Biologia
DNA, RNA i ekspresja genów
autor: Gabby
Zestaw obejmuje budowę DNA i RNA, zasady komplementarności oraz różnice między tymi kwasami nukleinowymi. Utrwalisz także replikację DNA, transkrypcję i translację oraz role mRNA, tRNA i rRNA.
1.Nukleotyd
Podstawowy element budujący DNA i RNA. Składa się z cukru, reszty kwasu fosforowego oraz zasady azotowej.
2.Skład nukleotydu DNA
Deoksyryboza, reszta kwasu fosforowego i zasada azotowa.
3.Skład nukleotydu RNA
Ryboza, reszta kwasu fosforowego i zasada azotowa.
4.Zasady azotowe w DNA
Adenina, tymina, guanina i cytozyna.
5.Zasady azotowe w RNA
Adenina, uracyl, guanina i cytozyna.
6.Komplementarność zasad w DNA
Adenina łączy się z tyminą, a guanina z cytozyną.
7.Budowa DNA
DNA jest dwuniciowe: tworzą je dwie nici skręcone w strukturę zwaną helisą. Nici są komplementarne.
8.Nici antyrównoległe DNA
Dwie nici DNA są ułożone przeciwnie względem siebie, co zaznacza się końcami i .
9.Nić kodująca DNA
Nić DNA mająca sekwencję zgodną z sekwencją mRNA, z tą różnicą, że w DNA występuje tymina, a w RNA uracyl.
10.Nić matrycowa DNA
Nić DNA, która stanowi wzór do powstania komplementarnej cząsteczki mRNA podczas transkrypcji.
11.RNA
Kwas rybonukleinowy. Jest jednoniciowy i zawiera rybozę, resztę kwasu fosforowego oraz zasady azotowe A, U, G i C.
12.mRNA
Matrycowy RNA. Powstaje w transkrypcji i zawiera informację zapisaną w kodonach.
13.tRNA
Transportujący RNA. Ma antykodon i uczestniczy w dostarczaniu aminokwasów podczas translacji.
14.rRNA
Rybosomalny RNA, związany z rybosomami.
15.Kodon
Trójka kolejnych nukleotydów mRNA. Kodony są odczytywane podczas translacji.
16.Antykodon
Trójka nukleotydów tRNA komplementarna do kodonu mRNA.
17.Replikacja DNA
Proces powielania DNA. Pod wpływem helikazy nici DNA rozplatają się, a polimeraza DNA dołącza wolne nukleotydy zgodnie z zasadą komplementarności.
18.Helikaza
Enzym, pod wpływem którego nici DNA rozplatają się podczas replikacji.
19.Polimeraza DNA
Enzym, który podczas replikacji przyłącza do nici DNA wolne nukleotydy zgodnie z zasadą komplementarności.
20.Semikonserwatywność replikacji
Po replikacji powstają dwie cząsteczki DNA, z których każda zawiera jedną starą i jedną nową nić.
21.Transkrypcja
Proces przepisywania informacji genetycznej z DNA na mRNA. Zachodzi w jądrze komórkowym.
22.Translacja
Proces, w którym na podstawie kodonów mRNA powstaje białko. Zachodzi w rybosomach.
23.Ekspresja genów
W materiale przedstawiona jako proces obejmujący transkrypcję i translację.
Notatka
Nukleotydy i zasady azotowe
DNA i RNA są zbudowane z nukleotydów. Każdy nukleotyd zawiera trzy elementy:
- cukier
- resztę kwasu fosforowego
- zasadę azotową
W DNA cukrem jest deoksyryboza, a w RNA występuje ryboza. Zasady azotowe DNA to: adenina, tymina, guanina i cytozyna. W RNA zamiast tyminy występuje uracyl.
Zapamiętaj
DNA ma zasady A, T, G, C, natomiast RNA ma A, U, G, C.
Budowa i komplementarność DNA
Cząsteczka DNA jest zbudowana z dwóch nici skręconych w helisę. Nici są antyrównoległe, czyli ułożone przeciwnie względem siebie; ich kierunek zapisuje się końcami i .
Zasady obu nici łączą się zgodnie z zasadą komplementarności:
- adenina łączy się z tyminą: A–T
- guanina łączy się z cytozyną: G–C
Jedna z nici DNA może być nicią kodującą. Jej sekwencja jest taka sama jak sekwencja mRNA, lecz w DNA występuje T, a w mRNA U. Druga, nić matrycowa, jest wzorem podczas powstawania mRNA.
Ważne
Nie myl zasad: w DNA A łączy się z T, a G z C.
RNA i jego rodzaje
RNA jest jednoniciowe. Jego nukleotydy zawierają rybozę, resztę kwasu fosforowego oraz zasady A, U, G i C.
W materiale wyróżniono trzy rodzaje RNA:
- mRNA – RNA matrycowy; zawiera informację zapisaną w kodonach
- tRNA – RNA transportujący; ma antykodon
- rRNA – RNA rybosomalny; jest związany z rybosomami
Kodon to układ trzech nukleotydów mRNA. Antykodon tRNA także składa się z trzech nukleotydów i jest komplementarny do kodonu.
Przykład
Jeśli w mRNA występuje kodon, odpowiada mu komplementarny antykodon tRNA.
Replikacja DNA
Replikacja to powielanie DNA. Pod wpływem enzymu helikazy nici DNA rozplatają się. Następnie enzym polimeraza DNA przyłącza do nich wolne nukleotydy zgodnie z zasadą komplementarności.
Efektem replikacji są dwie cząsteczki DNA. Każda z nich jest zbudowana z jednej nici starej i jednej nici nowej. Taki sposób powielania określa się jako semikonserwatywny.
Zapamiętaj
Helikaza rozplata DNA, a polimeraza DNA dołącza nowe nukleotydy.
Ekspresja genów: transkrypcja i translacja
Transkrypcja polega na przepisaniu informacji genetycznej z DNA na mRNA. Według materiału proces ten zachodzi w jądrze komórkowym. Powstające mRNA jest komplementarne do nici matrycowej DNA.
Translacja to synteza białka na podstawie informacji zapisanej w mRNA. Zachodzi w rybosomach. Podczas tego procesu kodony mRNA są odczytywane, a tRNA uczestniczy dzięki swoim antykodonom.
Całość drogi informacji można zapisać jako: DNA → mRNA → białko. Transkrypcja i translacja tworzą ekspresję genów.
Quizy w tym zestawie
32 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Pierwsze podejście. Klucz z punktacją i oceną jest na ostatniej stronie.
Pobierz sprawdzian (PDF)