Zaburzenia odporności: alergie i autoimmunizacja
Biologia
Zestaw wyjaśnia, na czym polegają zaburzenia odporności związane z nadmierną lub nieprawidłowo ukierunkowaną reakcją układu immunologicznego. Nauczysz się odróżniać alergie od chorób autoimmunologicznych, poznasz ich mechanizmy, przykłady oraz podstawowe zasady diagnostyki i postępowania.
1.Alergia
Nadwrażliwa, nieprawidłowo nasilona reakcja układu odpornościowego na zwykle nieszkodliwy czynnik środowiskowy, czyli alergen. Prowadzi do objawów chorobowych, takich jak katar, wysypka, duszność czy obrzęk.
2.Alergen
Substancja wywołująca reakcję alergiczną u osoby uczulonej. Może to być np. pyłek roślin, roztocza kurzu, sierść zwierząt, jad owadów, pokarm lub lek.
3.Histamina
Substancja uwalniana m.in. z komórek tucznych podczas reakcji alergicznej. Powoduje rozszerzenie naczyń, wzrost ich przepuszczalności, świąd, obrzęk i nasilenie wydzielania śluzu.
4.Przeciwciała IgE
Klasa przeciwciał biorących udział w reakcji alergicznej. Wiążą się z powierzchnią komórek tucznych i bazofilów, a po kontakcie z alergenem mogą wywołać uwolnienie mediatorów stanu zapalnego.
5.Komórki tuczne
Komórki układu odpornościowego obecne m.in. w tkankach. W reakcji alergicznej uwalniają histaminę i inne substancje odpowiedzialne za objawy nadwrażliwości.
6.Wstrząs anafilaktyczny
Gwałtowna, uogólniona reakcja alergiczna zagrażająca życiu. Może prowadzić do spadku ciśnienia tętniczego, obrzęku dróg oddechowych i zaburzeń oddychania. Wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
7.Choroba autoimmunologiczna
Choroba, w której układ odpornościowy rozpoznaje własne komórki lub tkanki jako obce i atakuje je, powodując uszkodzenie narządów albo zaburzenie ich funkcji.
8.Autoantygen
Własny składnik organizmu, który w chorobie autoimmunologicznej staje się celem nieprawidłowej odpowiedzi odpornościowej.
9.Autoimmunizacja
Proces powstawania odpowiedzi odpornościowej skierowanej przeciw własnym antygenom organizmu. Jest podstawą chorób autoimmunologicznych.
10.Cukrzyca typu 1
Choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki produkujące insulinę. Skutkiem jest niedobór insuliny i wzrost stężenia glukozy we krwi.
11.Reumatoidalne zapalenie stawów
Przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której stan zapalny dotyczy głównie stawów. Powoduje ból, obrzęk, sztywność i może prowadzić do ich uszkodzenia.
12.Choroba Hashimoto
Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy prowadzące często do jej niedoczynności. Układ odpornościowy uszkadza komórki tarczycy, co zaburza wydzielanie hormonów.
13.Tolerancja immunologiczna
Zdolność układu odpornościowego do nierozpoznawania własnych tkanek jako obcych. Jej zaburzenie może prowadzić do chorób autoimmunologicznych.
14.Odporność wrodzona
Nieswoista, szybka linia obrony organizmu obecna od urodzenia. Obejmuje bariery, fagocytozę i reakcję zapalną, ale nie jest skierowana przeciw jednemu konkretnemu antygenowi.
15.Odporność nabyta
Swoista odpowiedź odpornościowa rozwijająca się po kontakcie z antygenem. Obejmuje limfocyty i przeciwciała, a także pamięć immunologiczną.
16.Leki przeciwhistaminowe
Leki osłabiające działanie histaminy, dzięki czemu zmniejszają objawy alergii, takie jak świąd, katar, łzawienie czy pokrzywka.
Notatka
Odporność a jej zaburzenia
Układ odpornościowy chroni organizm przed czynnikami chorobotwórczymi i pomaga odróżnić to, co własne, od tego, co obce. W jego działaniu uczestniczą mechanizmy odporności wrodzonej i odporności nabytej. Gdy układ działa prawidłowo, zwalcza drobnoustroje, ale nie uszkadza własnych tkanek i nie reaguje nadmiernie na nieszkodliwe substancje środowiskowe.
Do ważnych zaburzeń należą alergie oraz choroby autoimmunologiczne. W alergii problemem jest zbyt silna reakcja na czynnik zwykle nieszkodliwy. W autoimmunizacji układ odpornościowy traci zdolność prawidłowego rozpoznawania własnych struktur i zaczyna je atakować.
Ważne
Alergia i choroba autoimmunologiczna to nie to samo: w alergii celem reakcji jest obcy, zwykle nieszkodliwy czynnik, a w autoimmunizacji — własne tkanki organizmu.
Alergie — istota i mechanizm
Alergia to nadwrażliwa odpowiedź układu odpornościowego na alergen, czyli substancję, która u większości ludzi nie wywołuje choroby. Alergenami mogą być pyłki roślin, roztocza kurzu, sierść zwierząt, składniki pokarmów, leki lub jad owadów.
W reakcjach alergicznych ważną rolę odgrywają przeciwciała IgE oraz komórki tuczne. Po kontakcie z alergenem komórki te uwalniają histaminę i inne substancje nasilające stan zapalny. To właśnie one odpowiadają za świąd, obrzęk, zaczerwienienie, łzawienie, katar czy skurcz oskrzeli.
Objawy alergii mogą mieć różne nasilenie. U części osób występuje jedynie sezonowy nieżyt nosa, u innych pokrzywka, zmiany skórne lub duszność. Najgroźniejszą postacią jest uogólniona reakcja alergiczna, która może szybko zagrozić życiu.
Przykłady i następstwa alergii
Do częstych postaci alergii należą alergiczny nieżyt nosa, astma o podłożu alergicznym, pokrzywka oraz alergie pokarmowe. Objawy zależą od drogi kontaktu z alergenem i od tego, które narządy zostaną objęte reakcją.
Szczególnie niebezpieczny jest wstrząs anafilaktyczny. Dochodzi w nim do gwałtownej, uogólnionej reakcji organizmu, która może powodować spadek ciśnienia tętniczego, obrzęk dróg oddechowych i ciężkie zaburzenia oddychania. Taki stan wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
W łagodzeniu objawów stosuje się m.in. leki przeciwhistaminowe, które ograniczają działanie histaminy. Duże znaczenie ma też unikanie alergenu, jeśli został rozpoznany.
Przykład
Uczulenie na pyłki może objawiać się katarem siennym, łzawieniem oczu i napadami kichania w okresie pylenia roślin.
Choroby autoimmunologiczne — na czym polegają
Choroba autoimmunologiczna rozwija się wtedy, gdy układ odpornościowy reaguje przeciwko własnym składnikom organizmu, czyli autoantygenom. Oznacza to zaburzenie tolerancji immunologicznej, która w prawidłowych warunkach zapobiega atakowi na własne tkanki.
Skutkiem autoimmunizacji jest przewlekły stan zapalny i stopniowe uszkadzanie narządów. Objawy zależą od tego, jaki narząd lub układ zostaje zaatakowany. Choroby te nie są wywoływane przez alergen, lecz przez błędnie skierowaną odpowiedź immunologiczną organizmu.
Autoimmunizacja może prowadzić do zaburzeń pracy pojedynczego narządu albo obejmować większą liczbę tkanek. Dlatego obraz kliniczny bywa bardzo różny — od zaburzeń hormonalnych po przewlekłe bóle i ograniczenie sprawności.
Najważniejsze przykłady chorób autoimmunologicznych
Jednym z podstawowych przykładów jest cukrzyca typu 1. W tej chorobie układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki, które wytwarzają insulinę. Skutkiem jest niedobór tego hormonu i wzrost stężenia glukozy we krwi.
Innym przykładem jest choroba Hashimoto, czyli autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Uszkodzenie komórek tarczycy może prowadzić do jej niedoczynności i zaburzeń przemiany materii.
Do ważnych chorób należy też reumatoidalne zapalenie stawów. Przewlekły stan zapalny obejmuje przede wszystkim stawy, powodując ból, obrzęk, sztywność i postępujące ograniczenie ich sprawności.
Zapamiętaj
Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną, natomiast cukrzyca typu 2 nie wynika z niszczenia komórek beta przez układ odpornościowy.
Porównanie alergii i autoimmunizacji
Choć oba zjawiska dotyczą układu odpornościowego, różnią się celem reakcji i skutkami. W alergii organizm reaguje na zewnętrzny, zwykle nieszkodliwy czynnik. W chorobie autoimmunologicznej reakcja zostaje skierowana przeciw własnym komórkom lub tkankom.
Alergie często dają objawy nagłe lub okresowe, związane z kontaktem z konkretnym alergenem. Autoimmunizacja zwykle ma charakter bardziej przewlekły i prowadzi do stopniowego uszkadzania narządów. W obu przypadkach problemem jest nieprawidłowe działanie obronnych mechanizmów organizmu.
Na poziomie szkolnym najważniejsze jest rozumienie, że układ odpornościowy może szkodzić nie tylko wtedy, gdy działa za słabo, ale także wtedy, gdy działa zbyt silnie albo przeciw własnemu organizmowi.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu