Łańcuchy i sieci pokarmowe
Biologia
Zestaw pomaga zrozumieć, jak przepływa materia i energia w ekosystemie. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, przykłady łańcuchów i sieci pokarmowych oraz pytania sprawdzające rozpoznawanie zależności między organizmami.
1.Łańcuch pokarmowy
To prosty ciąg organizmów, w którym każdy kolejny organizm zjada poprzedni lub korzysta z jego szczątków. Pokazuje, jak w ekosystemie przepływa materia i energia.
2.Sieć pokarmowa
To kilka połączonych ze sobą łańcuchów pokarmowych występujących w tym samym ekosystemie. W przyrodzie organizmy zwykle mają więcej niż jedno źródło pokarmu, dlatego częściej tworzą sieci niż pojedyncze łańcuchy.
3.Producent
Organizm, który sam wytwarza pokarm, najczęściej dzięki fotosyntezie. Producentami są głównie rośliny zielone i glony. Stanowią początek łańcuchów pokarmowych.
4.Konsument
Organizm, który nie wytwarza sam pokarmu, lecz odżywia się innymi organizmami. Konsumentami są zwierzęta roślinożerne, mięsożerne i wszystkożerne.
5.Destruent
Organizm, który rozkłada martwe szczątki organizmów i ich odchody do prostszych substancji. Dzięki destruentom składniki wracają do środowiska. Należą do nich głównie bakterie i grzyby.
6.Konsument I rzędu
To organizm roślinożerny, który zjada producenta. Na przykład gąsienica jedząca liście albo zając zjadający trawę.
7.Konsument II rzędu
To organizm, który zjada konsumenta I rzędu. Najczęściej jest mięsożerny lub wszystkożerny, na przykład żaba zjadająca owada.
8.Poziom troficzny
To miejsce organizmu w łańcuchu pokarmowym. Inny poziom mają producenci, inny roślinożercy, a jeszcze inny drapieżniki wyższych rzędów.
9.Drapieżnik
To organizm, który poluje na inne zwierzęta i zjada je. W łańcuchu pokarmowym jest konsumentem wyższego rzędu.
10.Roślinożerca
To zwierzę odżywiające się roślinami lub ich częściami. W łańcuchu pokarmowym jest zwykle konsumentem I rzędu.
Notatka
1. Co to są zależności pokarmowe?
W każdym ekosystemie organizmy są ze sobą połączone, ponieważ jedne stanowią pokarm dla drugich. Takie relacje nazywamy zależnościami pokarmowymi. Dzięki nim materia i energia krążą w przyrodzie.
Najprostszym sposobem pokazania tych zależności jest łańcuch pokarmowy. To uporządkowany ciąg organizmów, w którym każdy kolejny organizm odżywia się poprzednim. W rzeczywistości przyroda jest jednak bardziej złożona, dlatego częściej mówimy o sieci pokarmowej, czyli o wielu połączonych łańcuchach pokarmowych.
Strzałki w łańcuchu pokazują kierunek przekazywania materii i energii: od organizmu zjadanego do organizmu, który go zjada.
2. Producenci, konsumenci i destruenci
Na początku większości łańcuchów pokarmowych stoją producenci. Są to organizmy, które same wytwarzają pokarm, najczęściej dzięki fotosyntezie. W środowisku lądowym są to głównie rośliny zielone, a w wodzie także glony.
Konsumenci to organizmy, które muszą pobierać pokarm z otoczenia. Należą do nich zwierzęta. W zależności od tego, co jedzą, wyróżniamy:
- konsumentów I rzędu — roślinożerców zjadających producentów
- konsumentów II rzędu — organizmy zjadające roślinożerców
- konsumentów wyższych rzędów — większe drapieżniki lub wszystkożerców
Destruenci rozkładają martwe szczątki organizmów oraz odchody do prostszych substancji. Najważniejszą rolę pełnią tu bakterie i grzyby. Dzięki nim składniki mineralne wracają do środowiska i mogą znów zostać wykorzystane przez producentów.
3. Jak czytać łańcuch pokarmowy?
Czytając łańcuch pokarmowy, zaczynamy od producenta. Przykład: trawa → konik polny → żaba → bocian. Trawa jest producentem, konik polny to konsument I rzędu, żaba jest konsumentem II rzędu, a bocian — konsumentem III rzędu.
Inny przykład z lasu: liście dębu → gąsienica → sikora → jastrząb. Widać tu, że małe zmiany na jednym poziomie mogą wpływać na kolejne poziomy. Gdyby ubyło liści, gąsienice miałyby mniej pokarmu, a później mogłoby też zabraknąć pokarmu dla sikor.
Miejsce organizmu w łańcuchu nazywamy poziomem troficznym. Producenci zajmują pierwszy poziom, a kolejne grupy konsumentów następne poziomy.
4. Czym sieć pokarmowa różni się od łańcucha?
Łańcuch pokarmowy jest prostym modelem i dobrze pokazuje podstawową drogę przepływu pokarmu. W naturze jednak jeden organizm zwykle ma więcej niż jedno źródło pożywienia i sam też może być zjadany przez różne gatunki. Dlatego zamiast pojedynczych łańcuchów powstają sieci pokarmowe.
Na przykład mysz może zjadać nasiona, owoce i części roślin, a sama może stać się pokarmem dla sowy, lisa albo kuny. Oznacza to, że mysz należy jednocześnie do kilku łańcuchów pokarmowych.
Sieć pokarmowa lepiej niż pojedynczy łańcuch pokazuje, jak mocno organizmy są od siebie zależne. Gdy z ekosystemu zniknie jeden gatunek, skutki mogą objąć wiele innych organizmów.
5. Znaczenie łańcuchów i sieci pokarmowych
Łańcuchy i sieci pokarmowe pomagają zrozumieć funkcjonowanie ekosystemu. Pokazują, że żaden organizm nie żyje całkowicie samodzielnie. Producenci dostarczają pokarm, konsumenci przekazują materię i energię dalej, a destruenci zamykają obieg, rozkładając resztki.
Zmiany liczebności jednego gatunku mogą wpływać na inne. Jeśli zmniejszy się liczba producentów, roślinożercy mają mniej pożywienia. Gdy ubywa drapieżników, liczba roślinożerców może wzrosnąć, a to może doprowadzić do nadmiernego zjadania roślin.
Dlatego ochrona przyrody nie polega tylko na ratowaniu pojedynczych gatunków. Ważne jest także zachowanie całych ekosystemów i zależności, które występują między ich organizmami.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu