Nabłonki – budowa, rodzaje i funkcje

Tkanka nabłonkowa jest jedną z podstawowych tkanek organizmu człowieka. Tworzy warstwy pokrywające ciało oraz wyściełające narządy i ich przewody. Z nabłonków powstają także liczne gruczoły.

Komórki nabłonkowe są ułożone bardzo ciasno, dlatego tworzą zwartą powierzchnię. Między komórkami znajduje się mało substancji międzykomórkowej. Taka budowa pomaga chronić organizm przed urazami, drobnoustrojami i utratą wody.

• Nabłonek pokrywa ciało z zewnątrz, tworząc naskórek.
• Wyściela między innymi jamę ustną, jelita, drogi oddechowe i pęcherz moczowy.
• Może uczestniczyć w ochronie, wchłanianiu, wydzielaniu oraz wymianie substancji.

Od spodu nabłonek opiera się na błonie podstawnej. Oddziela ona nabłonek od tkanek znajdujących się głębiej, przytwierdza go i umożliwia wymianę potrzebnych substancji.

W samym nabłonku nie ma naczyń krwionośnych. Tlen i składniki odżywcze przenikają do jego komórek z naczyń krwionośnych leżących w tkankach pod nim. Dzieje się to przez błonę podstawną.

Wiele nabłonków ma dużą zdolność do regeneracji, czyli odtwarzania komórek. Jest to ważne, ponieważ powierzchnie nabłonkowe są często ścierane lub uszkadzane.

Nabłonki dzielimy między innymi według liczby warstw komórek. Nabłonek jednowarstwowy ma jedną warstwę, dlatego substancje mogą przez niego łatwiej przenikać. Nabłonek wielowarstwowy ma wiele warstw i lepiej chroni miejsca narażone na tarcie.

W nabłonkach jednowarstwowych komórki mogą mieć różny kształt:

• Płaskie są cienkie i umożliwiają szybką wymianę substancji.
• Sześcienne przypominają kształtem kostki; występują między innymi w kanalikach nerkowych.
• Walcowate są wysokie; wyścielają na przykład jelito i uczestniczą we wchłanianiu pokarmu.

Nabłonek jednowarstwowy płaski występuje między innymi w pęcherzykach płucnych. Jego cienka budowa ułatwia przechodzenie tlenu do krwi i dwutlenku węgla z krwi do powietrza.

Nabłonek jednowarstwowy sześcienny można spotkać w kanalikach nerkowych. Nabłonek jednowarstwowy walcowaty wyściela jelito, gdzie bierze udział we wchłanianiu składników odżywczych.

Nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący tworzy naskórek. Jego zewnętrzne komórki obumierają i wypełniają się keratyną, co zwiększa odporność skóry. Nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący występuje na wilgotnych powierzchniach, na przykład w jamie ustnej i przełyku.

Nabłonek przejściowy wyściela pęcherz moczowy. Może zmieniać kształt, gdy pęcherz napełnia się moczem.

Nabłonek urzęsiony ma na powierzchni rzęski, czyli drobne wypustki wykonujące ruch. W drogach oddechowych przesuwają one śluz wraz z pyłami i drobnoustrojami w kierunku gardła. Dzięki temu powietrze wdychane do płuc jest częściowo oczyszczane.

Nabłonek gruczołowy buduje gruczoły. Jego komórki produkują i wydzielają określone substancje.

• Ślinianki wydzielają ślinę.
• Gruczoły potowe wydzielają pot.
• Gruczoły łzowe wydzielają łzy.
• Niektóre gruczoły wytwarzają hormony, które działają w organizmie jako substancje regulujące.

Budowa nabłonka jest dostosowana do jego zadania. Gdy komórki są cienkie i tworzą jedną warstwę, łatwo zachodzi przez nie wymiana substancji. Gdy komórek jest wiele warstw, nabłonek lepiej pełni funkcję ochronną.

Wysokie komórki nabłonka walcowatego mogą skutecznie uczestniczyć we wchłanianiu. Rzęski pomagają w oczyszczaniu dróg oddechowych, a komórki gruczołowe są przystosowane do wydzielania.

Znajomość miejsca występowania często ułatwia rozpoznanie rodzaju nabłonka. Płuca potrzebują cienkiej warstwy do wymiany gazowej, skóra potrzebuje mocnej ochrony, a pęcherz moczowy potrzebuje warstwy zdolnej do rozciągania.