Układ krążenia: serce i obieg krwi

Układ krążenia odpowiada za transport różnych substancji w całym organizmie. Dzięki niemu komórki otrzymują tlen i składniki odżywcze, a zbędne produkty przemiany materii są od nich odprowadzane. Układ ten pomaga też rozprowadzać hormony i uczestniczy w utrzymaniu stałych warunków wewnątrz organizmu.

Układ krążenia tworzą:

• serce
• krew
• naczynia krwionośne

Można go porównać do sieci dróg. Serce działa jak pompa, krew jak środek transportu, a naczynia jak drogi prowadzące do wszystkich narządów.

Serce to narząd zbudowany głównie z mięśnia sercowego. Leży w klatce piersiowej, nieco po lewej stronie. Ma cztery jamy: dwa przedsionki u góry i dwie komory na dole. Przedsionki przyjmują krew wpływającą do serca, a komory wypychają ją dalej.

Prawa i lewa strona serca mają różne zadania. Prawa część obsługuje krążenie między sercem a płucami, a lewa tłoczy krew do całego organizmu. Lewa komora ma najgrubsze ściany, bo wykonuje największą pracę.

W sercu znajdują się zastawki. Ich zadaniem jest pilnowanie, aby krew płynęła tylko w jednym kierunku. Gdyby zastawek nie było, krew mogłaby się cofać i praca serca byłaby mniej skuteczna.

Krew porusza się w organizmie dzięki naczyniom krwionośnym. Wyróżniamy tętnice, żyły i naczynia włosowate.

• Tętnice odprowadzają krew z serca. Ich ściany są grube i sprężyste, ponieważ krew płynie w nich pod dużym ciśnieniem.
• Żyły doprowadzają krew do serca. Zwykle mają cieńsze ściany niż tętnice. W wielu żyłach są zastawki, które pomagają krwi wracać do serca.
• Naczynia włosowate są bardzo cienkie. Łączą tętnice z żyłami i właśnie w nich zachodzi wymiana gazów, substancji odżywczych oraz produktów przemiany materii między krwią a komórkami.

To ważne, by pamiętać, że tętnice i żyły rozróżniamy po kierunku przepływu krwi względem serca, a nie tylko po tym, czy niosą krew bogatą w tlen.

W organizmie człowieka krew krąży w dwóch obiegach.

Mały obieg krwi, czyli krążenie płucne, zaczyna się w prawej komorze. Stamtąd krew płynie do płuc. W płucach oddaje dwutlenek węgla i pobiera tlen. Następnie wraca do lewego przedsionka.

Duży obieg krwi, czyli krążenie ustrojowe, zaczyna się w lewej komorze. Krew jest tłoczona do całego ciała. W tkankach oddaje tlen i substancje odżywcze, a pobiera dwutlenek węgla i inne zbędne produkty. Potem wraca do prawego przedsionka.

Dzięki połączeniu obu obiegów organizm stale otrzymuje tlen, a komórki mogą prawidłowo funkcjonować.

Krew jest płynną tkanką, która krąży w naczyniach. Składa się z osocza oraz elementów komórkowych. W klasie 7 szczególnie ważne jest zapamiętanie roli najważniejszych składników.

• Krwinki czerwone transportują tlen, a częściowo także dwutlenek węgla. Zawierają hemoglobinę.
• Krwinki białe biorą udział w obronie organizmu przed drobnoustrojami.
• Płytki krwi uczestniczą w krzepnięciu i pomagają zatrzymać krwawienie.
• Osocze to płynna część krwi, w której transportowane są różne substancje.

Krew bogata w tlen nazywamy krwią utlenowaną, a krew zawierającą mniej tlenu i więcej dwutlenku węgla — odtlenowaną.

Praca serca powoduje rytmiczne falowanie ścian tętnic, czyli tętno. Można je wyczuć na przykład na nadgarstku lub na szyi. Innym ważnym pojęciem jest ciśnienie krwi, czyli nacisk, jaki krew wywiera na ściany naczyń.

O układ krążenia trzeba dbać każdego dnia. Pomagają w tym:

• regularny ruch
• zdrowa, urozmaicona dieta
• odpowiednia ilość snu i odpoczynku
• unikanie palenia papierosów
• ograniczanie nadmiaru soli i bardzo tłustych potraw

Niezdrowy styl życia może obciążać serce i naczynia krwionośne. Dlatego profilaktyka jest bardzo ważna już od młodego wieku.