Mięśnie, stawy i profilaktyka układu ruchu
Biologia
Zestaw pomaga opanować budowę i działanie mięśni oraz stawów, a także najważniejsze zasady dbania o układ ruchu. Uczeń przypomni sobie, jak współpracują kości, stawy i mięśnie oraz jak zapobiegać urazom i wadom postawy.
1.Układ ruchu
Układ ruchu umożliwia poruszanie się i utrzymanie postawy ciała. Tworzą go część bierna, czyli szkielet z kośćmi i stawami, oraz część czynna, czyli mięśnie szkieletowe.
2.Mięśnie szkieletowe
To mięśnie przyczepione do kości. Kurczą się i rozkurczają, dzięki czemu poruszają częściami ciała. Działają zależnie od naszej woli, na przykład gdy idziemy, biegniemy lub podnosimy rękę.
3.Ścięgno
Ścięgno to mocna, mało rozciągliwa struktura łącząca mięsień z kością. Dzięki niemu siła skurczu mięśnia może zostać przeniesiona na kość i wywołać ruch.
4.Staw
Staw to ruchome połączenie kości. Umożliwia wykonywanie ruchów, na przykład zginanie kolana albo obracanie ramienia. Nie wszystkie połączenia kości są stawami, bo część z nich jest nieruchoma.
5.Chrząstka stawowa
Pokrywa końce kości w stawie. Zmniejsza tarcie i chroni kości przed ścieraniem podczas ruchu. Dzięki niej ruch w stawie jest płynniejszy.
6.Torebka stawowa
Otacza staw i utrzymuje jego elementy we właściwym położeniu. Chroni staw i razem z innymi elementami pomaga mu prawidłowo działać.
7.Maź stawowa
To substancja znajdująca się w stawie. Zmniejsza tarcie między powierzchniami stawowymi i ułatwia ruch, podobnie jak smar w zawiasie.
8.Mięśnie antagonistyczne
To mięśnie działające przeciwstawnie. Gdy jeden mięsień się kurczy, drugi się rozluźnia. Przykładem są mięśnie zginające i prostujące przedramię.
9.Wada postawy
Wada postawy to nieprawidłowe ułożenie ciała, na przykład podczas siedzenia lub stania. Może prowadzić do bólu pleców, przeciążenia kręgosłupa i szybszego męczenia się.
10.Profilaktyka układu ruchu
To działania, które pomagają dbać o kości, stawy i mięśnie. Należą do nich ruch, prawidłowa postawa, zdrowa dieta, odpowiednia masa ciała, rozgrzewka i unikanie przeciążeń.
Notatka
1. Czym jest układ ruchu
Układ ruchu pozwala człowiekowi się poruszać, utrzymywać postawę ciała i wykonywać codzienne czynności, takie jak chodzenie, pisanie czy podnoszenie przedmiotów. Składa się z dwóch części: biernej i czynnej. Część bierna to szkielet, czyli kości oraz ich połączenia, między innymi stawy. Część czynna to mięśnie szkieletowe, które wykonują ruch.
Obie części współpracują ze sobą. Same kości nie mogłyby się poruszać, a same mięśnie bez kości nie miałyby czego poruszać. Dlatego układ ruchu działa jak dobrze zgrany zespół.
2. Mięśnie i ich działanie
Mięśnie szkieletowe są przyczepione do kości za pomocą ścięgien. Gdy mięsień się kurczy, skraca się i pociąga kość. W ten sposób powstaje ruch. Kiedy mięsień się rozluźnia, kość może wrócić do poprzedniego położenia lub porusza nią inny mięsień.
Wiele mięśni pracuje parami. Nazywamy je mięśniami antagonistycznymi, czyli działającymi przeciwstawnie. Gdy jeden mięsień się kurczy, drugi się rozluźnia. Dzięki temu możemy wykonywać ruchy w różne strony, na przykład zginać i prostować rękę.
Mięśnie pomagają nie tylko w ruchu. Utrzymują też postawę ciała, dzięki czemu możemy stać prosto i siedzieć bez przewracania się.
3. Stawy i ich budowa
Staw to ruchome połączenie kości. Dzięki stawom możliwe jest zginanie, prostowanie i wykonywanie innych ruchów. Przykładami są staw kolanowy, łokciowy czy barkowy.
W stawie ważną rolę odgrywa chrząstka stawowa. Pokrywa końce kości i chroni je przed ścieraniem. Dzięki niej ruch jest płynniejszy. Staw otacza torebka stawowa, która utrzymuje jego elementy we właściwym miejscu i chroni staw. Wewnątrz znajduje się maź stawowa. Zmniejsza ona tarcie, więc powierzchnie stawowe łatwiej przesuwają się względem siebie.
Można to porównać do zawiasu w drzwiach: jeśli działa sprawnie i jest dobrze „nasmarowany”, ruch jest łatwy i cichy.
4. Dlaczego układ ruchu trzeba chronić
Kości, stawy i mięśnie są codziennie obciążane. Dźwiganie ciężkich rzeczy, zła postawa podczas siedzenia, brak ruchu albo przeciwnie — zbyt duży wysiłek bez przygotowania — mogą prowadzić do przeciążeń i urazów.
Szczególnie ważne w wieku szkolnym jest dbanie o kręgosłup. Długie garbienie się nad zeszytem lub telefonem, noszenie zbyt ciężkiego plecaka i brak aktywności mogą sprzyjać wadom postawy. Wada postawy to nieprawidłowe ułożenie ciała, które z czasem może powodować ból i szybsze męczenie się.
O układ ruchu warto dbać codziennie, bo jego sprawność ma wpływ na całe samopoczucie i zdrowie.
5. Profilaktyka układu ruchu
Profilaktyka to zapobieganie problemom zdrowotnym. W przypadku układu ruchu oznacza to takie nawyki, które chronią mięśnie, stawy i kręgosłup.
- Zachowuj prawidłową postawę podczas siedzenia, stania i noszenia plecaka.
- Nie noś zbyt ciężkiego plecaka i najlepiej zakładaj go na oba ramiona.
- Ruszaj się regularnie, bo aktywność fizyczna wzmacnia mięśnie i pomaga utrzymać sprawność stawów.
- Przed wysiłkiem wykonuj rozgrzewkę, aby przygotować mięśnie i stawy do pracy.
- Podczas długiej nauki rób przerwy i zmieniaj pozycję ciała.
- Unikaj przeciążeń i gwałtownych ruchów bez przygotowania.
- Dbaj o prawidłową masę ciała, ponieważ nadmierna masa zwiększa obciążenie stawów i kręgosłupa.
Dobre nawyki wprowadzone teraz pomagają zachować sprawność także w dorosłym życiu.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu