Przeszłość geologiczna Ziemi

Ziemia ma około 4,6 miliarda lat. Jej bardzo długą historię nazywamy przeszłością geologiczną. W tym czasie zmieniały się położenie lądów i mórz, klimat, rzeźba terenu oraz świat roślin i zwierząt.

Naukowcy nie mogli obserwować dawnych epok bezpośrednio. Odtwarzają je dzięki skałom, ich układowi oraz zachowanym śladom życia. Badaniem dawnych organizmów zajmuje się paleontolog.

Skamieniałość to zachowany w skale szczątek dawnego organizmu albo ślad jego działalności. Może to być kość, muszla, ząb, odcisk liścia, trop zwierzęcia lub ślad nory.

Najczęściej skamieniałości znajdujemy w skałach osadowych. Powstają one z osadów, które przez długi czas gromadziły się na przykład na dnie morza, jeziora lub rzeki.

W niezakłóconym układzie warstw skalnych warstwy położone niżej są na ogół starsze od tych leżących wyżej. Dzięki temu można określić wiek względny skał, czyli ustalić, co było wcześniej, a co później.

Dla uporządkowania dziejów Ziemi naukowcy dzielą je na bardzo długie etapy, czyli ery geologiczne. W szkolnym uproszczeniu wyróżnia się: archaik, proterozoik, paleozoik, mezozoik i kenozoik.

Granice między erami wiążą się z wielkimi zmianami w przyrodzie, na przykład pojawieniem się nowych grup organizmów albo masowym wymieraniem wielu gatunków. Ery nie trwały tyle samo czasu.

W archaiku powstały pierwsze proste organizmy żywe. Życie rozwijało się wtedy przede wszystkim w wodzie. Atmosfera i powierzchnia Ziemi bardzo różniły się od współczesnych.

W proterozoiku stopniowo zwiększała się ilość tlenu w atmosferze. Było to ważne dla rozwoju bardziej złożonych organizmów. Życie nadal było głównie związane z morzami i oceanami.

Te dwie ery zajmują ogromną część historii Ziemi. Człowiek pojawił się dopiero dużo, dużo później.

Paleozoik jest nazywany erą starych form życia. W morzach rozwijało się wiele zwierząt, a rośliny i zwierzęta zaczęły opanowywać lądy. Pojawiły się między innymi ryby, płazy i pierwsze gady.

W okresie paleozoiku zwanym karbonem rosły rozległe, wilgotne lasy. Ze szczątków roślin, pod wpływem dużego ciśnienia i temperatury przez miliony lat, powstała część pokładów węgla kamiennego.

Mezozoik to era gadów. Żyły wtedy dinozaury, a także inne gady żyjące w morzach i latające. Pod koniec tej ery nastąpiło wielkie wymieranie, w którym wyginęły dinozaury nieptasie.

Kenozoik rozpoczął się po mezozoiku i trwa do dziś. Jest nazywany erą ssaków, ponieważ ssaki silnie się wtedy rozwinęły. Znacznie później pojawili się przodkowie człowieka, a następnie człowiek współczesny.

Poznawanie przeszłości geologicznej pomaga wyjaśnić, skąd pochodzą skały i surowce, dlaczego na danym obszarze występują określone formy terenu oraz jak zmieniało się życie na Ziemi.