Bakterie, wirusy i grzyby mikroskopowe - porównanie

1.Wirus

Bardzo mała, bezkomórkowa cząstka widoczna tylko pod mikroskopem elektronowym. Poza żywą komórką nie odżywia się, nie oddycha i nie rośnie, dlatego wirusów nie zalicza się do organizmów ani do żadnego królestwa.

2.Budowa wirusa

Wirus składa się z materiału genetycznego (DNA lub RNA) otoczonego białkową otoczką, zwaną kapsydem. Nie ma cytoplazmy, błony komórkowej ani jądra.

3.Namnażanie się wirusów

Wirus może się namnażać tylko wewnątrz żywej komórki gospodarza. Wprowadza do niej swój materiał genetyczny, a komórka zaczyna wytwarzać nowe wirusy. Po ich uwolnieniu komórka często ginie, a nowe wirusy atakują kolejne komórki.

4.Choroby wirusowe człowieka

Przykłady: grypa, przeziębienie, ospa wietrzna, odra, świnka, różyczka, AIDS (wywoływany przez wirus HIV) i wścieklizna. Wiele z nich przenosi się drogą kropelkową, czyli podczas kaszlu i kichania.

5.Bakterie

Jednokomórkowe organizmy, których komórka nie ma jądra komórkowego. Żyją niemal wszędzie: w glebie, wodzie, powietrzu, na skórze i w jelitach człowieka.

6.Budowa komórki bakterii

Komórkę bakterii otacza ściana komórkowa, pod nią leży błona komórkowa, a w środku cytoplazma. Materiał genetyczny znajduje się bezpośrednio w cytoplazmie, a nie w jądrze. Niektóre bakterie mają rzęski, którymi się poruszają, i otoczkę śluzową.

7.Kształty bakterii

Bakterie mogą być kuliste (ziarniaki), wydłużone (pałeczki), wygięte jak przecinek (przecinkowce) lub skręcone spiralnie (śrubowce). Kształt pomaga je rozpoznać pod mikroskopem.

8.Rozmnażanie się bakterii

Bakterie rozmnażają się przez podział komórki na dwie komórki potomne. W dobrych warunkach (ciepło, wilgoć, pokarm) dzielą się nawet co 20-30 minut, dlatego bardzo szybko ich przybywa.

9.Przetrwalnik

Forma, którą niektóre bakterie wytwarzają w niekorzystnych warunkach, np. podczas suszy, mrozu lub wysokiej temperatury. Ma grubą osłonę i może przetrwać wiele lat, a w dobrych warunkach znów powstaje z niego aktywna bakteria. Przetrwalniki tworzy np. bakteria tężca.

10.Odżywianie się bakterii

Bakterie samożywne same wytwarzają pokarm, np. sinice w procesie fotosyntezy. Bakterie cudzożywne pobierają gotowy pokarm: rozkładają martwe szczątki, żyją jako pasożyty kosztem gospodarza albo we współpracy z innymi organizmami.

11.Bakterie i grzyby jako destruenci

Rozkładają martwe szczątki roślin i zwierząt oraz odchody na proste substancje mineralne, które ponownie pobierają rośliny. Bez nich ziemię pokryłyby nierozłożone szczątki, a gleba stałaby się uboga.

12.Bakterie brodawkowe

Bakterie żyjące w brodawkach na korzeniach roślin motylkowych, np. grochu, fasoli, łubinu i koniczyny. Pobierają azot z powietrza i przekazują go roślinie, dzięki czemu użyźniają glebę. W zamian dostają od rośliny pokarm.

13.Bakterie fermentacji mlekowej

Bakterie, które przerabiają cukier na kwas mlekowy. Człowiek wykorzystuje je do wyrobu jogurtów, kefirów, serów oraz kiszonej kapusty i kiszonych ogórków. Kwas mlekowy nadaje tym produktom smak i chroni je przed psuciem.

14.Pożyteczne bakterie w jelitach

W jelicie grubym człowieka żyją bakterie, które pomagają trawić resztki pokarmu, wytwarzają niektóre witaminy (np. witaminę K) i utrudniają rozwój bakterii chorobotwórczych.

