Samorząd terytorialny w Polsce

1.Samorząd terytorialny

Forma organizacji mieszkańców danego obszaru, którzy samodzielnie wykonują część zadań publicznych. Działa na podstawie prawa i we własnym imieniu, ale podlega nadzorowi państwa pod względem legalności.

2.Wspólnota samorządowa

Ogół mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego, np. gminy, powiatu lub województwa. To mieszkańcy tworzą samorząd, a nie sam urząd.

3.Gmina

Podstawowa jednostka samorządu terytorialnego w Polsce. Zajmuje się sprawami najbliższymi mieszkańcom, takimi jak wodociągi, szkoły podstawowe, drogi gminne czy gospodarka odpadami.

4.Powiat

Jednostka samorządu między gminą a województwem. Wykonuje zadania wykraczające poza możliwości jednej gminy, np. prowadzi szpitale powiatowe, szkoły ponadpodstawowe i drogi powiatowe.

5.Województwo samorządowe

Największa jednostka samorządu terytorialnego. Zajmuje się rozwojem regionalnym, transportem regionalnym, kulturą o znaczeniu wojewódzkim i gospodarowaniem środkami unijnymi na poziomie regionu.

6.Rada gminy

Organ stanowiący i kontrolny gminy. Uchwala lokalne przepisy, budżet oraz kontroluje działalność organu wykonawczego.

7.Wójt, burmistrz, prezydent miasta

Organ wykonawczy gminy. Realizuje uchwały rady, zarządza urzędem i majątkiem gminy oraz wykonuje bieżące zadania samorządu.

8.Rada powiatu

Organ stanowiący i kontrolny powiatu. Podejmuje uchwały, uchwala budżet i sprawuje kontrolę nad zarządem powiatu.

9.Zarząd powiatu i starosta

Zarząd powiatu to organ wykonawczy powiatu, a na jego czele stoi starosta. Zarząd wykonuje uchwały rady powiatu i kieruje sprawami powiatu.

10.Sejmik województwa

Organ stanowiący i kontrolny województwa samorządowego. Uchwala strategię rozwoju województwa, budżet oraz kontroluje zarząd województwa.

11.Zarząd województwa i marszałek

Organ wykonawczy województwa samorządowego. Na jego czele stoi marszałek województwa, który kieruje wykonywaniem zadań samorządu województwa.

12.Wojewoda

Przedstawiciel Rady Ministrów w województwie. Nie jest organem samorządu, lecz administracji rządowej; nadzoruje legalność działań samorządu i wykonuje zadania państwa w terenie.

13.Zadania własne

Zadania wykonywane przez samorząd w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Dotyczą głównie zaspokajania potrzeb wspólnoty lokalnej lub regionalnej.

14.Zadania zlecone

Zadania przekazane samorządowi przez administrację rządową. Samorząd wykonuje je według przepisów państwowych, a środki na ich realizację powinny pochodzić z budżetu państwa.

15.Budżet jednostki samorządu

Roczny plan dochodów i wydatków gminy, powiatu lub województwa. Określa, skąd pochodzą pieniądze samorządu i na co będą przeznaczone.

16.Referendum lokalne

Forma demokracji bezpośredniej na poziomie samorządu. Mieszkańcy mogą w nim wypowiedzieć się w ważnej sprawie lokalnej albo odwołać organ pochodzący z wyboru przed upływem kadencji.