Owady – budowa, rozwój i znaczenie
Biologia
Zestaw pomaga opanować najważniejsze wiadomości o owadach z klasy 6. Znajdziesz tu ich cechy budowy, sposoby rozwoju, przykłady przystosowań oraz znaczenie owadów w przyrodzie i życiu człowieka.
1.Owady
Owady to najliczniejsza grupa zwierząt bezkręgowych. Należą do stawonogów. Mają ciało podzielone na głowę, tułów i odwłok, trzy pary odnóży oraz zwykle jedną lub dwie pary skrzydeł.
2.Stawonogi
To grupa zwierząt, które mają członowane ciało, odnóża połączone stawami oraz zewnętrzny szkielet, czyli oskórek. Do stawonogów należą między innymi owady, pajęczaki i skorupiaki.
3.Chitynowy oskórek
To twarda zewnętrzna okrywa ciała owada. Chroni przed urazami i wysychaniem, ale nie rośnie razem ze zwierzęciem, dlatego owady muszą linieć.
4.Głowa owada
Na głowie znajdują się narządy zmysłów i aparat gębowy. Owady mają tam czułki, oczy oraz części służące do pobierania pokarmu.
5.Tułów owada
Tułów jest środkową częścią ciała. To do niego przyczepione są trzy pary odnóży krocznych, a u wielu owadów także skrzydła.
6.Odwłok owada
Odwłok to tylna część ciała owada. Znajdują się w nim narządy wewnętrzne, między innymi związane z trawieniem, oddychaniem i rozmnażaniem.
7.Tchawki
To cienkie rurki doprowadzające powietrze do wnętrza ciała owada. Dzięki nim owady oddychają powietrzem atmosferycznym.
8.Przeobrażenie niezupełne
To rozwój, w którym z jaja wykluwa się młode podobne do dorosłego, ale mniejsze i niedojrzałe płciowo. Nie występuje stadium poczwarki.
9.Przeobrażenie zupełne
To rozwój, w którym występują kolejno: jajo, larwa, poczwarka i postać dorosła. Larwa zwykle bardzo różni się od dorosłego owada.
10.Zapylanie
To przenoszenie pyłku między kwiatami. Wiele owadów, na przykład pszczoły i trzmiele, zapyla rośliny, dzięki czemu mogą one tworzyć nasiona i owoce.
11.Owady pożyteczne
To owady, które przynoszą korzyści człowiekowi lub przyrodzie. Mogą zapylać rośliny, dostarczać miód albo zjadać szkodniki.
12.Owady szkodniki
To owady, które wyrządzają szkody, na przykład niszczą uprawy, zapasy żywności albo przenoszą choroby. Ich wpływ zależy od sytuacji i miejsca życia.
Notatka
1. Kim są owady?
Owady to bardzo liczna grupa zwierząt bezkręgowych należących do stawonogów. Spotykamy je prawie wszędzie: w lasach, na łąkach, w ogrodach, nad wodą, a nawet w naszych domach. Są ważną częścią przyrody, bo biorą udział w wielu procesach zachodzących w środowisku.
Do stawonogów owady zaliczamy dlatego, że mają ciało podzielone na odcinki, odnóża połączone stawami oraz zewnętrzny szkielet. Ten szkielet to oskórek z chityny. Dzięki niemu ciało owada jest chronione, ale też lżejsze niż kości wewnętrzne u kręgowców.
2. Budowa ciała owada
Ciało owada składa się z trzech głównych części:
- głowy
- tułowia
- odwłoka
Na głowie znajdują się czułki, oczy i aparat gębowy. Czułki pomagają odbierać bodźce z otoczenia, na przykład zapachy i dotyk. Aparat gębowy służy do pobierania pokarmu.
Do tułowia przyczepione są trzy pary odnóży krocznych, czyli owad ma łącznie 6 nóg. U wielu owadów do tułowia przyczepione są także skrzydła. Dzięki temu część owadów potrafi latać, a część tylko chodzi lub skacze.
W odwłoku znajdują się ważne narządy wewnętrzne, związane między innymi z trawieniem, oddychaniem i rozmnażaniem.
3. Oskórek i oddychanie
Ciało owada pokrywa chitynowy oskórek. Pełni on funkcję ochronną i zabezpiecza organizm przed uszkodzeniem oraz nadmierną utratą wody. Oskórek nie rośnie jednak razem z owadem, dlatego zwierzę musi od czasu do czasu go zrzucić. Taki proces nazywamy linieniem.
Owady oddychają tchawkami. Są to cienkie rurki, którymi powietrze dostaje się do wnętrza ciała. To inny sposób oddychania niż u ryb, które mają skrzela, albo u ssaków, które oddychają płucami.
4. Rozwój owadów
Owady rozmnażają się, składając jaja. Ich rozwój może przebiegać na dwa główne sposoby.
Przeobrażenie niezupełne polega na tym, że z jaja wykluwa się młody osobnik podobny do dorosłego, ale mniejszy i niedojrzały. W czasie wzrostu zmienia się stopniowo. Nie ma tu stadium poczwarki. Tak rozwijają się na przykład konik polny i ważka.
Przeobrażenie zupełne obejmuje cztery etapy:
- jajo
- larwa
- poczwarka
- postać dorosła
Larwa zwykle wyraźnie różni się od dorosłego owada. Dobrym przykładem jest motyl: z jaja wykluwa się gąsienica, potem tworzy się poczwarka, a na końcu pojawia się dorosły motyl.
5. Znaczenie owadów w przyrodzie i dla człowieka
Owady mają bardzo duże znaczenie w przyrodzie. Wiele z nich zapyla kwiaty. Dzięki temu rośliny mogą wytwarzać nasiona i owoce. Bez owadów zapylających, takich jak pszczoły i trzmiele, wiele roślin miałoby trudności z rozmnażaniem.
Niektóre owady są pożyteczne także dlatego, że pomagają człowiekowi. Pszczoły dają miód, a biedronki zjadają mszyce niszczące rośliny. Są też owady, które uczestniczą w rozkładzie szczątków organizmów, dzięki czemu materia wraca do obiegu w przyrodzie.
Część owadów może jednak szkodzić. Niektóre niszczą uprawy i zapasy żywności, a inne mogą przenosić choroby. Dlatego nie można powiedzieć, że wszystkie owady są tylko dobre albo tylko złe. Ich znaczenie zależy od gatunku i sytuacji.
6. Jak rozpoznawać owady?
Aby rozpoznać owada, warto zwrócić uwagę na kilka cech. Najważniejsze z nich to ciało złożone z głowy, tułowia i odwłoka oraz trzy pary odnóży krocznych. Pomocne są też czułki i często obecność skrzydeł.
Trzeba pamiętać, że nie każdy mały zwierzak jest owadem. Na przykład pająk nie jest owadem, bo ma cztery pary odnóży i ciało zbudowane inaczej. Rozpoznawanie owadów polega więc na uważnym porównywaniu ich budowy z typowymi cechami tej grupy.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu