Kiełkowanie i rozprzestrzenianie nasion

Nasiono to część rośliny, z której może wyrosnąć nowy organizm. Powstaje ono po zapłodnieniu i zawiera najważniejsze elementy potrzebne na początek życia młodej rośliny.

W nasionie znajduje się zarodek, czyli bardzo młoda roślina. Oprócz niego są tam także substancje odżywcze potrzebne w pierwszym etapie wzrostu. Całość chroni łupina nasienna, która zabezpiecza wnętrze przed uszkodzeniem i wysychaniem.

Nasiono jest więc jak „zapasowy start” dla rośliny. Dopóki warunki nie będą odpowiednie, może pozostawać w stanie spoczynku.

Kiełkowanie to początek rozwoju nowej rośliny z nasiona. Gdy nasiono trafi na dobre warunki, zaczyna pobierać wodę, pęcznieje i uruchamia wzrost zarodka.

Najpierw zwykle pojawia się korzeń, który zaczyna pobierać wodę i umacnia roślinę w podłożu. Potem rozwija się pęd, z którego z czasem powstają łodyga i liście. Młoda roślina po wykiełkowaniu to siewka.

Na początku siewka korzysta z zapasów zgromadzonych w nasionie. Dopiero później, gdy rozwiną się liście, roślina zaczyna sama wytwarzać pokarm.

Aby nasiono wykiełkowało, potrzebuje kilku podstawowych warunków.

• wody
• tlenu
• odpowiedniej temperatury

Woda jest potrzebna, ponieważ nasiono musi ją pobrać, aby rozpocząć rozwój. Tlen jest niezbędny do oddychania, dzięki któremu roślina uzyskuje energię potrzebną do wzrostu. Odpowiednia temperatura sprawia, że procesy życiowe mogą zachodzić prawidłowo.

Jeśli jest za sucho, za zimno albo nasiono ma za mało dostępu do powietrza, kiełkowanie może nie zajść lub będzie przebiegać bardzo wolno.

Gdyby wszystkie nasiona spadały tuż obok rośliny, młode rośliny rosłyby zbyt ciasno. Musiałyby wtedy rywalizować o światło, wodę, sole mineralne i miejsce w glebie.

Rozprzestrzenianie nasion pomaga roślinom zasiedlać nowe tereny i zwiększa szansę, że część nasion trafi w dobre warunki. Dzięki temu gatunek może się utrzymać i rozwijać.

Roślina, z której pochodzą nasiona, to roślina macierzysta.

Rośliny mogą rozprzestrzeniać nasiona na różne sposoby.

Przez wiatr roznoszone są nasiona lekkie, często wyposażone w puch, włoski albo skrzydełka. Dzięki temu mogą unosić się w powietrzu. Dobrym przykładem jest mniszek, a także klon ze skrzydlakami.

Przez zwierzęta rozsiewane są nasiona, które przyczepiają się do sierści za pomocą haczyków lub kolców. Inne rośliny wytwarzają smaczne owoce. Zwierzę zjada owoc, a nasiona zostają później wydalone w innym miejscu.

Przez wodę mogą być przenoszone takie nasiona lub owoce, które unoszą się na jej powierzchni. W ten sposób trafiają dalej od miejsca, gdzie powstały.

W rozprzestrzenianiu nasion uczestniczy też człowiek. Może je wysiewać celowo albo przenosić przypadkowo na ubraniu, butach, w ziemi lub podczas transportu.

Różne rośliny mają różne przystosowania do rozsiewania. To właśnie budowa nasion i owoców często decyduje o tym, jak będą się przemieszczać.

Nasiona roznoszone przez wiatr są zwykle małe i lekkie. Często mają aparat lotny, który działa jak spadochron lub skrzydełko. Nasiona przenoszone przez zwierzęta mogą mieć kolce, haczyki albo znajdować się w soczystych owocach.

Takie cechy nie są przypadkowe. Pomagają roślinie zwiększyć szansę, że jej nasiona dotrą w miejsce, gdzie będą mogły wykiełkować.

Proces kiełkowania można łatwo zaobserwować, na przykład u fasoli lub rzeżuchy. Wystarczy zapewnić nasionom wilgoć, dostęp powietrza i ciepło. Po kilku dniach pojawia się korzeń, a potem pęd.

Rozprzestrzenianie nasion też można zobaczyć na spacerze. Puch mniszka unoszony przez wiatr, „rzepy” zaczepione o ubranie czy owoce zjadane przez ptaki to codzienne przykłady tego, jak rośliny wykorzystują otoczenie do rozsiewania.

Znajomość tych zjawisk pomaga lepiej rozumieć, jak rośliny rozmnażają się i zasiedlają nowe miejsca.