Demokracja lokalna i społeczeństwo obywatelskie
WOS
Zestaw obejmuje najważniejsze pojęcia związane z udziałem obywateli w życiu publicznym na poziomie lokalnym. Poznasz rolę samorządu terytorialnego, formy aktywności obywatelskiej oraz narzędzia wpływu mieszkańców na decyzje władz.
1.Demokracja lokalna
Forma demokracji realizowana w gminie, powiecie i województwie, w której mieszkańcy wpływają na sprawy swojej okolicy przez wybory, konsultacje, referendum i działalność społeczną.
2.Społeczeństwo obywatelskie
Społeczeństwo, w którym obywatele są aktywni, współpracują, organizują się i działają na rzecz dobra wspólnego niezależnie od władz państwowych.
3.Samorząd terytorialny
Forma organizacji władzy publicznej, w której mieszkańcy danego obszaru samodzielnie decydują o części spraw lokalnych przez wybrane organy.
4.Gmina
Podstawowa jednostka samorządu terytorialnego w Polsce. Zajmuje się sprawami najbliższymi mieszkańcom, np. szkołami podstawowymi, drogami lokalnymi, wodociągami i odpadami.
5.Powiat
Jednostka samorządu między gminą a województwem. Odpowiada m.in. za szpitale powiatowe, szkoły ponadpodstawowe, drogi powiatowe i niektóre urzędy.
6.Województwo samorządowe
Największa jednostka samorządu terytorialnego. Zajmuje się rozwojem regionalnym, transportem regionalnym, kulturą i gospodarowaniem środkami unijnymi w regionie.
7.Rada gminy
Organ stanowiący i kontrolny gminy. Uchwala lokalne prawo, budżet oraz kontroluje działalność organu wykonawczego.
8.Wójt, burmistrz, prezydent miasta
Organy wykonawcze gminy. Wójt kieruje gminą wiejską, burmistrz miastem lub gminą miejsko-wiejską, a prezydent większym miastem.
9.Wybory samorządowe
Wybory, w których mieszkańcy wybierają przedstawicieli do organów samorządu oraz wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Są ważnym narzędziem wpływu obywateli na władzę lokalną.
10.Referendum lokalne
Głosowanie mieszkańców w ważnej sprawie dotyczącej wspólnoty lokalnej. Może dotyczyć np. odwołania organu samorządu przed końcem kadencji.
11.Konsultacje społeczne
Zasięganie opinii mieszkańców przed podjęciem decyzji przez władze. Mogą dotyczyć np. planu zagospodarowania, inwestycji lub zmian w okolicy.
12.Budżet obywatelski
Część budżetu gminy lub miasta, o której przeznaczeniu współdecydują mieszkańcy, zgłaszając projekty i głosując na nie.
13.Organizacja pozarządowa
Dobrowolna organizacja działająca niezależnie od władz publicznych i zwykle niedziałająca dla zysku, np. stowarzyszenie lub fundacja.
14.Stowarzyszenie
Organizacja tworzona przez grupę osób, które chcą wspólnie realizować określone cele społeczne, kulturalne, sportowe lub edukacyjne.
15.Fundacja
Organizacja powoływana zwykle przez fundatora, który przeznacza majątek na określony cel społecznie użyteczny, np. pomoc chorym lub edukację.
16.Wolontariat
Dobrowolna i bezpłatna praca na rzecz innych osób, organizacji lub społeczności. Jest ważnym przejawem aktywności obywatelskiej.
17.Dobro wspólne
Wartości, instytucje i warunki ważne dla wszystkich członków wspólnoty, np. bezpieczeństwo, czyste środowisko, szkoły czy przestrzeń publiczna.
18.Frekwencja wyborcza
Procent uprawnionych do głosowania, którzy wzięli udział w wyborach. Wysoka frekwencja świadczy zwykle o większym zaangażowaniu obywateli.
19.Petycja
Oficjalne wystąpienie obywatela lub grupy obywateli do władz z żądaniem, wnioskiem lub propozycją dotyczącą spraw publicznych.
20.Inicjatywa obywatelska
Działanie mieszkańców zmierzające do wprowadzenia zmian w sprawach publicznych, np. zgłoszenie projektu, zebranie podpisów lub zorganizowanie akcji społecznej.