Ilustracja do zestawu: Skóra: budowa, funkcje, higiena i choroby

Biologia

Skóra: budowa, funkcje, higiena i choroby

uczy się 14 osób
25 fiszek42 pytań w 5 etapachnotatka

Zestaw obejmuje budowę i funkcje skóry, jej wytwory oraz działanie receptorów. Pomaga także utrwalić zasady higieny, ochronę przed UV, choroby skóry oraz podstawowe postępowanie przy oparzeniach i odmrożeniach.

Podcast

Ładuję…

1.Skóra

Powłoka organizmu, która oddziela go od środowiska zewnętrznego, umożliwia kontakt z otoczeniem i pomaga utrzymywać równowagę wewnętrzną.

2.Naskórek

Zewnętrzna warstwa skóry zbudowana z tkanki nabłonkowej. Chroni przed utratą wody i przenikaniem wielu substancji.

3.Warstwa rogowa

Zewnętrzna część naskórka, utworzona z martwych, płaskich komórek. Komórki te stale się złuszczają.

4.Warstwa rozrodcza

Najgłębiej położona część naskórka, w której powstają nowe komórki stopniowo wypychane ku powierzchni.

5.Melanina

Barwnik produkowany przez komórki barwnikowe w warstwie rozrodczej. Nadaje kolor skórze, włosom i oczom oraz chroni przed promieniowaniem UV.

6.Skóra właściwa

Warstwa położona pod naskórkiem, zbudowana z tkanki łącznej zawierającej włókna kolagenowe. Występują w niej naczynia krwionośne, receptory, włosy i gruczoły.

7.Kolagen

Białko, którego włókna znajdują się w skórze właściwej. Nadają skórze sprężystość, elastyczność i odporność na rozerwanie.

8.Warstwa podskórna

Warstwa znajdująca się pod skórą, zbudowana głównie z tkanki tłuszczowej. Nie jest częścią skóry i pełni funkcję ochronną oraz izolacyjną.

9.Termoregulacja skóry

Udział skóry w regulowaniu temperatury ciała poprzez wydzielanie potu oraz rozszerzanie i zwężanie naczyń krwionośnych.

10.Receptory skóry

Zakończenia nerwowe odbierające bodźce z otoczenia, dzięki którym odczuwamy między innymi ciepło, zimno, dotyk i ból.

11.Adaptacja receptorów

Zdolność większości receptorów do dostosowywania się do bodźca. Gdy bodziec trwa długo, receptor słabiej na niego reaguje.

12.Wytwory naskórka

Dodatkowe struktury wytwarzane przez naskórek: włosy, paznokcie oraz gruczoły potowe, łojowe i sutkowe.

13.Gruczoły potowe

Gruczoły zakończone otworami, przez które pot wypływa na powierzchnię skóry. Uczestniczą w termoregulacji, wydalaniu zbędnych substancji i usuwaniu nadmiaru wody.

14.Gruczoły łojowe

Gruczoły leżące najczęściej przy nasadach włosów. Wydzielają łój chroniący skórę i włosy przed wysychaniem oraz ograniczający wnikanie drobnoustrojów.

15.Łój

Tłusta, gęsta substancja wydzielana przez gruczoły łojowe. Chroni skórę i włosy przed wysychaniem oraz wnikaniem drobnoustrojów.

16.Opryszczka

Choroba skóry wywoływana przez wirusa. Objawia się bolesnymi pęcherzami, najczęściej na wargach, i może nawracać, gdy organizm jest osłabiony.

17.Łupież

Nadmierne złuszczanie się naskórka na głowie. Powodują go głównie grzyby rozwijające się intensywnie między innymi przy niedokładnym spłukiwaniu szamponu i przegrzewaniu skóry głowy suszarką.

18.Grzybica

Choroba skóry i paznokci wywołana przez grzyby chorobotwórcze. Może objawiać się swędzącą wysypką, pieczeniem i łuszczeniem skóry, a paznokcie mogą być zgrubiałe i łamliwe.

19.Wszawica

Zakażenie wszami, które najczęściej bytują na owłosionej skórze głowy i żywią się krwią. Może szerzyć się przez przedmioty osobistego użytku i bezpośredni kontakt z chorym.

20.Świerzb

Choroba wywoływana przez świerzbowca. Pasożyt drąży korytarze w warstwie rogowej naskórka, co powoduje silne swędzenie.

21.Trądzik młodzieńczy

Choroba częsta w okresie dojrzewania, związana z nadmiernym wydzielaniem łoju, zwykle wskutek zaburzeń hormonalnych. Zatkane ujścia kanałów łojowych mogą ulegać zakażeniu bakteryjnemu.

22.Czerniak skóry

Nowotwór skóry związany ze zmianami w materiale genetycznym komórek. Jego objawem może być nieregularna, ciemna zmiana barwnikowa o poszarpanych brzegach.

23.Alfabet czerniaka

Sposób oceny zmian barwnikowych: asymetria, nieregularne brzegi, nierównomierne zabarwienie, średnica powyżej 6 mm oraz ewolucja, czyli zmiana kształtu, koloru lub wielkości.

24.Oparzenie

Uszkodzenie skóry lub innych tkanek spowodowane między innymi wysoką temperaturą, substancjami chemicznymi, prądem elektrycznym lub promieniowaniem. Lekkie oparzenie termiczne objawia się zaczerwienieniem i bolesnym pieczeniem.

25.Odmrożenie

Uszkodzenie tkanek wywołane zbyt niską temperaturą.

Notatka

Rola skóry w organizmie

oddziela organizm od środowiska zewnętrznego, ale jednocześnie umożliwia kontakt z otoczeniem. Jest ważna dla utrzymywania równowagi wewnętrznej organizmu.

Do jej najważniejszych funkcji należą:

  • ochrona przed urazami, szkodliwymi substancjami, drobnoustrojami chorobotwórczymi i promieniowaniem UV
  • termoregulacja dzięki wydzielaniu potu oraz rozszerzaniu i zwężaniu naczyń krwionośnych
  • wydalanie zbędnych produktów przemiany materii
  • wydzielanie łoju i potu
  • synteza witaminy D
  • odbieranie bodźców z otoczenia dzięki receptorom

Ważne

Skóra nie tylko chroni ciało, lecz także odbiera informacje z otoczenia i uczestniczy w regulacji temperatury.

Warstwowa budowa skóry

Skóra ma dwie warstwy: oraz skórę właściwą. Pod skórą znajduje się , która nie jest częścią skóry.

Naskórek jest zbudowany z tkanki nabłonkowej i chroni organizm przed utratą wody oraz przenikaniem wielu substancji. Jego zewnętrzną częścią jest , utworzona z martwych, płaskich komórek. Komórki te stale się złuszczają.

Najgłębiej w naskórku leży . Powstają w niej nowe komórki, które są następnie stopniowo wypychane na powierzchnię. W tej warstwie znajdują się też komórki barwnikowe produkujące melaninę.

Zapamiętaj

Naskórek tworzą warstwa rogowa z martwych komórek i warstwa rozrodcza, w której powstają nowe komórki.

Przekrój skóry

Melanina, skóra właściwa i warstwa podskórna

nadaje barwę skórze, włosom i oczom, a także chroni organizm przed szkodliwym działaniem promieniowania UV. Ilość melaniny zwiększa się pod wpływem promieni słonecznych, co objawia się przejściową zmianą zabarwienia skóry, czyli opalenizną. Melanina występuje także w skórze dłoni i podeszw stóp, choć skóra tych okolic jest zwykle jaśniejsza.

Melanina w skórze

Pod naskórkiem leży , zbudowana z tkanki łącznej. Zawiera włókna kolagenu, które zapewniają skórze sprężystość, elastyczność i odporność na rozerwanie. W skórze właściwej występują także naczynia krwionośne, receptory, włosy i gruczoły.

Warstwa podskórna jest zbudowana głównie z tkanki tłuszczowej. Pełni funkcję ochronną i izolacyjną, zabezpieczając organizm między innymi przed zimnem oraz urazami.

Termoregulacja i receptory

Naczynia krwionośne w skórze właściwej dostarczają skórze tlenu i substancji odżywczych. Biorą też udział w termoregulacji. Gdy jest zbyt ciepło, naczynia się rozszerzają, przepływa przez nie więcej krwi, a ciepło jest oddawane do otoczenia. Gdy jest zimno, naczynia się zwężają, dzięki czemu przez skórę przepływa mniej krwi i ciepło pozostaje w organizmie.

Gdy jestNaczyniaPrzepływ krwiCiepło
zbyt ciepłorozszerzają sięwięcej krwioddawane do otoczenia
zimnozwężają sięmniej krwizostaje w organizmie

W skórze znajdują się tysiące zakończeń nerwowych, czyli receptorów. Odbierają one bodźce, dlatego czujemy ciepło, zimno, dotyk i ból. Najwięcej receptorów jest między innymi w opuszkach palców i wargach, więc miejsca te są szczególnie wrażliwe.

Większość receptorów wykazuje adaptację: jeżeli bodziec działa długo, receptor reaguje na niego słabiej.

Wytwory naskórka

Naskórek wytwarza dodatkowe struktury ochronne: włosy, paznokcie oraz , łojowe i sutkowe.

  • Włosy izolują najwrażliwsze okolice ciała od wpływów otoczenia.
  • Paznokcie są twardymi płytkami chroniącymi opuszki palców.
  • Gruczoły potowe są zakończone otworami, przez które pot wypływa na powierzchnię skóry. Pot uczestniczy w termoregulacji, wydalaniu zbędnych substancji i usuwaniu nadmiaru wody.
  • leżą zwykle przy nasadach włosów. Wydzielają , który zapobiega wysychaniu skóry i włosów oraz utrudnia wnikanie drobnoustrojów.
  • Gruczoły sutkowe kobiet, które urodziły dziecko, wydzielają mleko zawierające substancje potrzebne do wzrostu i rozwoju dziecka.
Wytwory naskórka

Higiena i ochrona przed promieniowaniem UV

Skóra jest stale narażona na urazy oraz kontakt z zanieczyszczeniami. Wydzieliny gruczołów i złuszczony naskórek mogą być pożywką dla drobnoustrojów chorobotwórczych. Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania chorobom skóry jest przestrzeganie zasad higieny osobistej.

Należy regularnie myć całe ciało, ponieważ podczas kąpieli usuwa się drobnoustroje i złuszczony naskórek. Warto stosować na przemian zimne i ciepłe prysznice, gdyż powodują zwężanie oraz rozszerzanie naczyń krwionośnych, co poprawia krążenie krwi. Nie należy używać cudzych ręczników ani przyborów toaletowych, ponieważ mogą znajdować się na nich bakterie, zarodniki grzybów i jaja pasożytów.

Promienie słoneczne umożliwiają syntezę witaminy D, ale nadmiar promieniowania UV uszkadza DNA komórek i może prowadzić do rozwoju groźnych chorób, w tym czerniaka. Należy unikać zbyt długiego przebywania na słońcu i stosować kremy ochronne.

Skutki nadmiaru promieniowania UV

Przykład

W profilaktyce należy przestrzegać higieny i nosić obuwie ochronne na basenach oraz w łazienkach publicznych.

Choroby skóry i ich profilaktyka

jest wywoływana przez wirusa i objawia się bolesnymi pęcherzami, najczęściej na wargach. Wirus pozostaje w organizmie, dlatego choroba może nawracać przy osłabieniu, zmęczeniu, stresie, infekcji lub urazie.

