WOS
Modele sprawowania władzy
Zestaw obejmuje formy współczesnych państw, style rządzenia, systemy polityczne oraz ustroje terytorialne. Utrwalisz różnice między monarchią i republiką, autorytaryzmem i totalitaryzmem oraz poznasz przykład rozpadu państwa złożonego i zagrożenia dla demokracji.
Podcast
Ładuję…
1.Forma rządów
Kryterium podziału państw na monarchie i republiki.
2.Styl rządzenia
Podział obejmujący styl demokratyczny, autorytarny oraz totalitarny.
3.Monarchia
Forma rządów, w której władza zwierzchnia jest sprawowana dożywotnio i zazwyczaj dziedzicznie.
4.Republika
Forma rządów, w której głowa państwa jest wybierana na określony czas i zazwyczaj nosi tytuł prezydenta.
5.Monarchia dziedziczna
Monarchia, w której tron po śmierci albo abdykacji monarchy obejmuje potomek.
6.Monarchia elekcyjna
Monarchia, w której po śmierci albo abdykacji poprzednika monarchę wybierają elektorzy.
7.Demokracja
Reżim polityczny, w którym władza zwierzchnia należy do ludu.
8.Autorytaryzm
Reżim polityczny, w którym najwyższą pozycję ma organ władzy centralnej inny niż parlament.
9.Totalitaryzm
Reżim dążący do całkowitej kontroli nad społeczeństwem, oparty na jednej ideologii państwowej.
10.System parlamentarny
System łączący wybory parlamentarne z wyłonieniem rządu; rząd odpowiada politycznie przed parlamentem.
11.System mieszany (półprezydencki)
System, w którym wybory parlamentarne i prezydenckie są rozdzielone, a prezydent i parlament stanowią niezależne ośrodki władzy. Rząd odpowiada politycznie przed parlamentem, a prezydent ma silniejszą pozycję niż w systemie parlamentarnym.
12.System prezydencki
System oparty na niezależności wyborów prezydenckich i parlamentarnych oraz braku odpowiedzialności politycznej rządu przed parlamentem.
13.Państwo jednolite (unitarne)
Państwo o jednolitym systemie prawnym i administracyjnym; może być scentralizowane albo zdecentralizowane.
14.Państwo złożone
Państwo, głównie federacja, składające się z autonomicznych części o własnych uprawnieniach i szerokiej autonomii wewnętrznej.
15.Rozpad Czechosłowacji
Przykład dezintegracji państwa złożonego: różnice narodowościowe i polityczne doprowadziły do powstania niepodległych Czech i Słowacji.
16.Zagrożenia dla demokracji
Należą do nich m.in.: populizm, problemy gospodarcze, konflikty wewnętrzne, czynniki zewnętrzne, niewykształcone społeczeństwo, bierność obywateli i patologie życia publicznego.
Notatka
Kryteria podziału współczesnych państw
Państwa można klasyfikować według kilku kryteriów. Podział według Niccolò Machiavellego wyróżniał republiki lub księstwa, a współczesna klasyfikacja opiera się na formie rządów.
Forma rządów
Styl rządzenia
System polityczny
Ustrój terytorialny
Zapamiętaj
Forma rządów odpowiada na pytanie: monarchia czy republika, a styl rządzenia: demokracja, czy totalitaryzm.
Monarchia i republika
to forma, w której władza zwierzchnia jest sprawowana dożywotnio i zazwyczaj dziedzicznie. Monarchie mają zwykle dziedziczne głowy państwa, np. króla lub księcia, a ich urząd jest dożywotni.
ma głowę państwa wybieraną na określony czas, zazwyczaj z tytułem prezydenta. Według materiału prezydent może zostać wybrany przez obywateli albo objąć urząd w drodze zamachu lub przewrotu.
Najważniejsza różnica dotyczy sposobu objęcia urzędu i czasu sprawowania władzy: w monarchii jest ona zwykle dziedziczna oraz dożywotnia, natomiast w republice głowa państwa jest wybierana na określony czas.
Ważne
Nie utożsamiaj monarchii ze stylem rządzenia: monarchia i republika są formami rządów, a , autorytaryzm i to style rządzenia.
Typy współczesnych monarchii
Wyróżniono dwa typy współczesnych monarchii.
Monarchia dziedziczna
Monarchia elekcyjna
W obu przypadkach jest to monarchia, ale odmienny jest sposób wyłonienia kolejnego władcy. W monarchii dziedzicznej decyduje następstwo potomka, natomiast w elekcyjnej dokonuje się wyboru przez elektorów.
Przykład
Śmierć monarchy, po której tron przejmuje potomek, opisuje monarchię dziedziczną; wybór monarchy przez elektorów oznacza monarchię elekcyjną.
Style rządzenia: demokracja, autorytaryzm, totalitaryzm
Demokracja jest reżimem politycznym, w którym władza zwierzchnia należy do ludu.
Autorytaryzm to reżim, gdzie najwyższą pozycję ma organ władzy centralnej inny niż parlament. Toleruje on umiarkowaną opozycję. Represje są surowe, lecz selektywne, a sfera prywatna i kulturalna zachowuje pewną niezależność.
Totalitaryzm dąży do całkowitej kontroli nad społeczeństwem i opiera się na jednej ideologii państwowej. Cechują go brak legalnie działającej opozycji, terror jako zasada rządzenia oraz wszechobecna kontrola państwa nad życiem społecznym, edukacją, kulturą i środkami masowego przekazu.
Zapamiętaj
Autorytaryzm dopuszcza umiarkowaną opozycję i częściową niezależność sfery prywatnej, natomiast totalitaryzm dąży do pełnej kontroli społeczeństwa.
Systemy polityczne państw demokratycznych
Systemy polityczne państw demokratycznych rozwijały się od XVIII wieku. Ich źródeł upatruje się w angielskim parlamentaryzmie i amerykańskim republikanizmie.
łączy wybory parlamentarne z wyłonieniem rządu. Rząd odpowiada politycznie przed parlamentem.
, zwany także półprezydenckim, zakłada rozdzielenie wyborów parlamentarnych i prezydenckich. Prezydent oraz parlament są w nim niezależnymi ośrodkami władzy. Rząd odpowiada politycznie przed parlamentem, a prezydent ma silniejszą pozycję niż w systemie parlamentarnym.
opiera się na niezależności wyborów prezydenckich i parlamentarnych. Charakteryzuje go brak odpowiedzialności politycznej rządu przed parlamentem.
Ustroje terytorialne i dezintegracja
Państwo jednolite (unitarne) może być scentralizowane lub zdecentralizowane. Ma jednolity system prawny i administracyjny.
, przede wszystkim federacja, składa się z autonomicznych części mających własne uprawnienia i szeroką autonomię wewnętrzną. Wspólne pozostają polityka zagraniczna, polityka obronna oraz waluta.
Przykładem procesu dezintegracji państwa złożonego jest Czechosłowacja. Utworzono ją w 1918 roku jako realizację idei czechosłowakizmu. Różnice narodowościowe i polityczne doprowadziły do jej rozpadu oraz powstania niepodległych Czech i Słowacji.
Zagrożenia dla demokracji
Demokracji mogą zagrażać różne czynniki. Należą do nich populizm, problemy gospodarcze, konflikty wewnętrzne, czynniki zewnętrzne, niewykształcone społeczeństwo, bierność obywateli oraz patologie życia publicznego.
Warto rozpoznawać te zagrożenia jako elementy osłabiające funkcjonowanie demokracji. Szczególnie istotne jest odróżnianie ich od cech systemów politycznych i ustrojów terytorialnych, które są odrębnymi sposobami opisu państwa.
W skrócie
- 01Forma rządów odpowiada na pytanie: monarchia czy republika, a styl rządzenia: demokracja, autorytaryzm czy totalitaryzm.
- 04Autorytaryzm dopuszcza umiarkowaną opozycję i częściową niezależność sfery prywatnej, natomiast totalitaryzm dąży do pełnej kontroli społeczeństwa.
Pojęcia z fiszek
Quizy w tym zestawie
27 pytań w 3 etapach
Etap 1: Formy rządów i głowy państw
Etap 1 · 5 fiszek · 6 pytań
Etap 2: Demokracja i reżimy niedemokratyczne
Etap 2 · 4 fiszki · 8 pytań
Etap 3: Organizacja państwa i ochrona demokracji
Etap 3 · 7 fiszek · 13 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
19 fiszek
39 fiszek uczy się 6
27 fiszek
28 fiszek
24 fiszki
20 fiszek
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
