Regulacja poziomu glukozy: insulina i glukagon

Glukoza to cukier prosty, który jest ważnym źródłem energii dla komórek. Szczególnie potrzebują jej mózg i mięśnie. Żeby organizm działał sprawnie, ilość glukozy we krwi nie może być ani za mała, ani za duża.

Utrzymywanie względnie stałych warunków wewnętrznych nazywamy homeostazą. Jednym z jej przykładów jest właśnie regulacja poziomu glukozy we krwi. Organizm cały czas „sprawdza”, czy cukru jest odpowiednio dużo, i w razie potrzeby uruchamia właściwe mechanizmy.

Najważniejszym narządem biorącym udział w regulacji poziomu glukozy jest trzustka. Wytwarza ona dwa hormony: insulinę i glukagon. Hormony to substancje chemiczne, które przekazują informacje w organizmie i wpływają na pracę narządów.

Insulina i glukagon działają przeciwstawnie. Dzięki temu organizm może reagować zarówno po posiłku, jak i w czasie dłuższej przerwy bez jedzenia. To współdziałanie pomaga utrzymać równowagę.

Insulina jest wydzielana wtedy, gdy poziom glukozy we krwi wzrasta, na przykład po zjedzeniu posiłku. Jej zadaniem jest obniżenie poziomu glukozy.

Insulina ułatwia komórkom pobieranie glukozy z krwi i wykorzystywanie jej jako źródła energii. Gdy glukozy jest za dużo, część może zostać odłożona jako zapas. Dzięki temu poziom cukru we krwi wraca do właściwej wartości.

Można to porównać do sytuacji, gdy po dostawie towaru pracownicy roznoszą paczki z magazynu do odpowiednich pomieszczeń. Insulina pomaga „rozdzielić” glukozę tam, gdzie jest potrzebna.

Glukagon działa odwrotnie niż insulina. Jest szczególnie ważny wtedy, gdy poziom glukozy spada, na przykład podczas głodu albo dłuższej przerwy między posiłkami.

Jego zadaniem jest podwyższenie poziomu glukozy we krwi. Organizm korzysta wtedy z zapasów zgromadzonych wcześniej. Ważną rolę odgrywa tu wątroba, która może magazynować glukozę w postaci glikogenu i w razie potrzeby uwalniać ją do krwi.

Dzięki glukagonowi komórki nadal mają dostęp do energii, nawet jeśli przez pewien czas nie jemy.

Glikogen to materiał zapasowy zbudowany z wielu cząsteczek glukozy. Można go traktować jak „magazyn cukru” w organizmie. Najważniejszym miejscem jego przechowywania jest wątroba, a także mięśnie.

Po posiłku część glukozy może zostać zamieniona w glikogen i odłożona na później. Gdy poziom glukozy spada, zapas ten może być wykorzystany. Dzięki temu organizm nie jest całkowicie zależny od tego, czy właśnie coś zjedliśmy.

Zbyt niski poziom glukozy we krwi to hipoglikemia. Może objawiać się osłabieniem, drżeniem rąk, zawrotami głowy, potem i problemami z koncentracją. Organizm potrzebuje wtedy szybkiego wyrównania poziomu cukru.

Zbyt wysoki poziom glukozy we krwi to hiperglikemia. Jeżeli utrzymuje się dłużej, szkodzi organizmowi. Zaburzenia regulacji poziomu glukozy są charakterystyczne między innymi dla cukrzycy.

Cukrzyca to choroba, w której organizm ma problem z insuliną: może jej brakować albo może działać mniej skutecznie. Wtedy poziom glukozy we krwi nie jest prawidłowo kontrolowany.

Duże znaczenie ma zdrowy styl życia. Pomagają:

• regularne posiłki
• zbilansowana dieta
• ograniczanie nadmiaru słodyczy i słodzonych napojów
• codzienny ruch i aktywność fizyczna
• dbanie o prawidłową masę ciała

Ważne jest też stosowanie leków tylko zgodnie z zaleceniem lekarza. W regulacji poziomu glukozy najważniejsza jest współpraca kilku elementów: odpowiedniej diety, ruchu, pracy trzustki oraz działania insuliny i glukagonu.

Najprościej zapamiętać to tak: po jedzeniu zwykle działa mocniej insulina, a podczas głodu większą rolę odgrywa glukagon.