Korzeń, łodyga i liść - budowa i funkcje

1.Organy wegetatywne rośliny

Korzeń, łodyga i liście. Odpowiadają za odżywianie, wzrost i utrzymanie rośliny przy życiu, w odróżnieniu od organów generatywnych (kwiat, owoc, nasiono), które służą do rozmnażania. Łodyga razem z liśćmi tworzy pęd.

2.Korzeń

Zwykle podziemny organ rośliny. Utrzymuje roślinę w podłożu, pobiera z gleby wodę z rozpuszczonymi solami mineralnymi i przekazuje je do łodygi. U niektórych roślin magazynuje substancje zapasowe.

3.Strefy korzenia

Od wierzchołka: czapeczka (chroni delikatny koniec korzenia), strefa wzrostu (komórki dzielą się i wydłużają), strefa włośnikowa (pobieranie wody) i strefa korzeni bocznych (wyrastają z niej boczne odgałęzienia).

4.Włośniki

Cienkie wypustki komórek skórki korzenia w strefie włośnikowej. Bardzo zwiększają powierzchnię korzenia, dzięki czemu roślina pobiera więcej wody i soli mineralnych z gleby.

5.System korzeniowy palowy

Jeden gruby korzeń główny, rosnący głęboko w dół, oraz odchodzące od niego cieńsze korzenie boczne. Mają go np. marchew, mniszek lekarski, fasola i dąb.

6.System korzeniowy wiązkowy

Wiele podobnej grubości korzeni wyrastających z dolnej części łodygi, bez wyraźnego korzenia głównego. Mają go np. trawy, zboża (pszenica, kukurydza) i cebula.

7.Korzenie spichrzowe

Zgrubiałe korzenie, w których roślina gromadzi zapasy pokarmu, głównie cukry i skrobię. Przykłady: marchew, burak, pietruszka. Jemy je jako warzywa korzeniowe.

8.Inne przekształcenia korzeni

Korzenie czepne pozwalają wspinać się po murach i pniach (bluszcz). Korzenie podporowe wyrastają z łodygi i podpierają roślinę (kukurydza). Ssawki wrastają w gałęzie drzewa i pobierają z nich wodę z solami mineralnymi (jemioła). Korzenie oddechowe wyrastają ponad błotniste podłoże (namorzyny).

9.Łodyga

Organ łączący korzeń z liśćmi. Podtrzymuje liście, kwiaty i owoce, przewodzi wodę z solami mineralnymi w górę, a substancje pokarmowe wytworzone w liściach do innych części rośliny. Zielone łodygi mogą prowadzić fotosyntezę.

10.Budowa zewnętrzna łodygi

Węzły to miejsca, z których wyrastają liście, a międzywęźla to odcinki łodygi między węzłami. Na szczycie łodygi jest pąk szczytowy, dzięki któremu łodyga rośnie na długość, a w kątach liści pąki boczne, z których wyrastają odgałęzienia.

11.Wiązki przewodzące

Pasma w korzeniu, łodydze i liściach, którymi płyną substancje. Drewno (zbudowane m.in. z naczyń) przewodzi wodę z solami mineralnymi od korzenia do liści. Łyko przewodzi substancje pokarmowe, np. cukry, z liści do pozostałych organów.

12.Łodyga zielna

Miękka, zielona i zwykle cienka łodyga, która nie drewnieje. Mają ją rośliny zielne, np. pokrzywa, jaskier, groch czy pomidor. Często przeprowadza fotosyntezę.

13.Łodyga zdrewniała

Twarda, gruba łodyga pokryta korą, która co roku przyrasta na grubość. Mają ją drzewa (pień, np. dąb, sosna) i krzewy (np. leszczyna). Rośliny o takich łodygach żyją wiele lat.

14.Źdźbło

Łodyga traw i zbóż, np. pszenicy i żyta. Jest zwykle pusta w środku, a w węzłach ma wyraźne zgrubienia, zwane kolankami. Jest lekka i giętka, ale wytrzymała.

