nasadą kości długiej. Dzięki niej kość rośnie na długość. Gdy kończy się wzrost organizmu, zwykle ok. 20-25 roku życia, chrząstka ta kostnieje i kość przestaje się wydłużać.

9.Szpik kostny czerwony

Tkanka wytwarzająca komórki krwi: krwinki czerwone, krwinki białe i płytki krwi. U dzieci wypełnia także jamy szpikowe, a u dorosłych występuje w istocie gąbczastej, głównie kości płaskich (mostka, żeber, kości miednicy) i nasad kości długich.

10.Szpik kostny żółty

Szpik zbudowany głównie z tkanki tłuszczowej, wypełniający jamę szpikową kości długich dorosłego człowieka. Jest magazynem tłuszczu i nie wytwarza krwinek.

11.Skład chemiczny kości

Kość składa się w około dwóch trzecich z substancji mineralnych (głównie związków wapnia i fosforu), które nadają jej twardość, i w około jednej trzeciej z substancji organicznych (głównie białka - kolagenu), które nadają jej elastyczność. Kość zawiera też wodę.

12.Kość wyprażona

Kość ogrzewana długo w płomieniu traci substancje organiczne, które spalają się. Zostają same substancje mineralne, więc kość zachowuje kształt, ale staje się krucha i łatwo się rozsypuje.

13.Kość odwapniona

Kość moczona przez kilka dni w kwasie, np. w occie, traci substancje mineralne, które się rozpuszczają. Zostają substancje organiczne, więc kość staje się giętka i elastyczna - cienką kość można nawet zawiązać na supeł.

14.Skład kości a wiek

Kości dzieci zawierają więcej substancji organicznych, dlatego są elastyczne i rzadziej łamią się całkowicie. U osób starszych substancji organicznych jest mniej, więc kości stają się twarde, ale kruche i łatwiej się łamią.

15.Kostnienie

Proces zastępowania tkanki chrzęstnej lub łącznej tkanką kostną. Szkielet zarodka jest najpierw chrzęstny i błoniasty, kostnienie zaczyna się przed urodzeniem i kończy zwykle ok. 20-25 roku życia.

16.Ciemiączka

Miękkie, nieskostniałe miejsca między kośćmi czaszki noworodka, wypełnione tkanką łączną. Ułatwiają przejście główki przez kanał rodny i wzrost mózgowia. Zarastają w ciągu pierwszych dwóch lat życia.

17.Rodzaje kości

Ze względu na kształt wyróżniamy kości: długie (kość udowa, ramienna, piszczelowa), krótkie (kości nadgarstka i stępu), płaskie (mostek, łopatka, kości sklepienia czaszki) i różnokształtne (kręgi). Najdłuższą kością człowieka jest kość udowa.

18.Połączenia ścisłe kości

Połączenia, które nie pozwalają na ruch albo pozwalają tylko na bardzo niewielki ruch. Kości łączy w nich tkanka łączna, chrząstka albo tkanka kostna. Należą do nich szwy, chrząstkozrosty i kościozrosty. Drugą grupą są połączenia ruchome, czyli stawy.

19.Szwy czaszki

Nieruchome połączenia kości sklepienia czaszki, w których brzegi kości ściśle się zazębiają i są spojone cienką warstwą tkanki łącznej. Dzięki nim czaszka tworzy sztywną osłonę mózgowia.

20.Chrząstkozrost

Połączenie kości za pomocą chrząstki, które pozwala na niewielkie ruchy. Przykłady: krążki międzykręgowe między trzonami kręgów (kręgosłup może się zginać) i spojenie łonowe w miednicy.

21.Kościozrost

Całkowicie nieruchome połączenie, w którym kości zrastają się tkanką kostną w jedną kość. Przykłady: kość krzyżowa powstała ze zrośniętych kręgów krzyżowych oraz kość miedniczna.

22.Staw

Ruchome połączenie kości. Wypukła powierzchnia jednej kości (główka) pasuje do wklęsłej powierzchni drugiej (panewki). Obie pokrywa chrząstka stawowa, a całość otacza torebka stawowa wzmocniona więzadłami. Wewnątrz jest jama stawowa wypełniona mazią.

23.Chrząstka stawowa

Gładka, sprężysta warstwa chrząstki pokrywająca powierzchnie stawowe kości. Zmniejsza tarcie podczas ruchu i amortyzuje wstrząsy, np. przy skakaniu.

24.Torebka stawowa

Mocna osłonka z tkanki łącznej, która otacza staw i łączy kości. Zamyka jamę stawową, a jej wewnętrzna warstwa wytwarza maź stawową.

25.Maź stawowa

Gęsty, śliski płyn wypełniający jamę stawową. Działa jak smar: zmniejsza tarcie między powierzchniami stawowymi, a także odżywia chrząstkę stawową.

26.Więzadła

Mocne pasma tkanki łącznej, które łączą kości tworzące staw. Wzmacniają staw i ograniczają zbyt duże ruchy, chroniąc go przed zwichnięciem.

27.Staw kulisty

Staw, w którym kulista główka kości obraca się w panewce. Umożliwia ruchy we wszystkich kierunkach, także krążenie kończyną. Przykłady: staw ramienny i staw biodrowy.

28.Staw zawiasowy

Staw działający jak zawias w drzwiach - umożliwia ruch tylko w jednej płaszczyźnie, czyli zginanie i prostowanie. Przykłady: stawy międzypaliczkowe palców i staw łokciowy.

29.Staw obrotowy

Staw, w którym jedna kość obraca się wokół drugiej. Przykład: staw między pierwszym kręgiem szyjnym (szczytowym) a drugim (obrotowym), dzięki któremu obracamy głową na boki.

30.Staw siodełkowy

Staw, w którym powierzchnie stawowe mają kształt siodła. Umożliwia ruchy w dwóch płaszczyznach. Przykład: staw u podstawy kciuka, dzięki któremu możemy przeciwstawić kciuk pozostałym palcom i chwytać przedmioty.