Wentylacja płuc i palenie tytoniu
Biologia
Zestaw wyjaśnia, jak działa wentylacja płuc, na czym polega wymiana gazowa i jaką rolę mają przepona oraz klatka piersiowa. Uczysz się też, dlaczego palenie tytoniu szkodzi płucom, oskrzelom i całemu organizmowi oraz jak dbać o układ oddechowy.
1.Wentylacja płuc
To naprzemienne wprowadzanie powietrza do płuc i usuwanie go z płuc. Obejmuje dwa główne etapy: wdech i wydech. Dzięki wentylacji do organizmu dostaje się tlen, a na zewnątrz usuwany jest dwutlenek węgla.
2.Wdech
To faza oddychania, podczas której powietrze wpływa do płuc. Dzieje się tak, gdy przepona kurczy się i obniża, a żebra unoszą się, przez co klatka piersiowa zwiększa swoją objętość.
3.Wydech
To faza oddychania, podczas której powietrze opuszcza płuca. Przy spokojnym wydechu przepona rozluźnia się i unosi, a objętość klatki piersiowej zmniejsza się.
4.Przepona
To szeroki mięsień oddzielający klatkę piersiową od jamy brzusznej. Bierze ważny udział w oddychaniu: przy wdechu obniża się, a przy wydechu unosi.
5.Klatka piersiowa
Część ciała zbudowana m.in. z żeber i mostka, która chroni płuca i serce. Jej ruchy pomagają zmieniać objętość płuc podczas oddychania.
6.Drogi oddechowe
To narządy, którymi przepływa powietrze: jama nosowa, gardło, krtań, tchawica, oskrzela i oskrzeliki. Oczyszczają, ogrzewają i nawilżają wdychane powietrze.
7.Pęcherzyki płucne
To bardzo małe pęcherzyki w płucach otoczone naczyniami krwionośnymi. W nich zachodzi wymiana gazowa: tlen przechodzi do krwi, a dwutlenek węgla z krwi do powietrza.
8.Wymiana gazowa
To proces, w którym organizm pobiera tlen i oddaje dwutlenek węgla. Zachodzi głównie w pęcherzykach płucnych dzięki bliskiemu kontaktowi powietrza i krwi.
9.Tlen
Gaz potrzebny komórkom do życia i uzyskiwania energii. Jest pobierany z powietrza w płucach, a następnie krew rozprowadza go po całym organizmie.
10.Dwutlenek węgla
Gaz powstający w komórkach jako produkt oddychania komórkowego. Krew transportuje go do płuc, skąd jest usuwany podczas wydechu.
11.Rzęski nabłonka
To drobne, poruszające się struktury w drogach oddechowych. Pomagają usuwać pyły i drobnoustroje razem ze śluzem, chroniąc płuca przed zanieczyszczeniami.
12.Dym tytoniowy
Mieszanina wielu szkodliwych substancji, które dostają się do dróg oddechowych podczas palenia. Podrażnia błony śluzowe, uszkadza rzęski i pogarsza pracę płuc.
13.Nikotyna
Substancja obecna w tytoniu, która silnie uzależnia. Nie poprawia pracy płuc, a przez uzależnienie utrudnia zerwanie z paleniem.
14.Tlenek węgla
Szkodliwy gaz obecny w dymie tytoniowym. Ogranicza dostarczanie tlenu do organizmu, bo utrudnia jego transport przez krew.
15.Przewlekły kaszel palacza
Długotrwały kaszel pojawiający się u osób palących. Jest skutkiem podrażnienia dróg oddechowych i gromadzenia się śluzu, którego organizm nie usuwa już tak sprawnie.
16.Profilaktyka układu oddechowego
To działania chroniące płuca i drogi oddechowe, np. niepalenie, unikanie dymu tytoniowego, ruch na świeżym powietrzu i wietrzenie pomieszczeń.
Notatka
1. Jak działa układ oddechowy
Układ oddechowy umożliwia pobieranie tlenu z powietrza i usuwanie z organizmu dwutlenku węgla. Tlen jest potrzebny komórkom do życia, a dwutlenek węgla to zbędny produkt procesów zachodzących w organizmie.
Powietrze dostaje się do ciała przez drogi oddechowe. Należą do nich jama nosowa, gardło, krtań, tchawica, oskrzela i oskrzeliki. Na końcu tej drogi znajdują się płuca, a w nich bardzo liczne pęcherzyki płucne. To właśnie tam zachodzi najważniejszy etap oddychania.
2. Wentylacja płuc: wdech i wydech
Wentylacja płuc to ruch powietrza do płuc i z płuc. Obejmuje dwa etapy: wdech i wydech.
Podczas wdechu przepona kurczy się i obniża, a żebra unoszą się. Klatka piersiowa zwiększa wtedy swoją objętość, więc powietrze napływa do płuc.
Podczas wydechu przepona rozluźnia się i unosi, a klatka piersiowa zmniejsza swoją objętość. Wtedy powietrze wydostaje się na zewnątrz.
Gdy biegamy lub wykonujemy inny wysiłek, oddychamy szybciej i głębiej. Dzieje się tak dlatego, że organizm potrzebuje więcej tlenu i szybciej musi usuwać dwutlenek węgla.
3. Wymiana gazowa w płucach
Sama wentylacja to jeszcze nie wszystko. Najważniejsze jest to, co dzieje się w pęcherzykach płucnych. Są one oplecione gęstą siecią naczyń krwionośnych, dlatego powietrze i krew mogą łatwo wymieniać gazy.
Tlen z powietrza przechodzi z pęcherzyków płucnych do krwi. Krew rozprowadza go potem po całym organizmie. Jednocześnie dwutlenek węgla przechodzi z krwi do pęcherzyków płucnych i jest usuwany podczas wydechu.
Drogi oddechowe pomagają chronić płuca. Oczyszczają, ogrzewają i nawilżają powietrze. Ważną rolę pełnią też rzęski i śluz, które zatrzymują pyły i drobnoustroje.
4. Jak palenie tytoniu szkodzi płucom
Dym tytoniowy zawiera wiele szkodliwych substancji. Wśród nich jest nikotyna, która silnie uzależnia, oraz tlenek węgla, który utrudnia dostarczanie tlenu do komórek.
Palenie podrażnia błony śluzowe dróg oddechowych. Uszkadza także rzęski, które normalnie usuwają zanieczyszczenia i śluz. Gdy rzęski działają gorzej, w drogach oddechowych łatwiej zalega śluz, a człowiek częściej kaszle.
Długotrwałe palenie osłabia pracę płuc i pogarsza wydolność organizmu. Osobie palącej trudniej znosić wysiłek fizyczny, szybciej się męczy i częściej ma problemy z oddychaniem.
5. Bierne palenie i codzienna profilaktyka
Szkodzi nie tylko czynne palenie, ale także wdychanie dymu tytoniowego z otoczenia, czyli bierne palenie. Dlatego ważne jest unikanie zadymionych pomieszczeń i przebywania w pobliżu osób palących.
Aby dbać o układ oddechowy, warto:
- nie palić tytoniu i nie sięgać po e-papierosy bez względu na modę
- unikać biernego palenia
- regularnie się ruszać
- wietrzyć pomieszczenia
- dbać o czyste powietrze wokół siebie
- leczyć infekcje zgodnie z zaleceniami lekarza
Zdrowe płuca są potrzebne nie tylko sportowcom. Dzięki nim cały organizm lepiej pracuje, bo komórki otrzymują odpowiednią ilość tlenu.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu