Krew i grupy krwi oraz krwiodawstwo

Krew to płynna tkanka, która krąży w naczyniach krwionośnych. Jest niezbędna do życia, bo łączy wszystkie części organizmu i umożliwia transport różnych substancji. Dzięki niej komórki otrzymują tlen i składniki odżywcze, a z organizmu są usuwane niektóre zbędne produkty przemiany materii.

Krew bierze też udział w obronie przed chorobami oraz pomaga utrzymać stałość środowiska wewnętrznego organizmu, na przykład odpowiednią temperaturę. Można więc powiedzieć, że krew pełni funkcję transportową, ochronną i regulacyjną.

Krew składa się z osocza oraz elementów morfotycznych.

• Osocze to płynna część krwi. Zawiera głównie wodę, ale także białka, sole mineralne, substancje odżywcze, hormony i produkty przemiany materii.
• Elementy morfotyczne to krwinki czerwone, krwinki białe i płytki krwi.

Krwinki czerwone transportują tlen z płuc do komórek ciała. Zawierają hemoglobinę, czyli czerwony barwnik krwi, który wiąże tlen. Krwinki białe uczestniczą w obronie organizmu przed drobnoustrojami. Płytki krwi biorą udział w krzepnięciu, czyli w tworzeniu skrzepu zamykającego uszkodzone naczynie krwionośne. Dzięki temu organizm nie traci zbyt dużo krwi po skaleczeniu.

U ludzi wyróżnia się cztery główne grupy krwi w układzie ABO: A, B, AB i 0. O grupie krwi decyduje obecność lub brak określonych substancji, nazywanych antygenami, na powierzchni krwinek czerwonych.

Grupa A ma antygen A. Grupa B ma antygen B. Grupa AB ma oba antygeny: A i B. Grupa 0 nie ma ani antygenu A, ani B. W osoczu występują przeciwciała skierowane przeciw tym antygenom, których człowiek nie ma na swoich krwinkach. Dlatego zgodność grup krwi jest tak ważna przy przetaczaniu.

Grupa krwi jest cechą dziedziczną, czyli przekazywaną od rodziców.

Oprócz układu ABO ważny jest też czynnik Rh. Jeśli na krwinkach czerwonych występuje ten antygen, krew ma Rh+, a jeśli go nie ma, Rh-.

Przed przetoczeniem krwi trzeba sprawdzić zgodność zarówno w układzie ABO, jak i Rh. Niezgodność może wywołać groźną reakcję organizmu. W szkolnym ujęciu przyjmuje się, że uniwersalnym dawcą krwinek czerwonych jest osoba z grupą 0 Rh-, a uniwersalnym biorcą osoba z grupą AB Rh+.

Trzeba pamiętać, że w praktyce medycznej zawsze wykonuje się dokładne badania zgodności, nawet jeśli grupa krwi wydaje się odpowiednia.

Krwiodawstwo polega na dobrowolnym oddawaniu krwi, aby pomóc osobom chorym, rannym lub operowanym. Krwi nie da się wyprodukować w fabryce, dlatego jest ona bardzo cenna. Oddana krew może uratować życie wielu ludzi.

Dawcą może być zdrowa osoba spełniająca określone warunki. Przed oddaniem krwi sprawdza się stan zdrowia dawcy, a pobrana krew jest badana. Dzięki temu krwiodawstwo jest bezpieczne zarówno dla dawcy, jak i dla biorcy.

Po oddaniu krwi organizm stopniowo uzupełnia jej objętość. Ważne jest wtedy nawodnienie, odpoczynek i stosowanie się do zaleceń personelu medycznego.

Znajomość składu krwi pomaga zrozumieć, jak organizm transportuje tlen, broni się przed chorobami i zatrzymuje krwawienie. Wiedza o grupach krwi ma duże znaczenie praktyczne, zwłaszcza przy leczeniu szpitalnym, wypadkach i operacjach.

Krwiodawstwo to przykład działania dla dobra innych. Jedna decyzja o oddaniu krwi może pomóc kilku osobom. Dlatego warto znać podstawowe informacje o krwi i rozumieć, dlaczego jej zgodność oraz bezpieczne przetaczanie są tak ważne.