Płazy – przystosowania i rozwój

Płazy to kręgowce, które łączą życie w wodzie i na lądzie. Należą do nich na przykład żaby, ropuchy, traszki i salamandry. Są zwierzętami zmiennocieplnymi, czyli ich temperatura ciała zależy od temperatury otoczenia. Gdy jest chłodno, są mniej aktywne, a gdy robi się cieplej, poruszają się sprawniej.

Płazy są uznawane za pierwsze kręgowce, które przystosowały się do życia na lądzie, ale nadal silnie potrzebują wody. Najlepiej czują się w miejscach wilgotnych: nad stawami, jeziorami, bagnami, w lasach i na łąkach blisko zbiorników wodnych.

Płazy mają cechy, które pomagają im funkcjonować w dwóch środowiskach. Ich skóra jest cienka, wilgotna i nie ma łusek. Dzięki temu może uczestniczyć w oddychaniu, ale jednocześnie łatwo traci wodę. To dlatego płazy unikają bardzo suchych miejsc.

Do życia w wodzie pomagają im:

• wilgotna skóra
• opływowy kształt ciała u wielu gatunków
• błony pławne między palcami
• silne tylne kończyny u żab

Do życia na lądzie pomagają im:

• kończyny umożliwiające poruszanie się
• płuca, którymi oddychają dorosłe osobniki
• narządy zmysłów przystosowane do odbierania bodźców poza wodą

Żaba dzięki długim tylnym nogom dobrze skacze i pływa. To ważne przystosowanie, bo pozwala szybko uciekać przed drapieżnikami i sprawnie poruszać się między wodą a lądem.

Sposób oddychania płazów zmienia się wraz z rozwojem. Larwy, czyli na przykład kijanki, żyją w wodzie i oddychają głównie skrzelami. Dorosłe płazy oddychają płucami, ale bardzo ważną rolę nadal odgrywa skóra.

Oddychanie przez skórę jest możliwe tylko wtedy, gdy jest ona wilgotna. Dlatego płazy nie mogą długo przebywać w suchym i gorącym miejscu. Skóra nie tylko chroni ciało, ale też pomaga w wymianie gazowej.

To pokazuje, że budowa płazów jest ściśle związana z ich środowiskiem życia. Woda jest im potrzebna nie tylko do rozmnażania, ale także do utrzymania odpowiednich warunków dla skóry.

Większość płazów rozmnaża się w wodzie. Samica składa jaja, które nie mają twardej skorupki, dlatego łatwo mogłyby wyschnąć na lądzie. Jaja wielu płazów są otoczone galaretowatą substancją. U żab takie skupienia jaj nazywamy skrzekiem.

U wielu płazów zapłodnienie jest zewnętrzne. Oznacza to, że połączenie komórki jajowej i plemnika zachodzi poza ciałem samicy, zwykle w wodzie. Takie warunki zwiększają szanse przeżycia rozwijających się jaj.

Rozmnażanie w środowisku wodnym jest jedną z najważniejszych cech pokazujących, że płazy nadal są silnie związane z wodą, mimo że dorosłe osobniki mogą żyć również na lądzie.

Rozwój płazów nie przebiega od razu do postaci podobnej do dorosłej. Z jaja wykluwa się larwa. U żab jest nią kijanka. Kijanka żyje w wodzie, ma ogon i oddycha skrzelami. Jej budowa różni się wyraźnie od budowy dorosłej żaby.

W czasie rozwoju zachodzi przeobrażenie. To proces, w którym ciało larwy stopniowo się zmienia:

• wyrastają kończyny
• rozwijają się płuca
• skrzela przestają pełnić główną funkcję
• ogon stopniowo zanika

Po przeobrażeniu powstaje dorosły płaz, który może żyć także na lądzie. To jeden z najważniejszych tematów przy nauce o płazach, bo pokazuje zmianę od życia wodnego do życia częściowo lądowego.

W szkolnej biologii często omawia się dwa główne przykłady grup płazów.

• płazy bezogonowe, do których należą żaby i ropuchy
• płazy ogoniaste, do których należą traszki i salamandry

Płazy bezogonowe jako dorosłe nie mają ogona. Często mają dobrze rozwinięte tylne kończyny, które pomagają im skakać. Płazy ogoniaste zachowują ogon przez całe życie i zwykle poruszają się inaczej niż żaby.

Wszystkie te zwierzęta mają wspólne ważne cechy: są kręgowcami, są zmiennocieplne, ich rozwój jest związany z wodą, a skóra odgrywa dużą rolę w oddychaniu.

Przystosowania płazów pokazują, jak zwierzę może łączyć cechy przydatne w dwóch środowiskach. Wilgotna skóra, oddychanie skórą i płucami, rozmnażanie w wodzie oraz przeobrażenie to najważniejsze elementy ich biologii.

Zapamiętaj szczególnie:

• płazy są zmiennocieplne
• dorosłe oddychają płucami i skórą
• larwy oddychają skrzelami
• rozmnażanie zwykle odbywa się w wodzie
• rozwój przebiega z przeobrażeniem

Jeśli rozumiesz, dlaczego płazy potrzebują wilgoci i jak zmienia się kijanka w dorosłą żabę, to znasz najważniejsze wiadomości z tego tematu.