Układ rozrodczy człowieka – budowa

Układ rozrodczy człowieka umożliwia rozmnażanie. Jego najważniejsze zadania to wytwarzanie komórek rozrodczych, czyli plemników u mężczyzny i komórek jajowych u kobiety, a także stworzenie warunków do zapłodnienia i rozwoju nowego organizmu. W budowie tego układu wyróżnia się narządy męskie i żeńskie.

Ważne jest odróżnianie narządów od ich funkcji. Nie każdy narząd w tym układzie tworzy komórki rozrodcze. Część z nich odpowiada za transport komórek, część za ochronę, a część za wytwarzanie wydzielin potrzebnych w procesie rozmnażania.

Do męskiego układu rozrodczego należą między innymi: jądra, najądrza, nasieniowody, pęcherzyki nasienne, gruczoł krokowy, cewka moczowa, prącie i moszna.

Jądra są męskimi gruczołami płciowymi. Powstają w nich plemniki oraz hormony płciowe, głównie testosteron. Przy jądrach znajdują się najądrza, w których plemniki dojrzewają i są przechowywane przez pewien czas.

Z najądrzy plemniki przemieszczają się nasieniowodami. Po drodze dołączają do nich wydzieliny gruczołów dodatkowych, takich jak pęcherzyki nasienne i gruczoł krokowy. Wydzieliny te razem z plemnikami tworzą nasienie. Prącie jest narządem zewnętrznym, który umożliwia wprowadzenie nasienia do dróg rodnych kobiety.

Moszna to worek skórny, w którym znajdują się jądra. Jej rola jest bardzo ważna, bo pomaga utrzymywać odpowiednią temperaturę potrzebną do prawidłowego powstawania plemników.

Do żeńskiego układu rozrodczego należą: jajniki, jajowody, macica, szyjka macicy, pochwa oraz zewnętrzne narządy płciowe, czyli srom.

Jajniki są żeńskimi gruczołami płciowymi. Powstają w nich komórki jajowe oraz hormony płciowe, przede wszystkim estrogeny i progesteron. Komórka jajowa jest znacznie większa od plemnika i nie porusza się samodzielnie.

Jajowody łączą jajniki z macicą. To nimi komórka jajowa przemieszcza się w stronę macicy. Zwykle właśnie w jajowodzie dochodzi do zapłodnienia.

Macica jest silnie umięśnionym narządem, w którym może rozwijać się zarodek, a później płód. Jej wnętrze wyściela błona śluzowa, która przygotowuje się na przyjęcie zapłodnionej komórki jajowej. Dolna, zwężona część macicy to szyjka macicy. Pochwa jest sprężystym przewodem łączącym szyjkę macicy ze środowiskiem zewnętrznym.

Komórki rozrodcze to plemnik i komórka jajowa. Każda z nich ma inną budowę, bo pełni inną rolę.

Plemnik jest mały i ruchliwy. Dzięki temu może przemieszczać się w drogach rodnych kobiety i dotrzeć do komórki jajowej. Jego zadaniem jest połączenie się z komórką jajową podczas zapłodnienia.

Komórka jajowa jest większa i nieruchliwa. Zawiera materiał potrzebny do rozpoczęcia rozwoju nowego organizmu po zapłodnieniu.

Różnice w budowie tych komórek dobrze pokazują związek budowy z funkcją: plemnik ma dotrzeć do celu, a komórka jajowa ma zostać zapłodniona i rozpocząć rozwój nowego życia.

Zapłodnienie to połączenie plemnika z komórką jajową. U człowieka najczęściej zachodzi ono w jajowodzie. Po połączeniu obu komórek powstaje pierwsza komórka nowego organizmu.

Jeśli dojdzie do zapłodnienia, rozwój zarodka odbywa się dalej w macicy. Dlatego w żeńskim układzie rozrodczym ważne są zarówno jajowody, gdzie zwykle następuje zapłodnienie, jak i macica, gdzie możliwy jest dalszy rozwój.

Na tym etapie nauki najważniejsze jest zapamiętanie drogi: komórka jajowa powstaje w jajniku, przemieszcza się jajowodem, a po zapłodnieniu rozwój odbywa się w macicy.

W tym temacie warto łączyć nazwę narządu z jego funkcją.

• jądra – wytwarzają plemniki i hormony płciowe
• najądrza – miejsce dojrzewania plemników
• nasieniowody – transport plemników
• pęcherzyki nasienne i gruczoł krokowy – tworzą wydzieliny nasienia
• moszna – chroni jądra i pomaga utrzymać odpowiednią temperaturę
• jajniki – wytwarzają komórki jajowe i hormony płciowe
• jajowody – przewodzą komórkę jajową; zwykle tu zachodzi zapłodnienie
• macica – miejsce rozwoju zarodka i płodu
• szyjka macicy – dolna część macicy
• pochwa – łączy macicę ze środowiskiem zewnętrznym

Dobrze jest też pamiętać, że układ rozrodczy męski i żeński współdziałają w procesie rozmnażania, ale każdy z nich ma inną budowę i inne zadania.