Biologia
Nabłonki - budowa, rodzaje i funkcje
autor: M.T
Zestaw wyjaśnia, czym jest tkanka nabłonkowa oraz jak jest zbudowana. Poznasz rodzaje nabłonków, ich funkcje i przykłady występowania w organizmie człowieka.
Podcast
Ładuję…
1.Tkanka nabłonkowa
Tkanka zbudowana ze ściśle ułożonych komórek. Pokrywa ciało z zewnątrz, wyściela narządy od środka i tworzy gruczoły.
2.Komórki nabłonkowe
Komórki tworzące nabłonek. Leżą bardzo blisko siebie, a między nimi występuje niewiele substancji międzykomórkowej.
3.Błona podstawna
Cienka warstwa oddzielająca nabłonek od tkanki leżącej pod nim. Przytwierdza nabłonek i umożliwia wymianę substancji.
4.Unaczynienie nabłonka
Nabłonek nie ma własnych naczyń krwionośnych. Tlen i składniki odżywcze docierają do niego z tkanek leżących pod nim.
5.Regeneracja nabłonka
Zdolność nabłonka do szybkiego odtwarzania uszkodzonych lub zużytych komórek, na przykład po skaleczeniu skóry.
6.Nabłonek jednowarstwowy
Nabłonek złożony z jednej warstwy komórek. Ułatwia wymianę substancji lub ich wchłanianie.
7.Nabłonek wielowarstwowy
Nabłonek złożony z wielu warstw komórek. Jego głównym zadaniem jest ochrona przed uszkodzeniami.
8.Nabłonek jednowarstwowy płaski
Tworzą go bardzo cienkie, spłaszczone komórki. Umożliwia szybką wymianę gazów i substancji, na przykład w pęcherzykach płucnych.
9.Nabłonek jednowarstwowy sześcienny
Składa się z komórek podobnych kształtem do kostek. Występuje między innymi w kanalikach nerkowych.
10.Nabłonek jednowarstwowy walcowaty
Jest zbudowany z wysokich komórek. Występuje na przykład w jelicie, gdzie uczestniczy we wchłanianiu składników pokarmowych.
11.Nabłonek urzęsiony
Nabłonek mający rzęski, czyli drobne wypustki poruszające się rytmicznie. Przesuwa śluz i zanieczyszczenia w drogach oddechowych.
12.Nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący
Tworzy naskórek. Jego zewnętrzne komórki obumierają i wypełniają się keratyną, dzięki czemu dobrze chroni ciało.
13.Nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący
Chroni wilgotne powierzchnie narażone na tarcie, na przykład wnętrze jamy ustnej i przełyk.
14.Nabłonek przejściowy
Nabłonek, którego komórki mogą zmieniać kształt podczas rozciągania narządu. Występuje między innymi w pęcherzu moczowym.
15.Nabłonek gruczołowy
Nabłonek tworzący gruczoły i wytwarzający substancje, takie jak pot, ślina, łzy lub hormony.
16.Funkcje nabłonków
Nabłonki chronią, umożliwiają wchłanianie i wymianę substancji, wydzielają różne produkty oraz mogą odbierać bodźce.
Notatka
Czym jest tkanka nabłonkowa?
jest jedną z podstawowych tkanek organizmu człowieka. Tworzy warstwy pokrywające ciało oraz wyściełające narządy i ich przewody. Z nabłonków powstają także liczne gruczoły.
są ułożone bardzo ciasno, dlatego tworzą zwartą powierzchnię. Między komórkami znajduje się mało substancji międzykomórkowej. Taka budowa pomaga chronić organizm przed urazami, drobnoustrojami i utratą wody.
- Nabłonek pokrywa ciało z zewnątrz, tworząc naskórek.
- Wyściela między innymi jamę ustną, jelita, drogi oddechowe i pęcherz moczowy.
- Może uczestniczyć w ochronie, wchłanianiu, wydzielaniu oraz wymianie substancji.
Zapamiętaj
Nabłonek tworzy szczelną warstwę z komórek leżących blisko siebie.
Budowa i odżywianie nabłonka
Od spodu nabłonek opiera się na błonie podstawnej. Oddziela ona nabłonek od tkanek znajdujących się głębiej, przytwierdza go i umożliwia wymianę potrzebnych substancji.