15.Bulwa pędowa

Zgrubiała podziemna łodyga, w której roślina magazynuje skrobię. Przykład: bulwa ziemniaka. Tak zwane oczka na bulwie to pąki, z których wyrastają nowe pędy - dowód, że bulwa jest łodygą, a nie korzeniem.

16.Kłącze

Podziemna, poziomo rosnąca łodyga, która magazynuje zapasy i co roku wypuszcza nowe pędy nadziemne. Mają je np. konwalia, perz i kosaciec (irys).

17.Rozłogi

Długie, cienkie łodygi płożące się po powierzchni ziemi. W ich węzłach wyrastają korzenie i liście, a z nich powstają nowe rośliny. Przykład: truskawka i poziomka.

18.Inne przekształcenia łodyg

Gruba, zielona łodyga kaktusa magazynuje wodę i przeprowadza fotosyntezę. Winorośl ma wąsy czepne powstałe z łodyg, a głóg ostre ciernie, które też są przekształconymi łodygami.

19.Liść

Zwykle płaski, zielony organ wyrastający z łodygi. Jego najważniejsze zadania to fotosynteza (wytwarzanie pokarmu), wymiana gazowa i transpiracja, czyli parowanie wody.

20.Budowa zewnętrzna liścia

Liść składa się z blaszki liściowej (płaska, szeroka część), ogonka liściowego (łączy blaszkę z łodygą) i nasady liścia (miejsce przyczepu do łodygi). Na blaszce widać nerwy, czyli żyłki, w których biegną wiązki przewodzące.

21.Unerwienie liścia

Układ nerwów (żyłek) na blaszce liściowej. Równoległe - nerwy biegną obok siebie wzdłuż liścia, np. u traw i zbóż. Siatkowate - nerwy rozgałęziają się i tworzą sieć, np. pierzaste u buka i dębu albo dłoniaste u klonu.

22.Budowa wewnętrzna liścia

Z zewnątrz liść okrywa skórka pokryta woskową warstwą (kutykulą), która ogranicza parowanie. Pod nią leży miękisz z licznymi chloroplastami, w którym zachodzi fotosynteza. Przez miękisz biegną wiązki przewodzące, a w skórce są aparaty szparkowe.

23.Fotosynteza

Proces, w którym roślina wytwarza pokarm. W chloroplastach, dzięki zielonemu barwnikowi chlorofilowi i energii światła, z wody i dwutlenku węgla powstają glukoza (cukier) i tlen. Tlen roślina wydziela do powietrza.

24.Aparat szparkowy

Twór w skórce liścia złożony z dwóch komórek szparkowych w kształcie fasolki, między którymi jest szparka. Komórki szparkowe otwierają i zamykają szparkę. U większości roślin lądowych aparatów szparkowych jest najwięcej na dolnej stronie liścia.

25.Wymiana gazowa u roślin

Pobieranie i oddawanie gazów przez roślinę, głównie przez aparaty szparkowe liści. Podczas fotosyntezy liść pobiera dwutlenek węgla i oddaje tlen. Do oddychania roślina pobiera tlen i wydziela dwutlenek węgla przez całą dobę.

26.Transpiracja

Parowanie wody z rośliny, głównie przez aparaty szparkowe liści. Dzięki niej woda jest stale zasysana od korzeni przez łodygę do liści, a liście nie przegrzewają się w słońcu. W suszy roślina zamyka aparaty szparkowe, by nie tracić wody.

27.Przekształcenia liści

Ciernie ograniczają parowanie i chronią przed zjedzeniem (kaktus, berberys). Wąsy czepne pozwalają się wspinać (groch). Liście spichrzowe magazynują zapasy (mięsiste łuski cebuli). Liście pułapkowe chwytają owady (rosiczka).

28.Budowa a funkcja organów rośliny

Budowa każdego organu pasuje do jego zadania. Włośniki zwiększają powierzchnię pobierania wody, wiązki przewodzące w łodydze tworzą drogę dla wody i pokarmu, a cienka, szeroka blaszka liścia z chloroplastami pochłania dużo światła i łatwo wymienia gazy.