Mikroskop – budowa i zasady mikroskopowania
Biologia
Zestaw pomaga opanować budowę mikroskopu, funkcje jego najważniejszych części oraz bezpieczne zasady przygotowania i obserwacji preparatu. Dzięki notatce, fiszkom i quizom łatwiej nauczysz się, jak poprawnie mikroskopować w klasie 5.
1.Mikroskop
Przyrząd optyczny, który pozwala oglądać bardzo małe obiekty, niewidoczne lub słabo widoczne gołym okiem, na przykład komórki albo drobne fragmenty tkanek.
2.Okular
Część mikroskopu, przez którą patrzymy. Znajduje się u góry i dodatkowo powiększa obraz utworzony przez obiektyw.
3.Obiektyw
Zespół soczewek umieszczony blisko preparatu. To on w dużej mierze decyduje o powiększeniu obrazu.
4.Rewolwer
Ruchoma część mikroskopu, do której są przymocowane obiektywy. Obracając go, wybieramy obiektyw o innym powiększeniu.
5.Stolik przedmiotowy
Miejsce, na którym kładzie się preparat mikroskopowy. W jego środku jest otwór, przez który przechodzi światło.
6.Preparat mikroskopowy
Obiekt przygotowany do oglądania pod mikroskopem, zwykle umieszczony na szkiełku przedmiotowym i przykryty szkiełkiem nakrywkowym.
7.Szkiełko przedmiotowe
Cienka, prostokątna płytka szklana, na której umieszcza się oglądany materiał.
8.Szkiełko nakrywkowe
Bardzo cienka płytka szklana, którą przykrywa się materiał na szkiełku przedmiotowym. Chroni preparat i ułatwia obserwację.
9.Źródło światła lub lusterko
Element, który kieruje światło na preparat. Dzięki temu obraz jest jasny i można go dobrze zobaczyć.
10.Przysłona
Część mikroskopu regulująca ilość światła przechodzącego przez preparat. Pomaga uzyskać wyraźniejszy obraz.
11.Śruba makrometryczna
Duże pokrętło służące do wstępnego, szybkiego ustawiania ostrości obrazu, zwykle przy małym powiększeniu.
12.Śruba mikrometryczna
Pokrętło do dokładnego ustawiania ostrości. Używa się go, gdy obraz jest już prawie wyraźny.
13.Powiększenie mikroskopu
Informacja, ile razy obraz jest większy od oglądanego obiektu. Oblicza się je, mnożąc powiększenie okularu przez powiększenie obiektywu.
14.Pole widzenia
Obszar widoczny w mikroskopie podczas obserwacji. Przy większym powiększeniu pole widzenia zwykle staje się mniejsze.
15.Ostrość obrazu
Wyraźność tego, co widzimy w mikroskopie. Ustawia się ją za pomocą śrub regulacyjnych.
16.Zasada bezpiecznego przenoszenia
Mikroskop przenosi się ostrożnie, trzymając go obiema rękami: jedną za statyw, drugą pod podstawą.
Notatka
1. Do czego służy mikroskop
Mikroskop to przyrząd, który pozwala oglądać bardzo małe obiekty. Dzięki niemu można zobaczyć rzeczy, których nie da się dobrze obejrzeć gołym okiem, na przykład komórki cebuli, drobne fragmenty liścia albo niewielkie organizmy żyjące w wodzie. W klasie 5 uczymy się przede wszystkim rozpoznawać części mikroskopu i poprawnie z niego korzystać.
Mikroskop nie „tworzy” nowych obiektów, tylko powiększa ich obraz. Żeby obserwacja była udana, potrzebne są: odpowiednio przygotowany preparat, światło i właściwe ustawienie ostrości.
2. Najważniejsze części mikroskopu
Każda część mikroskopu ma swoje zadanie.
- okular – przez niego patrzymy
- obiektyw – znajduje się blisko preparatu i powiększa obraz
- rewolwer – umożliwia zmianę obiektywu
- stolik przedmiotowy – miejsce na preparat
- źródło światła lub lusterko – oświetla preparat
- przysłona – reguluje ilość światła
- śruba makrometryczna – służy do wstępnego ustawiania ostrości
- śruba mikrometryczna – służy do dokładnego wyostrzania obrazu
- statyw i podstawa – podtrzymują cały mikroskop
Dobrze jest umieć wskazać te części na rysunku i powiedzieć, do czego służą.
3. Preparat mikroskopowy
Preparat mikroskopowy to obiekt przygotowany do oglądania pod mikroskopem. Najczęściej materiał kładzie się na szkiełku przedmiotowym, a potem przykrywa cienkim szkiełkiem nakrywkowym. Dzięki temu preparat leży równo, nie przesuwa się łatwo i jest lepiej widoczny.
Szkiełko przedmiotowe jest większe i na nim umieszcza się badany materiał. Szkiełko nakrywkowe jest cieńsze i służy do przykrycia preparatu. Z preparatami trzeba obchodzić się ostrożnie, ponieważ szkło jest delikatne.
4. Jak rozpocząć mikroskopowanie
Przed obserwacją mikroskop należy ustawić stabilnie na ławce. Potem trzeba przygotować światło i położyć preparat na stoliku przedmiotowym. Obserwację zaczynamy od najmniejszego powiększenia, bo wtedy łatwiej odnaleźć oglądany obiekt.
Najpierw ustawiamy obraz zgrubnie śrubą makrometryczną. Gdy obiekt jest już prawie wyraźny, dopracowujemy ostrość śrubą mikrometryczną. Jeśli obraz jest zbyt ciemny albo zbyt jasny, trzeba wyregulować przysłonę.
5. Powiększenie i pole widzenia
Mikroskop może dawać różne powiększenia. Całkowite powiększenie oblicza się przez pomnożenie powiększenia okularu i obiektywu. Na przykład gdy okular ma powiększenie 10 razy, a obiektyw też 10 razy, to cały mikroskop daje powiększenie 100 razy.
Warto pamiętać, że większe powiększenie nie zawsze oznacza łatwiejszą obserwację. Im większe powiększenie, tym mniejszy fragment preparatu widzimy. Ten obszar nazywa się polem widzenia. Dlatego najpierw szukamy obiektu przy małym powiększeniu, a dopiero później przechodzimy do większego.
6. Zasady bezpiecznej pracy
Z mikroskopem trzeba obchodzić się ostrożnie. Przenosimy go obiema rękami: jedną trzymamy za statyw, a drugą podtrzymujemy podstawę. Nie chwytamy mikroskopu za okular, obiektyw ani stolik przedmiotowy.
Podczas pracy nie wykonujemy gwałtownych ruchów. Śrubami kręcimy spokojnie i delikatnie. Preparaty oraz szkiełka odkładamy uważnie, żeby ich nie stłuc. Po zakończeniu obserwacji warto zostawić mikroskop w porządku: zdjąć preparat, ustawić mały obiektyw i wyłączyć lub odsunąć źródło światła.
7. Co warto zapamiętać przed sprawdzianem
Najważniejsze jest to, aby umieć wyjaśnić, do czego służy mikroskop, nazwać jego podstawowe części i opisać prostą kolejność obserwacji. Trzeba też pamiętać, że:
- patrzymy przez okular
- obiektyw jest blisko preparatu
- preparat leży na stoliku przedmiotowym
- ostrość ustawiamy śrubami
- światło jest konieczne do obserwacji
- zaczynamy od najmniejszego powiększenia
Jeśli zapamiętasz te zasady i przećwiczysz rozpoznawanie części mikroskopu, mikroskopowanie stanie się dużo prostsze.
Quizy w tym zestawie
18 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu