Układ dokrewny – gruczoły i hormony
Biologia
Zestaw pomaga opanować najważniejsze wiadomości o układzie dokrewnym w klasie 7. Znajdziesz tu gruczoły dokrewne, ich hormony, funkcje w organizmie oraz przykłady zaburzeń i zasady dbania o zdrowie.
1.Układ dokrewny
Układ narządów, które wytwarzają hormony i wydzielają je bezpośrednio do krwi. Hormony docierają do różnych części ciała i pomagają kierować pracą organizmu, np. wzrostem, dojrzewaniem i poziomem cukru we krwi.
2.Hormon
Substancja chemiczna produkowana przez gruczoł dokrewny. Działa jak „wiadomość” dla narządów i tkanek, mówiąc im, co mają robić lub jak szybko pracować.
3.Gruczoł dokrewny
Narząd, który produkuje hormony i oddaje je do krwi. Nie ma przewodów wyprowadzających. Do takich gruczołów należą m.in. przysadka, tarczyca i nadnercza.
4.Przysadka mózgowa
Niewielki gruczoł położony u podstawy mózgu. Wydziela hormony wpływające na wzrost i kieruje pracą innych gruczołów dokrewnych.
5.Hormon wzrostu
Hormon przysadki, który wpływa na wzrost kości i całego ciała. Jego niedobór lub nadmiar może zaburzać prawidłowy rozwój.
6.Tarczyca
Gruczoł leżący w przedniej części szyi. Wydziela hormony, które wpływają na tempo przemiany materii, czyli na to, jak szybko organizm zużywa energię.
7.Tyroksyna
Hormon tarczycy. Wpływa na tempo pracy organizmu, między innymi na przemianę materii, wzrost i rozwój.
8.Trzustka
Narząd należący zarówno do układu pokarmowego, jak i dokrewnego. Jako gruczoł dokrewny wydziela insulinę i glukagon, które regulują poziom cukru we krwi.
9.Insulina
Hormon trzustki, który obniża poziom glukozy we krwi. Pomaga komórkom pobierać cukier z krwi i wykorzystywać go lub magazynować.
10.Glukagon
Hormon trzustki, który podwyższa poziom glukozy we krwi. Działa przeciwnie do insuliny, dlatego mówi się, że te hormony są antagonistyczne.
11.Antagonizm hormonów
Sytuacja, w której dwa hormony działają przeciwnie. Przykładem są insulina i glukagon: jeden obniża, a drugi podwyższa poziom glukozy we krwi.
12.Nadnercza
Małe gruczoły leżące nad nerkami. Wydzielają hormony pomagające organizmowi reagować na stres i przygotować się do wysiłku lub zagrożenia.
13.Adrenalina
Hormon nadnerczy wydzielany szczególnie w sytuacji stresu. Przyspiesza pracę serca i przygotowuje organizm do szybkiego działania.
14.Jajniki
Gruczoły dokrewne kobiety. Wytwarzają komórki jajowe i hormony płciowe, które wpływają na dojrzewanie oraz funkcjonowanie organizmu.
15.Jądra
Gruczoły dokrewne mężczyzny. Wytwarzają plemniki i hormony płciowe wpływające na dojrzewanie chłopców.
16.Hormony płciowe
Hormony wytwarzane głównie przez jajniki i jądra. Odpowiadają za dojrzewanie płciowe i rozwój cech charakterystycznych dla kobiet i mężczyzn.
Notatka
1. Czym jest układ dokrewny
Układ dokrewny to zespół gruczołów, które produkują hormony. Hormony są substancjami chemicznymi przenoszonymi przez krew. Dzięki nim organizm może regulować wiele ważnych procesów, takich jak wzrost, dojrzewanie, tempo przemiany materii czy poziom cukru we krwi.
Układ dokrewny działa wolniej niż układ nerwowy, ale jego wpływ często trwa dłużej. Układ nerwowy przekazuje sygnały bardzo szybko, a układ dokrewny steruje pracą organizmu za pomocą hormonów. Oba układy współpracują, żeby organizm działał prawidłowo.
2. Gruczoły dokrewne i ich cecha wspólna
Gruczoły dokrewne nie mają przewodów wyprowadzających. Oznacza to, że wydzielają swoje substancje bezpośrednio do krwi. Krew roznosi hormony po całym organizmie, a one docierają do odpowiednich narządów.
Do najważniejszych gruczołów dokrewnych omawianych w klasie 7 należą:
- przysadka mózgowa
- tarczyca
- nadnercza
- trzustka
- jajniki
- jądra
Każdy z tych gruczołów wydziela inne hormony, dlatego każdy wpływa na inne funkcje organizmu.
3. Przysadka mózgowa i hormon wzrostu
Przysadka mózgowa to mały, ale bardzo ważny gruczoł położony u podstawy mózgu. Często nazywa się ją gruczołem nadrzędnym, ponieważ wpływa na pracę innych gruczołów dokrewnych.
Jednym z hormonów przysadki jest hormon wzrostu. Odpowiada on za prawidłowy wzrost organizmu, szczególnie kości. Dzięki niemu dziecko i nastolatek rozwijają się we właściwym tempie.
Prawidłowe działanie przysadki jest ważne dla całego organizmu, ponieważ zaburzenia w wydzielaniu hormonów mogą wpływać na rozwój i funkcjonowanie wielu narządów.
4. Tarczyca i tempo pracy organizmu
Tarczyca znajduje się w przedniej części szyi. Wydziela hormony, które wpływają na przemianę materii, czyli tempo, w jakim organizm wykorzystuje energię.
Jednym z najważniejszych hormonów tarczycy jest tyroksyna. Dzięki niej organizm może pracować we właściwym tempie. Gdy hormonów tarczycy jest za mało lub za dużo, człowiek może odczuwać różne dolegliwości, bo organizm działa wtedy zbyt wolno albo zbyt szybko.
Hormony tarczycy mają też znaczenie dla wzrostu i rozwoju, dlatego prawidłowa praca tego gruczołu jest bardzo ważna szczególnie u dzieci i młodzieży.
5. Trzustka, insulina i glukagon
Trzustka pełni podwójną funkcję. Należy do układu pokarmowego, bo produkuje sok trzustkowy, ale działa też jako gruczoł dokrewny. W tej roli wydziela do krwi insulinę i glukagon.
Insulina obniża poziom glukozy we krwi. Pomaga komórkom pobierać glukozę i wykorzystywać ją jako źródło energii albo magazynować. Glukagon działa przeciwnie: podwyższa poziom glukozy we krwi.
Mówimy, że insulina i glukagon działają antagonistycznie. Oznacza to, że mają przeciwne zadania, ale właśnie dzięki temu pomagają utrzymać równowagę w organizmie. To ważny przykład współpracy hormonów w regulacji pracy ciała.
6. Nadnercza i reakcja na stres
Nadnercza to małe gruczoły położone nad nerkami. Wydzielają hormony pomagające organizmowi radzić sobie w trudnych lub nagłych sytuacjach.
Jednym z takich hormonów jest adrenalina. Jej wydzielanie zwiększa się podczas stresu, strachu lub dużego wysiłku. Adrenalina przyspiesza pracę serca i przygotowuje organizm do szybkiego działania. Dzięki temu człowiek może szybciej reagować na zagrożenie.
Działanie nadnerczy pokazuje, że hormony pomagają organizmowi dostosować się do zmieniających się warunków.
7. Jajniki, jądra i dojrzewanie
Jajniki u dziewcząt i jądra u chłopców to gruczoły dokrewne, które wytwarzają hormony płciowe. Hormony te są szczególnie ważne w okresie dojrzewania.
Wpływają one na rozwój cech płciowych i zmiany zachodzące w organizmie nastolatka. Dzięki nim ciało stopniowo dojrzewa i przygotowuje się do dorosłości.
Dojrzewanie jest naturalnym etapem rozwoju. Tempo zmian może być u różnych osób trochę inne, ale hormony płciowe odgrywają w tym procesie główną rolę.
8. Jak dbać o układ dokrewny
Na prawidłowe działanie układu dokrewnego wpływa ogólny stan zdrowia. Dlatego ważne są zdrowe nawyki i rozsądne dbanie o organizm.
Warto pamiętać o kilku zasadach:
- odżywiać się regularnie i różnorodnie
- dbać o sen i odpoczynek
- unikać przewlekłego stresu, jeśli to możliwe
- być aktywnym fizycznie
- nie stosować leków i suplementów bez potrzeby i bez zaleceń dorosłych lub lekarza
Jeśli praca gruczołów dokrewnych jest zaburzona, może to wpływać na wzrost, samopoczucie, dojrzewanie i ogólne funkcjonowanie organizmu. Dlatego niepokojące objawy zawsze warto skonsultować z lekarzem.
Quizy w tym zestawie
18 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu