Zęby, próchnica i choroby układu pokarmowego
Biologia
Zestaw pomaga powtórzyć budowę i rolę zębów, przyczyny próchnicy oraz najważniejsze choroby układu pokarmowego omawiane w klasie 7. Znajdziesz tu fiszki, pytania i krótką notatkę o trawieniu, higienie jamy ustnej, zdrowej diecie i profilaktyce.
1.Zęby sieczne
To przednie zęby o płaskiej krawędzi. Służą głównie do odgryzania kawałków pokarmu, na przykład jabłka lub kanapki.
2.Kły
To spiczaste zęby położone obok siekaczy. Pomagają chwytać i rozrywać pokarm.
3.Przedtrzonowce i trzonowce
To szersze zęby położone głębiej w jamie ustnej. Ich zadaniem jest miażdżenie i rozcieranie pokarmu przed połknięciem.
4.Szkliwo
Najtwardsza zewnętrzna warstwa zęba. Chroni ząb przed uszkodzeniem, ale może być niszczona przez kwasy powstające z działania bakterii.
5.Próchnica
Choroba zębów polegająca na stopniowym niszczeniu tkanek zęba. Powstaje głównie wtedy, gdy bakterie rozkładają resztki cukrów i wytwarzają kwasy uszkadzające szkliwo.
6.Płytka bakteryjna
Miękki osad z bakterii i resztek pokarmu, który gromadzi się na zębach. Jeśli nie jest usuwany, sprzyja próchnicy i chorobom dziąseł.
7.Ślina
Płyn wytwarzany w jamie ustnej. Zwilża pokarm, ułatwia połykanie, pomaga wstępnie trawić skrobię i częściowo oczyszcza jamę ustną.
8.Jama ustna
Początkowy odcinek układu pokarmowego. Tu pokarm jest rozdrabniany przez zęby, mieszany ze śliną i przygotowywany do połknięcia.
9.Przełyk
Przewód łączący gardło z żołądkiem. Przesuwa kęs pokarmu do żołądka dzięki ruchom ścian, a nie dzięki grawitacji.
10.Żołądek
Narząd, w którym pokarm jest mieszany i częściowo trawiony. Sok żołądkowy pomaga trawić głównie białka i niszczyć część drobnoustrojów.
11.Jelito cienkie
Najdłuższy odcinek układu pokarmowego. To tutaj kończy się większość trawienia i zachodzi wchłanianie składników odżywczych do krwi.
12.Jelito grube
Odcinek układu pokarmowego, w którym wchłaniana jest głównie woda i sole mineralne. Formują się tu masy kałowe.
13.Niestrawność
Zespół dolegliwości, takich jak ból brzucha, uczucie pełności, zgaga lub nudności. Często pojawia się po zbyt ciężkim lub nieregularnym posiłku.
14.Biegunka
Częste oddawanie luźnego stolca. Może prowadzić do utraty wody i soli mineralnych, dlatego grozi odwodnieniem.
15.Zatrucie pokarmowe
Stan wywołany zjedzeniem pokarmu zawierającego szkodliwe drobnoustroje lub ich toksyny. Objawami mogą być ból brzucha, wymioty i biegunka.
16.Zdrowa dieta
Sposób odżywiania, w którym dostarcza się organizmowi odpowiednich ilości białek, cukrów, tłuszczów, witamin, soli mineralnych i wody. Pomaga chronić także zęby i układ pokarmowy.
Notatka
1. Zęby i ich rola
Zęby są ważną częścią układu pokarmowego, bo trawienie zaczyna się już w jamie ustnej. Ich głównym zadaniem jest rozdrabnianie pokarmu, dzięki czemu łatwiej go połknąć i strawić w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego.
W uzębieniu człowieka wyróżniamy kilka rodzajów zębów.
- Siekacze odgryzają pokarm.
- Kły pomagają go chwytać i rozrywać.
- Przedtrzonowce i trzonowce miażdżą oraz rozcierają jedzenie.
Ząb z zewnątrz pokrywa szkliwo, czyli bardzo twarda warstwa ochronna. Mimo że jest twarde, może zostać uszkodzone przez kwasy powstające w jamie ustnej. Dlatego o zęby trzeba dbać codziennie.
2. Jak powstaje próchnica i jak jej zapobiegać
Próchnica to choroba zębów polegająca na niszczeniu ich tkanek. Najczęściej rozwija się wtedy, gdy na zębach długo pozostają resztki pokarmu, szczególnie cukrów. Bakterie tworzą płytkę bakteryjną i wytwarzają kwasy, które uszkadzają szkliwo.
Do objawów próchnicy mogą należeć ból zęba, nadwrażliwość na zimne lub słodkie pokarmy oraz widoczne ubytki. Nieleczona próchnica może się pogłębiać i prowadzić do stanu zapalnego.
Aby zapobiegać próchnicy, trzeba:
- myć zęby regularnie, najlepiej po posiłkach,
- używać pasty z fluorem,
- ograniczać słodycze i słodkie napoje,
- chodzić na kontrole do dentysty,
- dbać o czystość całej jamy ustnej.
Ważną rolę pełni też ślina. Zwilża pokarm, ułatwia połykanie i pomaga oczyszczać jamę ustną.
3. Droga pokarmu w układzie pokarmowym
Układ pokarmowy pobiera pokarm, trawi go, wchłania składniki odżywcze i usuwa niestrawione resztki. Pokarm przechodzi kolejno przez jamę ustną, gardło, przełyk, żołądek, jelito cienkie i jelito grube.
W jamie ustnej jedzenie jest gryzione i mieszane ze śliną. W przełyku kęs pokarmu przesuwa się do żołądka. W żołądku pokarm jest mieszany i częściowo trawiony, zwłaszcza białka.
Najważniejsze wchłanianie składników odżywczych zachodzi w jelicie cienkim. To tam do krwi przenikają substancje potrzebne organizmowi do życia. Jelito grube wchłania głównie wodę i sole mineralne, a potem formowane są masy kałowe.
Jeśli pokarm jest dobrze pogryziony, dalsze trawienie przebiega sprawniej. Dlatego zdrowe zęby pomagają całemu układowi pokarmowemu.
4. Najczęstsze dolegliwości i choroby układu pokarmowego
Do częstych problemów należą niestrawność, biegunka, zaparcia i zatrucia pokarmowe. Niestrawność może pojawić się po zjedzeniu zbyt ciężkiego, tłustego albo zbyt obfitego posiłku. Objawia się bólem brzucha, uczuciem pełności, nudnościami lub zgagą.
Biegunka polega na częstym oddawaniu luźnego stolca. Jest niebezpieczna, bo może prowadzić do odwodnienia. Wtedy organizm traci wodę i sole mineralne. Zatrucie pokarmowe jest zwykle skutkiem spożycia skażonej żywności lub brudnej wody. Objawy to między innymi ból brzucha, wymioty i biegunka.
Przy takich dolegliwościach ważne jest nawadnianie organizmu. Gdy objawy są silne albo długo nie ustępują, trzeba skontaktować się z lekarzem.
5. Jak dbać o układ pokarmowy
Zdrowie układu pokarmowego zależy od codziennych nawyków. Bardzo ważna jest zdrowa dieta, czyli regularne spożywanie różnorodnych produktów dostarczających białka, cukrów, tłuszczów, witamin, soli mineralnych i wody.
Warto pamiętać o kilku zasadach.
- Jedz regularnie i nie przejadaj się.
- Dokładnie gryź pokarm.
- Myj ręce przed jedzeniem.
- Jedz świeże, prawidłowo przechowywane produkty.
- Ograniczaj nadmiar słodyczy i żywności wysoko przetworzonej.
- Pij odpowiednią ilość wody.
Dbając o higienę jamy ustnej i o rozsądne odżywianie, chronimy jednocześnie zęby i cały układ pokarmowy.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu