Czynności życiowe organizmów

Czynności życiowe to wszystkie podstawowe procesy, dzięki którym organizmy żyją. Wykonują je zarówno rośliny, zwierzęta, grzyby, jak i bardzo małe organizmy, których nie widać gołym okiem. Jeśli organizm przestaje wykonywać czynności życiowe, nie może dalej żyć.

Do najważniejszych czynności życiowych należą:

• odżywianie się
• oddychanie
• wydalanie
• wzrost i rozwój
• rozmnażanie się
• reagowanie na bodźce

Nie wszystkie organizmy wykonują te czynności w taki sam sposób. Na przykład zwierzęta zwykle przemieszczają się z miejsca na miejsce, a rośliny najczęściej pozostają zakorzenione w podłożu. Mimo to i jedne, i drugie odżywiają się, oddychają, rosną i reagują na zmiany otoczenia.

Odżywianie się polega na pobieraniu i wykorzystywaniu pokarmu. Pokarm daje organizmom energię oraz materiał potrzebny do budowy ciała i naprawy uszkodzeń.

Organizmy można podzielić na:

• samożywne — same wytwarzają pokarm
• cudzożywne — pobierają gotowy pokarm z otoczenia

Do organizmów samożywnych należą zielone rośliny. Wytwarzają one pokarm w procesie fotosyntezy. Do fotosyntezy potrzebne są woda, dwutlenek węgla i światło. W jej wyniku powstaje pokarm oraz tlen.

Zwierzęta, grzyby i człowiek są cudzożywne. Nie potrafią same wytwarzać pokarmu, dlatego muszą zdobywać go z otoczenia. Na przykład krowa zjada trawę, a człowiek spożywa różne produkty roślinne i zwierzęce.

Oddychanie to proces, dzięki któremu organizmy uzyskują energię potrzebną do życia. Energia jest potrzebna do ruchu, wzrostu, pracy narządów i wszystkich innych czynności życiowych. Oddychają wszystkie organizmy, także rośliny.

U wielu organizmów oddychanie wiąże się z wymianą gazową, czyli pobieraniem tlenu i oddawaniem dwutlenku węgla. U ludzi zachodzi ona głównie w płucach. U roślin również zachodzi wymiana gazowa, choć wygląda inaczej niż u człowieka.

Wydalanie polega na usuwaniu z organizmu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii. Jest to ważne, ponieważ nagromadzenie takich substancji mogłoby szkodzić organizmowi. Wydalanie pomaga utrzymać organizm w dobrym stanie.

Wzrost oznacza zwiększanie rozmiarów i masy organizmu. Dziecko rośnie i staje się wyższe, a mała roślina po pewnym czasie ma więcej liści i dłuższą łodygę.

Rozwój to wszystkie zmiany, jakie zachodzą w organizmie w ciągu życia. Obejmuje nie tylko wzrost, ale także dojrzewanie i osiąganie nowych cech. Na przykład z nasiona wyrasta siewka, później dorosła roślina, która może wytworzyć kwiaty i nasiona.

Warto pamiętać, że wzrost jest częścią rozwoju. Organizm może się rozwijać, bo nie tylko staje się większy, ale też zmienia się jego budowa i sposób funkcjonowania.

Rozmnażanie to wytwarzanie potomstwa. Dzięki niemu gatunki mogą przetrwać przez bardzo długi czas. Pojedynczy organizm żyje tylko przez pewien okres, ale jego potomstwo może przekazać życie dalej.

Rośliny rozmnażają się na przykład przez nasiona. Zwierzęta wydają potomstwo w różny sposób, zależnie od gatunku. Najważniejsze jest to, że rozmnażanie zapewnia ciągłość życia na Ziemi.

Brak rozmnażania oznaczałby, że po śmierci ostatnich osobników dany gatunek przestałby istnieć.

Bodziec to każda zmiana w otoczeniu lub wewnątrz organizmu, która wywołuje reakcję. Bodźcami mogą być światło, dźwięk, temperatura, dotyk, brak wody lub obecność pokarmu.

Organizmy reagują na bodźce, ponieważ pomaga im to przeżyć. Zwierzę może uciec przed niebezpieczeństwem, gdy usłyszy głośny dźwięk. Człowiek odsuwa rękę od gorącego przedmiotu. Rośliny także reagują, chociaż zwykle wolniej niż zwierzęta. Na przykład ich pędy często kierują się w stronę światła.

Reagowanie na bodźce pokazuje, że organizmy nie są obojętne na to, co dzieje się wokół nich. Odbierają informacje z otoczenia i odpowiadają na nie w sposób korzystny dla życia.