Grupy społeczne – cechy, podział i przykłady
WOS · autor: Aga
Zestaw wyjaśnia, czym są grupy społeczne i jakie cechy je tworzą. Poznasz najważniejsze podziały grup oraz przykłady z życia codziennego, szkoły i społeczeństwa.
1.grupa społeczna
Zbiór co najmniej trzech osób, które łączą trwałe więzi, wspólne cele lub wartości, poczucie przynależności oraz wzajemne kontakty.
2.cechy grupy społecznej
Do najważniejszych cech należą: co najmniej trzy osoby, wzajemne kontakty, wspólne cele lub wartości, poczucie „my” oraz zasady obowiązujące członków.
3.więź społeczna
Trwała relacja łącząca ludzi. Może wynikać na przykład z pokrewieństwa, przyjaźni, wspólnej nauki, pracy albo zainteresowań.
4.poczucie przynależności
Świadomość, że jest się członkiem danej grupy i że łączy nas coś z innymi jej członkami, np. „jestem częścią tej drużyny”.
5.wspólny cel grupy
Rezultat, do którego dążą członkowie grupy. Dla klasy może to być dobre przygotowanie szkolnego przedstawienia, a dla drużyny – wygranie meczu.
6.normy grupowe
Zasady zachowania uznawane przez członków grupy. Mogą być zapisane, np. w regulaminie, albo niepisane, np. zwyczaj wzajemnej pomocy.
7.rola społeczna
Zestaw oczekiwań wobec osoby zajmującej określone miejsce w grupie. Przykładowo od przewodniczącego klasy oczekuje się reprezentowania uczniów.
8.pozycja społeczna
Miejsce, jakie dana osoba zajmuje w grupie. Może wynikać np. z pełnionej funkcji: uczeń, kapitan drużyny, wychowawca.
9.grupa mała
Grupa licząca niewiele osób, których członkowie mogą znać się osobiście i często kontaktować się ze sobą. Przykładem jest rodzina lub klasa.
10.grupa duża
Grupa obejmująca wiele osób, z których nie wszyscy znają się osobiście. Przykładem są mieszkańcy Polski, uczniowie dużej szkoły lub członkowie narodu.
11.grupa pierwotna
Grupa, w której relacje są bliskie, osobiste i trwałe. Ma duży wpływ na wychowanie oraz kształtowanie poglądów człowieka. Najważniejszym przykładem jest rodzina.
12.grupa wtórna
Grupa powstała głównie po to, by realizować określone zadania lub interesy. Kontakty jej członków są zwykle mniej osobiste niż w rodzinie.
13.grupa formalna
Grupa działająca według ustalonych zasad. Ma określone cele, funkcje i często regulamin lub statut. Przykładem jest szkoła, stowarzyszenie lub klub sportowy.
14.grupa nieformalna
Grupa tworzona spontanicznie przez osoby, które łączą podobne zainteresowania, sympatie lub sposób spędzania czasu. Przykładem jest paczka przyjaciół.
15.grupa otwarta
Grupa, do której stosunkowo łatwo dołączyć, jeśli spełnia się jej wymagania. Przykładem może być szkolne koło zainteresowań.
16.grupa zamknięta
Grupa, do której przyjęcie jest ograniczone i zależy od spełnienia określonych warunków albo decyzji jej członków.
17.grupa dobrowolna
Grupa, do której człowiek należy z własnej decyzji. Przykładami są chór, harcerstwo, klub sportowy lub grupa wolontariacka.
18.grupa przymusowa
Grupa, do której przynależność nie zależy wyłącznie od decyzji człowieka albo jest narzucona przez sytuację. Przykładem może być klasa szkolna, do której uczeń został przydzielony.
19.grupa odniesienia
Grupa, której opinie, wartości lub sposób życia są dla człowieka ważnym punktem porównania. Nie trzeba być jej członkiem, aby się na niej wzorować.
20.grupa własna
Grupa, z którą człowiek się utożsamia i o której mówi „my”. Może to być rodzina, klasa, drużyna sportowa albo społeczność lokalna.
21.grupa obca
Grupa, do której człowiek nie należy i z którą się nie utożsamia. O jej członkach częściej mówi się „oni”.
22.rodzina jako grupa społeczna
Podstawowa grupa społeczna. Łączą ją więzi rodzinne, emocjonalne, wspólne obowiązki i wzajemna pomoc. Zwykle jest przykładem małej grupy pierwotnej.
23.klasa szkolna jako grupa społeczna
Grupa uczniów, których łączy nauka w tym samym zespole, wspólne zadania i zasady szkolne. Klasa ma charakter formalny, choć mogą w niej powstawać też nieformalne paczki.
24.społeczność lokalna
Ludzie mieszkający na tym samym obszarze, np. wsi, osiedlu, mieście lub gminie, których łączą wspólne sprawy i miejsce życia.
25.naród
Duża wspólnota ludzi połączonych między innymi wspólną historią, kulturą, językiem lub tradycjami oraz świadomością wspólnej tożsamości.
26.stereotyp
Uproszczony, często niesprawiedliwy obraz całej grupy ludzi. Przypisywanie wszystkim członkom grupy takich samych cech może prowadzić do krzywdzących ocen.
27.konflikt w grupie
Sytuacja, w której członkowie grupy mają sprzeczne cele, opinie lub interesy. Można go rozwiązywać przez rozmowę, szukanie kompromisu i przestrzeganie zasad.
28.współpraca w grupie
Wspólne działanie osób, które dzielą zadania i pomagają sobie, aby osiągnąć cel. Wymaga komunikacji, odpowiedzialności i szacunku.
Notatka
Czym jest grupa społeczna?
Grupa społeczna to nie przypadkowy zbiór osób. Tworzą ją ludzie, którzy utrzymują ze sobą kontakty, są połączeni więziami społecznymi, mają wspólne cele albo wartości i czują, że do siebie należą.
Aby można było mówić o grupie społecznej, potrzebne są co najmniej trzy osoby. Ludzie stojący razem na przystanku zwykle nie są grupą społeczną: znajdują się w tym samym miejscu, ale nie muszą się znać ani wspólnie działać.
Członkowie grupy często mówią o sobie „my”. To właśnie poczucie przynależności odróżnia grupę od zwykłego zbioru ludzi. Grupa może istnieć długo, jak rodzina, albo być utworzona na pewien czas, np. zespół przygotowujący projekt szkolny.
Ważne
Sama obecność wielu osób w jednym miejscu nie oznacza jeszcze, że tworzą one grupę społeczną.
Co łączy członków grupy?
W każdej grupie ważne są więzi społeczne. Mogą wynikać z pokrewieństwa, przyjaźni, wspólnego miejsca nauki, podobnych zainteresowań lub wspólnej pracy.
Grupy mają zwykle określone cele. Drużyna sportowa chce dobrze zagrać, samorząd uczniowski reprezentuje uczniów, a rodzina troszczy się o swoich członków. Aby łatwiej osiągać cele, ludzie podejmują współpracę i dzielą się zadaniami.
W grupach obowiązują też normy grupowe, czyli zasady zachowania. Część z nich jest zapisana, na przykład w statucie szkoły lub regulaminie klubu. Inne są niepisane, np. zwyczaj, że nie wyśmiewamy kolegi, który potrzebuje pomocy.
Przykład
Podczas przygotowania gazetki jedna osoba zbiera informacje, druga pisze tekst, a trzecia wykonuje ilustracje. Dzięki podziałowi zadań grupa sprawniej osiąga cel.
Pozycje i role w grupie
Każdy członek zajmuje w grupie określoną pozycję społeczną, czyli ma w niej pewne miejsce. Przykładowe pozycje w klasie to uczeń, wychowawca i przewodniczący klasy.
Z pozycją wiąże się rola społeczna. Jest to zbiór oczekiwań wobec osoby, która ma daną pozycję. Od kapitana drużyny oczekuje się organizowania zespołu, a od ucznia – przygotowania do lekcji i przestrzegania zasad.
Jedna osoba może należeć jednocześnie do wielu grup i odgrywać różne role: w domu jest dzieckiem lub rodzeństwem, w szkole uczniem, a w klubie sportowym zawodnikiem. Dobre funkcjonowanie grupy wymaga odpowiedzialności za swoje zadania i szacunku dla innych.
Podział ze względu na wielkość i relacje
Ze względu na liczbę członków wyróżniamy grupy małe i grupy duże. W małej grupie ludzie zwykle znają się osobiście i mogą często rozmawiać ze sobą. Przykładami są rodzina, klasa lub grupa przyjaciół. Duże grupy obejmują wiele osób, dlatego ich członkowie nie znają wszystkich osobiście. Należą do nich na przykład mieszkańcy kraju i naród.
Inny podział dotyczy rodzaju relacji. Grupy pierwotne opierają się na bliskich, osobistych i trwałych kontaktach. Najważniejsza z nich to rodzina. Mają duże znaczenie dla wychowania człowieka.
Grupy wtórne są tworzone głównie po to, aby realizować konkretne zadania, cele lub interesy. Należą do nich między innymi organizacje, niektóre zespoły projektowe i instytucje.
Zapamiętaj
Rodzina jest najczęściej przykładem małej grupy pierwotnej, ponieważ jej członków łączą bliskie i trwałe więzi.
Grupy formalne i nieformalne
Grupy formalne działają według ustalonych reguł. Mają określone zadania, często także członków pełniących funkcje, np. przewodniczącego, trenera czy dyrektora. Ich zasady mogą być zapisane w regulaminie, statucie albo innym dokumencie. Przykładami są szkoła, klub sportowy, stowarzyszenie i samorząd uczniowski.
Grupy nieformalne powstają spontanicznie. Łączą osoby, które lubią ze sobą przebywać, mają podobne zainteresowania lub wspólnie spędzają czas. Przykładem jest paczka koleżeńska. Nie oznacza to jednak, że w takiej grupie nie ma zasad – są one zwykle niepisane.
W jednej większej grupie formalnej mogą działać mniejsze grupy nieformalne. W klasie istnieją oficjalne zasady szkolne, ale uczniowie mogą też tworzyć przyjacielskie paczki.
Inne ważne rodzaje grup
Do grupy dobrowolnej należymy z własnego wyboru, np. do chóru, koła szachowego, harcerstwa czy klubu sportowego. W przypadku grupy przymusowej przynależność nie zależy wyłącznie od naszej decyzji; przykładem może być klasa, do której przydzielono ucznia.
Grupa może być też otwarta, gdy łatwo do niej dołączyć po spełnieniu warunków, albo zamknięta, gdy przyjęcie jest ograniczone. Ważna jest również grupa odniesienia – taka, z którą porównujemy własne zachowanie lub na której chcemy się wzorować. Nie musimy być jej członkami.
Warto unikać stereotypów, czyli zbyt prostych ocen całych grup. Każdy człowiek jest inny, dlatego nie wolno przypisywać wszystkim osobom tych samych cech. Gdy w grupie pojawia się konflikt, najlepiej rozmawiać, szukać kompromisu i szanować prawa innych.
Ważne
Przynależność do grupy daje wsparcie i uczy współpracy, ale nie zwalnia z samodzielnego, odpowiedzialnego myślenia.