Hierarchiczna budowa organizmów

Hierarchiczna organizacja budowy organizmów oznacza, że ciało żywej istoty jest uporządkowane od elementów prostszych do coraz bardziej złożonych. Każdy wyższy poziom powstaje z połączenia części niższego poziomu i wykonuje bardziej złożone zadania.

Najczęściej wyróżnia się taki porządek:

• komórka
• tkanka
• narząd
• układ narządów
• organizm

Taki układ można porównać do budowy domu. Najpierw są pojedyncze cegły, potem ściany, następnie pomieszczenia, a na końcu cały dom. W organizmie podobnie: małe części tworzą większe, a wszystkie razem umożliwiają życie.

Komórka to najmniejsza część organizmu, która jest żywa. Oznacza to, że potrafi wykonywać najważniejsze czynności życiowe. Z komórek zbudowane są organizmy roślinne, zwierzęce, grzyby i wiele innych organizmów.

W komórce znajdują się elementy pełniące różne funkcje:

• błona komórkowa oddziela wnętrze komórki od środowiska
• cytoplazma wypełnia komórkę
• jądro komórkowe kieruje pracą komórki

W komórkach roślinnych występują też charakterystyczne elementy:

• ściana komórkowa wzmacnia komórkę i nadaje jej kształt
• chloroplasty umożliwiają fotosyntezę
• wakuola magazynuje różne substancje i pomaga utrzymać kształt komórki

W wielu komórkach występują także mitochondria, w których zachodzi oddychanie tlenowe i uwalnianie energii potrzebnej do życia.

W organizmach wielokomórkowych podobne komórki łączą się w tkanki. Tkanka to zespół komórek o podobnej budowie i tej samej funkcji. Dzięki temu praca organizmu jest sprawniejsza, bo różne grupy komórek specjalizują się w różnych zadaniach.

Przykłady:

• komórki mięśniowe tworzą tkankę mięśniową, która umożliwia ruch
• komórki nerwowe tworzą tkankę nerwową, która przewodzi informacje

Tkanki są więc poziomem bardziej złożonym niż pojedyncza komórka. Jedna komórka wykonuje małą część pracy, a wiele podobnych komórek razem może działać skuteczniej.

Z kilku tkanek zbudowany jest narząd. Narząd ma określony kształt i wykonuje konkretne zadanie. U człowieka narządami są na przykład serce, płuca i żołądek. U roślin narządami są korzeń, łodyga, liść i kwiat.

Kilka narządów, które współpracują ze sobą, tworzy układ narządów. Każdy układ odpowiada za ważne zadania w organizmie.

Przykłady:

• układ pokarmowy trawi pokarm
• układ oddechowy umożliwia wymianę gazową
• układ krążenia rozprowadza krew po organizmie

Układy narządów nie działają osobno. W organizmie wszystko ze sobą współpracuje. Dzięki temu cały organizm może rosnąć, odżywiać się, oddychać i reagować na zmiany otoczenia.

Nie wszystkie organizmy są zbudowane tak samo. Niektóre składają się tylko z jednej komórki, a inne z bardzo wielu komórek.

Organizm jednokomórkowy:

• jest zbudowany z jednej komórki
• ta jedna komórka wykonuje wszystkie czynności życiowe

Organizm wielokomórkowy:

• składa się z wielu komórek
• komórki mają różne zadania
• mogą tworzyć tkanki, narządy i układy narządów

Człowiek, pies, drzewo i grzyb kapeluszowy to organizmy wielokomórkowe. W ich ciałach komórki współpracują i dzielą się pracą. Dzięki temu organizm może być większy i bardziej złożony.

W hierarchicznej budowie organizmu obowiązuje zasada: mniejsze elementy tworzą większe. Trzeba dobrze rozumieć, czym różnią się kolejne poziomy.

Zapamiętaj:

• komórka jest najmniejszą żywą częścią organizmu
• tkanka to grupa podobnych komórek
• narząd składa się z różnych tkanek
• układ narządów tworzą współpracujące narządy
• organizm to cała żywa istota

Warto też odróżniać poziomy budowy od części komórki. Na przykład jądro, błona komórkowa i chloroplast nie są tkankami ani narządami, tylko elementami komórki.

Jeśli umiesz rozpoznać, czy coś jest komórką, tkanką, narządem czy układem narządów, to dobrze rozumiesz temat hierarchicznej organizacji budowy organizmów.