Stres, sen i substancje psychoaktywne

Stres to reakcja organizmu na trudną, nową albo zagrażającą sytuację. Może pojawić się przed sprawdzianem, zawodami sportowymi, rozmową z obcą osobą albo w czasie konfliktu. Organizm przygotowuje się wtedy do działania: serce bije szybciej, oddech przyspiesza, a człowiek staje się bardziej czujny.

Krótkotrwały stres nie zawsze jest zły. Może pomóc się skupić i szybciej zareagować. Problem pojawia się wtedy, gdy stres trwa długo i nie mija. Długotrwałe napięcie osłabia organizm, pogarsza samopoczucie i utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Stres może wpływać jednocześnie na ciało, emocje i zachowanie. U jednej osoby pojawi się ból brzucha, u innej rozdrażnienie albo trudności z zasypianiem.

Do częstych objawów należą:

• przyspieszone bicie serca
• pocenie się
• napięcie mięśni
• ból głowy lub brzucha
• niepokój i drażliwość
• problemy z koncentracją
• trudności ze snem

Jeśli stres utrzymuje się długo, człowiek szybciej się męczy, gorzej się uczy i może częściej chorować. Dlatego ważne jest, by umieć rozpoznawać jego objawy i szukać bezpiecznych sposobów radzenia sobie z napięciem.

Nie da się całkowicie uniknąć stresu, ale można zmniejszać jego skutki. Pomaga regularny odpoczynek, ruch, rozmowa z zaufaną osobą i dobre planowanie obowiązków. Warto też robić przerwy w nauce i dbać o codzienny rytm dnia.

Pomocne są między innymi:

• aktywność fizyczna
• spokojny oddech i wyciszenie
• rozmowa z rodzicem, nauczycielem lub pedagogiem
• odpowiednia ilość snu
• ograniczenie nadmiaru bodźców, na przykład hałasu i ekranów

Nie wolno radzić sobie ze stresem przez sięganie po papierosy, alkohol czy inne używki. Dają one tylko pozorne i krótkie uczucie ulgi, a naprawdę zwiększają zagrożenie zdrowotne.

Sen jest niezbędny do prawidłowego działania organizmu. W czasie snu ciało odpoczywa, a układ nerwowy się regeneruje. Mózg porządkuje informacje zdobyte w ciągu dnia, dlatego sen ma duże znaczenie dla pamięci i uczenia się.

Zbyt mała ilość snu powoduje senność, rozdrażnienie i spadek koncentracji. Uczeń niewyspany gorzej zapamiętuje materiał, wolniej reaguje i popełnia więcej błędów. Brak snu może też nasilać stres i pogarszać nastrój.

Higiena snu to zbiór prostych zasad, które pomagają dobrze zasypiać i lepiej wypoczywać. Najważniejsza jest regularność. Organizm lubi stałe pory snu i budzenia się.

Dobre nawyki to:

• chodzenie spać o podobnej porze
• wietrzenie pokoju przed snem
• ograniczenie korzystania z telefonu, komputera i telewizora wieczorem
• unikanie napojów pobudzających przed snem
• spokojne wyciszenie się przed położeniem do łóżka

Zarywanie nocy przed sprawdzianem zwykle nie pomaga. Lepiej uczyć się wcześniej i pójść spać o odpowiedniej porze.

Substancje psychoaktywne to takie, które działają na układ nerwowy i zmieniają samopoczucie, zachowanie, świadomość albo szybkość reakcji. Należą do nich między innymi alkohol, nikotyna, narkotyki i dopalacze.

Ich działanie może być niebezpieczne, ponieważ zaburzają pracę mózgu. Człowiek po ich użyciu może gorzej oceniać sytuację, wolniej reagować albo podejmować ryzykowne decyzje. Niektóre z tych substancji bardzo silnie uzależniają.

Alkohol osłabia kontrolę nad zachowaniem, pogarsza refleks i koordynację ruchów. Nikotyna uzależnia i szkodzi wielu układom organizmu. Szczególnie niebezpieczne są też narkotyki i dopalacze, bo mogą doprowadzić do ciężkich zatruć i trwałych problemów zdrowotnych.

Najlepszą ochroną jest profilaktyka:

• unikanie używek
• wiedza o ich skutkach
• asertywność, czyli umiejętność odmowy
• wybieranie zdrowych sposobów radzenia sobie ze stresem
• szukanie pomocy u dorosłych w trudnej sytuacji

Dbanie o zdrowie układu nerwowego oznacza przede wszystkim sen, odpoczynek, ruch, rozsądne korzystanie z mediów i rezygnację z substancji psychoaktywnych.