W samym nabłonku nie ma naczyń krwionośnych. Tlen i składniki odżywcze przenikają do jego komórek z naczyń krwionośnych leżących w tkankach pod nim. Dzieje się to przez błonę podstawną.
Wiele nabłonków ma dużą zdolność do regeneracji, czyli odtwarzania komórek. Jest to ważne, ponieważ powierzchnie nabłonkowe są często ścierane lub uszkadzane.
Przykład
Po niewielkim skaleczeniu skóry komórki naskórka dzielą się i pomagają zamknąć ranę.
Podział ze względu na liczbę warstw
Nabłonki dzielimy między innymi według liczby warstw komórek. ma jedną warstwę, dlatego substancje mogą przez niego łatwiej przenikać. ma wiele warstw i lepiej chroni miejsca narażone na tarcie.
W nabłonkach jednowarstwowych komórki mogą mieć różny kształt:
- Płaskie są cienkie i umożliwiają szybką wymianę substancji.
- Sześcienne przypominają kształtem kostki; występują między innymi w kanalikach nerkowych.
- Walcowate są wysokie; wyścielają na przykład jelito i uczestniczą we wchłanianiu pokarmu.
Ważne
Cienki nabłonek sprzyja wymianie substancji, a wielowarstwowy przede wszystkim chroni.
Najważniejsze rodzaje i miejsca występowania
występuje między innymi w pęcherzykach płucnych. Jego cienka budowa ułatwia przechodzenie tlenu do krwi i dwutlenku węgla z krwi do powietrza.
można spotkać w kanalikach nerkowych. wyściela jelito, gdzie bierze udział we wchłanianiu składników odżywczych.
Nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący tworzy naskórek. Jego zewnętrzne komórki obumierają i wypełniają się keratyną, co zwiększa odporność skóry. Nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący występuje na wilgotnych powierzchniach, na przykład w jamie ustnej i przełyku.
wyściela pęcherz moczowy. Może zmieniać kształt, gdy pęcherz napełnia się moczem.
Nabłonki o szczególnych funkcjach
ma na powierzchni rzęski, czyli drobne wypustki wykonujące ruch. W drogach oddechowych przesuwają one śluz wraz z pyłami i drobnoustrojami w kierunku gardła. Dzięki temu powietrze wdychane do płuc jest częściowo oczyszczane.
buduje gruczoły. Jego komórki produkują i wydzielają określone substancje.
- Ślinianki wydzielają ślinę.
- Gruczoły potowe wydzielają pot.
- Gruczoły łzowe wydzielają łzy.
- Niektóre gruczoły wytwarzają hormony, które działają w organizmie jako substancje regulujące.
Zapamiętaj
Rzęski przesuwają śluz, a nabłonek gruczołowy wytwarza substancje potrzebne organizmowi.
Jak rozpoznać funkcję nabłonka?
Budowa nabłonka jest dostosowana do jego zadania. Gdy komórki są cienkie i tworzą jedną warstwę, łatwo zachodzi przez nie wymiana substancji. Gdy komórek jest wiele warstw, nabłonek lepiej pełni funkcję ochronną.
Wysokie komórki nabłonka walcowatego mogą skutecznie uczestniczyć we wchłanianiu. Rzęski pomagają w oczyszczaniu dróg oddechowych, a komórki gruczołowe są przystosowane do wydzielania.
Znajomość miejsca występowania często ułatwia rozpoznanie rodzaju nabłonka. Płuca potrzebują cienkiej warstwy do wymiany gazowej, skóra potrzebuje mocnej ochrony, a pęcherz moczowy potrzebuje warstwy zdolnej do rozciągania.
W skrócie
- 01Nabłonek tworzy szczelną warstwę z komórek leżących blisko siebie.
- 05Rzęski przesuwają śluz, a nabłonek gruczołowy wytwarza substancje potrzebne organizmowi.
Pojęcia z fiszek
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Tkanki zwierzęce - nabłonkowa, mięśniowa, łączna i nerwowaKlasy 6-7
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach
Etap 1
9 fiszek · 8 pytań
Etap 2
7 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
35 fiszek uczy się 2
40 fiszek uczy się 4
40 fiszek uczy się 2
27 fiszek
40 fiszek uczy się 10
36 fiszek uczy się 8
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