15.Choroby bakteryjne człowieka

Przykłady: gruźlica, borelioza, tężec, salmonelloza, angina, szkarlatyna i krztusiec. Bakterie wywołują też próchnicę zębów. Choroby bakteryjne leczy się antybiotykami przepisanymi przez lekarza.

16.Borelioza

Choroba bakteryjna przenoszona przez kleszcze. Często pierwszym objawem jest czerwony rumień wokół miejsca ukąszenia. Chronią przed nią długie ubranie podczas wycieczek do lasu, środki odstraszające kleszcze i dokładne oglądanie skóry po powrocie.

17.Tężec

Groźna choroba bakteryjna. Przetrwalniki bakterii tężca żyją w glebie i mogą dostać się do organizmu przez ranę zabrudzoną ziemią. Wywołuje bolesne skurcze mięśni. Chroni przed nim szczepienie.

18.Salmonelloza

Choroba przewodu pokarmowego wywołana przez bakterie salmonelli. Można się nią zarazić, jedząc zakażone surowe lub niedogotowane jaja i mięso drobiowe. Objawy to biegunka, wymioty i gorączka. Chroni przed nią mycie rąk, dokładne gotowanie i przechowywanie żywności w lodówce.

19.Antybiotyk

Lek, który zabija bakterie albo hamuje ich rozwój. Nie działa na wirusy, więc nie leczy grypy ani przeziębienia. Stosuje się go tylko na zalecenie lekarza i zawsze do końca zaleconej kuracji.

20.Szczepionka

Preparat zawierający osłabione lub zabite drobnoustroje albo ich fragmenty. Uczy układ odpornościowy rozpoznawać danego sprawcę choroby, zanim się nim zarazimy. Szczepienia chronią m.in. przed odrą, świnką, różyczką, grypą, tężcem i gruźlicą.

21.Grzyby mikroskopowe

Grzyby widoczne dopiero pod mikroskopem: jednokomórkowe drożdże i pleśnie zbudowane z cienkich nitek. Ich komórki mają jądro i ścianę komórkową z chityny. Nie mają chlorofilu, więc są cudzożywne.

22.Drożdże

Jednokomórkowe grzyby, które rozmnażają się przez pączkowanie: na komórce macierzystej wyrasta mała komórka potomna, która potem się odłącza. Przeprowadzają fermentację alkoholową, w której z cukru powstają alkohol i dwutlenek węgla.

23.Wykorzystanie drożdży

Dwutlenek węgla wytwarzany przez drożdże tworzy w cieście pęcherzyki, dzięki czemu chleb i bułki są puszyste. Drożdże wykorzystuje się też do produkcji wina i piwa.

24.Pleśnie

Grzyby zbudowane z cienkich, rozgałęzionych nitek, zwanych strzępkami, które tworzą grzybnię. Rozmnażają się przez zarodniki roznoszone przez powietrze. Rosną na wilgotnym chlebie, owocach i dżemie. Przykłady: pędzlak, kropidlak.

25.Pędzlak

Pleśń, z której Aleksander Fleming w 1928 roku otrzymał penicylinę - pierwszy antybiotyk. Niektóre gatunki pędzlaka wykorzystuje się do wyrobu serów pleśniowych, np. camemberta i rokfora.

26.Spleśniała żywność

Pleśnie wytwarzają trujące substancje, które przenikają w głąb produktu, także tam, gdzie nalotu nie widać. Dlatego spleśniały chleb, dżem czy owoce trzeba wyrzucić w całości, a nie tylko odkroić zepsuty fragment.

27.Choroby grzybicze

Choroby wywoływane przez grzyby, np. grzybica stóp, grzybica paznokci i skóry oraz drożdżyca. Łatwo zarazić się na basenie, pod wspólnym prysznicem i przez cudze ręczniki czy obuwie. Chronią klapki, dokładne osuszanie stóp i przewiewne buty.

28.Zapobieganie zakażeniom

Najważniejsze zasady: częste mycie rąk mydłem, zasłanianie ust i nosa przy kaszlu, mycie owoców i warzyw, dokładne gotowanie mięsa i jaj, przechowywanie żywności w lodówce, używanie własnego ręcznika oraz szczepienia zgodnie z kalendarzem szczepień.