Ilustracja do zestawu: Modele sprawowania władzy

WOS

Modele sprawowania władzy

16 fiszek27 pytań w 3 etapachnotatka

Zestaw obejmuje formy współczesnych państw, style rządzenia, systemy polityczne oraz ustroje terytorialne. Utrwalisz różnice między monarchią i republiką, autorytaryzmem i totalitaryzmem oraz poznasz przykład rozpadu państwa złożonego i zagrożenia dla demokracji.

Podcast

Ładuję…

1.Forma rządów

Kryterium podziału państw na monarchie i republiki.

2.Styl rządzenia

Podział obejmujący styl demokratyczny, autorytarny oraz totalitarny.

3.Monarchia

Forma rządów, w której władza zwierzchnia jest sprawowana dożywotnio i zazwyczaj dziedzicznie.

4.Republika

Forma rządów, w której głowa państwa jest wybierana na określony czas i zazwyczaj nosi tytuł prezydenta.

5.Monarchia dziedziczna

Monarchia, w której tron po śmierci albo abdykacji monarchy obejmuje potomek.

6.Monarchia elekcyjna

Monarchia, w której po śmierci albo abdykacji poprzednika monarchę wybierają elektorzy.

7.Demokracja

Reżim polityczny, w którym władza zwierzchnia należy do ludu.

8.Autorytaryzm

Reżim polityczny, w którym najwyższą pozycję ma organ władzy centralnej inny niż parlament.

9.Totalitaryzm

Reżim dążący do całkowitej kontroli nad społeczeństwem, oparty na jednej ideologii państwowej.

10.System parlamentarny

System łączący wybory parlamentarne z wyłonieniem rządu; rząd odpowiada politycznie przed parlamentem.

11.System mieszany (półprezydencki)

System, w którym wybory parlamentarne i prezydenckie są rozdzielone, a prezydent i parlament stanowią niezależne ośrodki władzy. Rząd odpowiada politycznie przed parlamentem, a prezydent ma silniejszą pozycję niż w systemie parlamentarnym.

12.System prezydencki

System oparty na niezależności wyborów prezydenckich i parlamentarnych oraz braku odpowiedzialności politycznej rządu przed parlamentem.

13.Państwo jednolite (unitarne)

Państwo o jednolitym systemie prawnym i administracyjnym; może być scentralizowane albo zdecentralizowane.

14.Państwo złożone

Państwo, głównie federacja, składające się z autonomicznych części o własnych uprawnieniach i szerokiej autonomii wewnętrznej.

15.Rozpad Czechosłowacji

Przykład dezintegracji państwa złożonego: różnice narodowościowe i polityczne doprowadziły do powstania niepodległych Czech i Słowacji.

16.Zagrożenia dla demokracji

Należą do nich m.in.: populizm, problemy gospodarcze, konflikty wewnętrzne, czynniki zewnętrzne, niewykształcone społeczeństwo, bierność obywateli i patologie życia publicznego.

Notatka

Kryteria podziału współczesnych państw

Państwa można klasyfikować według kilku kryteriów. Podział według Niccolò Machiavellego wyróżniał republiki lub księstwa, a współczesna klasyfikacja opiera się na formie rządów.

Forma rządów

monarchia albo republika.

Styl rządzenia

demokratyczny, autorytarny albo totalitarny.

System polityczny

organizacja aparatu państwa; może być prezydencki, półprezydencki lub parlamentarny.

Ustrój terytorialny

(unitarne) albo złożone, czyli federacja.

Zapamiętaj

Forma rządów odpowiada na pytanie: monarchia czy republika, a styl rządzenia: demokracja, czy totalitaryzm.

Monarchia i republika

to forma, w której władza zwierzchnia jest sprawowana dożywotnio i zazwyczaj dziedzicznie. Monarchie mają zwykle dziedziczne głowy państwa, np. króla lub księcia, a ich urząd jest dożywotni.

ma głowę państwa wybieraną na określony czas, zazwyczaj z tytułem prezydenta. Według materiału prezydent może zostać wybrany przez obywateli albo objąć urząd w drodze zamachu lub przewrotu.

Najważniejsza różnica dotyczy sposobu objęcia urzędu i czasu sprawowania władzy: w monarchii jest ona zwykle dziedziczna oraz dożywotnia, natomiast w republice głowa państwa jest wybierana na określony czas.

Ważne

Nie utożsamiaj monarchii ze stylem rządzenia: monarchia i republika są formami rządów, a , autorytaryzm i to style rządzenia.

Typy współczesnych monarchii

Wyróżniono dwa typy współczesnych monarchii.

Monarchia dziedziczna

po śmierci albo abdykacji monarchy tron obejmuje jego potomek.

Monarchia elekcyjna

po śmierci albo abdykacji poprzednika nowego monarchę wybierają elektorzy.

W obu przypadkach jest to monarchia, ale odmienny jest sposób wyłonienia kolejnego władcy. W monarchii dziedzicznej decyduje następstwo potomka, natomiast w elekcyjnej dokonuje się wyboru przez elektorów.

Przykład

Śmierć monarchy, po której tron przejmuje potomek, opisuje monarchię dziedziczną; wybór monarchy przez elektorów oznacza monarchię elekcyjną.

Style rządzenia: demokracja, autorytaryzm, totalitaryzm

Demokracja jest reżimem politycznym, w którym władza zwierzchnia należy do ludu.

Autorytaryzm to reżim, gdzie najwyższą pozycję ma organ władzy centralnej inny niż parlament. Toleruje on umiarkowaną opozycję. Represje są surowe, lecz selektywne, a sfera prywatna i kulturalna zachowuje pewną niezależność.

Totalitaryzm dąży do całkowitej kontroli nad społeczeństwem i opiera się na jednej ideologii państwowej. Cechują go brak legalnie działającej opozycji, terror jako zasada rządzenia oraz wszechobecna kontrola państwa nad życiem społecznym, edukacją, kulturą i środkami masowego przekazu.

Zapamiętaj

Autorytaryzm dopuszcza umiarkowaną opozycję i częściową niezależność sfery prywatnej, natomiast totalitaryzm dąży do pełnej kontroli społeczeństwa.

Systemy polityczne państw demokratycznych

Systemy polityczne państw demokratycznych rozwijały się od XVIII wieku. Ich źródeł upatruje się w angielskim parlamentaryzmie i amerykańskim republikanizmie.

łączy wybory parlamentarne z wyłonieniem rządu. Rząd odpowiada politycznie przed parlamentem.

, zwany także półprezydenckim, zakłada rozdzielenie wyborów parlamentarnych i prezydenckich. Prezydent oraz parlament są w nim niezależnymi ośrodkami władzy. Rząd odpowiada politycznie przed parlamentem, a prezydent ma silniejszą pozycję niż w systemie parlamentarnym.

opiera się na niezależności wyborów prezydenckich i parlamentarnych. Charakteryzuje go brak odpowiedzialności politycznej rządu przed parlamentem.

Ustroje terytorialne i dezintegracja

Państwo jednolite (unitarne) może być scentralizowane lub zdecentralizowane. Ma jednolity system prawny i administracyjny.

, przede wszystkim federacja, składa się z autonomicznych części mających własne uprawnienia i szeroką autonomię wewnętrzną. Wspólne pozostają polityka zagraniczna, polityka obronna oraz waluta.

Przykładem procesu dezintegracji państwa złożonego jest Czechosłowacja. Utworzono ją w 1918 roku jako realizację idei czechosłowakizmu. Różnice narodowościowe i polityczne doprowadziły do jej rozpadu oraz powstania niepodległych Czech i Słowacji.

Zagrożenia dla demokracji

Demokracji mogą zagrażać różne czynniki. Należą do nich populizm, problemy gospodarcze, konflikty wewnętrzne, czynniki zewnętrzne, niewykształcone społeczeństwo, bierność obywateli oraz patologie życia publicznego.

Warto rozpoznawać te zagrożenia jako elementy osłabiające funkcjonowanie demokracji. Szczególnie istotne jest odróżnianie ich od cech systemów politycznych i ustrojów terytorialnych, które są odrębnymi sposobami opisu państwa.

W skrócie

  • 01Forma rządów odpowiada na pytanie: monarchia czy republika, a styl rządzenia: demokracja, autorytaryzm czy totalitaryzm.
  • 04Autorytaryzm dopuszcza umiarkowaną opozycję i częściową niezależność sfery prywatnej, natomiast totalitaryzm dąży do pełnej kontroli społeczeństwa.

Pojęcia z fiszek

Quizy w tym zestawie

27 pytań w 3 etapach

  1. Etap 1: Formy rządów i głowy państw

    Etap 1 · 5 fiszek · 6 pytań

  2. Etap 2: Demokracja i reżimy niedemokratyczne

    Etap 2 · 4 fiszki · 8 pytań

  3. Etap 3: Organizacja państwa i ochrona demokracji

    Etap 3 · 7 fiszek · 13 pytań

  4. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z WOS-u

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.