Łupież to nadmierne złuszczanie naskórka na głowie. Powodują go głównie grzyby, które mogą rozwijać się intensywnie przy niedokładnym spłukiwaniu szamponu i przegrzewaniu skóry głowy suszarką. Grzybica skóry i paznokci jest wywoływana przez grzyby chorobotwórcze. Może powodować swędzącą wysypkę, pieczenie i łuszczenie skóry; paznokcie stają się zgrubiałe, łamliwe i zmieniają kolor.

Do chorób pasożytniczych należą i . Wszy żyją na owłosionej skórze głowy, a ich jaja to gnidy. Świerzbowiec drąży korytarze w warstwie rogowej naskórka i powoduje silne swędzenie.

wiąże się z nadmiernym wydzielaniem łoju, najczęściej wskutek zaburzeń hormonalnych. Nie należy przesuszać, podrażniać ani wyciskać krost, ponieważ może to prowadzić do blizn. O sposobie leczenia decyduje dermatolog.

Zmiany barwnikowe należy kontrolować. Niepokojące cechy w alfabecie czerniaka to asymetria, nieregularne brzegi, nierównomierne zabarwienie (kilka odcieni), średnica powyżej 6 mm i ewolucja zmiany.

Choroby skóry według przyczyny

Oparzenia i odmrożenia

są uszkodzeniami skóry lub innych tkanek, które mogą być skutkiem między innymi wysokiej temperatury, substancji chemicznych, prądu elektrycznego lub promieniowania. Lekkie oparzenie termiczne objawia się zaczerwienieniem skóry i bolesnym pieczeniem. Należy je chłodzić pod strumieniem chłodnej bieżącej wody przez co najmniej 20 minut. Świeżego oparzenia nie wolno smarować maścią ani kremem i nie należy przekłuwać pęcherzy.

to uszkodzenia tkanek spowodowane zbyt niską temperaturą. Osobę z odmrożeniem należy ochronić przed dalszym wychłodzeniem. Odmrożone ręce lub nogi ogrzewa się w ciepłej, nie gorącej wodzie o temperaturze około 37-39°C. Nie należy ich rozcierać ani przekłuwać pęcherzy.

UrazPrzyczynaPierwsza pomocNie wolno
oparzeniewysoka temperatura, substancje chemiczne, prąd, promieniowaniechłodzić bieżącą wodą co najmniej 20 minutsmarować maścią ani kremem, przekłuwać pęcherzy
odmrożeniezbyt niska temperaturachronić przed wychłodzeniem, ogrzewać w wodzie ok. 37-39°Crozcierać, przekłuwać pęcherzy

Ważne

Rozległe lub ciężkie oparzenia oraz odmrożenia wymagają pomocy lekarza.

W skrócie

Pojęcia z fiszek

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Skóra - sprawdzianKlasa 7

Otwórz kartę pracy

Skóra - budowa i funkcjeKlasa 7

Otwórz kartę pracy

Płazińce i nicienie - pasożyty i profilaktykaKlasa 6

Otwórz kartę pracy

Lekcje z kursów Odrabiamy

Obejrzyj albo posłuchaj o tym temacie

SkóraWideo, 12 min · Biologia - 7 klasa

Obejrzyj lekcję

Quizy w tym zestawie

42 pytań w 5 etapach

  1. Etap 1: Budowa skóry i jej warstw

    Etap 1 · 8 fiszek · 11 pytań

  2. Etap 2: Funkcje skóry i wytwory naskórka

    Etap 2 · 6 fiszek · 10 pytań

  3. Etap 3: Higiena i zakażenia skóry

    Etap 3 · 4 fiszki · 7 pytań

  4. Etap 4: Pasożyty skóry i trądzik

    Etap 4 · 3 fiszki · 6 pytań

  5. Etap 5: Ochrona skóry przed uszkodzeniami

    Etap 5 · 4 fiszki · 8 pytań

  6. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z biologii

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.