Układ pokarmowy człowieka – budowa i trawienie

Układ pokarmowy umożliwia pobieranie pożywienia, jego rozdrabnianie, trawienie, wchłanianie składników odżywczych i usuwanie niestrawionych resztek. To dzięki niemu organizm otrzymuje energię do działania oraz materiał do budowy i naprawy komórek.

Pokarm, który zjadamy, zwykle nie może być od razu wykorzystany przez organizm. Najpierw musi zostać rozłożony na prostsze substancje. Ten proces nazywamy trawieniem. Następnie potrzebne składniki są wchłaniane i transportowane do komórek całego ciała.

Droga pokarmu przez organizm przebiega w określonej kolejności.

• jama ustna
• gardło
• przełyk
• żołądek
• jelito cienkie
• jelito grube
• odbytnica i odbyt

W jamie ustnej pokarm jest rozdrabniany przez zęby i mieszany ze śliną. Język pomaga formować kęs i przesuwa go do gardła. Przełyk transportuje pokarm do żołądka.

W żołądku pokarm jest mieszany i częściowo trawiony. Następnie przechodzi do jelita cienkiego, gdzie kończy się większość trawienia i odbywa się wchłanianie składników odżywczych. W jelicie grubym organizm odzyskuje głównie wodę i sole mineralne, a z resztek tworzy się kał.

W pracy układu pokarmowego pomagają gruczoły trawienne, czyli narządy wytwarzające potrzebne wydzieliny.

Ślinianki produkują ślinę, która nawilża pokarm i ułatwia jego połykanie. Wątroba wytwarza żółć, ważną w trawieniu tłuszczów. Trzustka produkuje sok trzustkowy, który pomaga trawić różne składniki pokarmowe.

Choć pokarm nie przechodzi przez wątrobę ani trzustkę jak przez rurę, to narządy te są bardzo ważne, bo dostarczają substancji potrzebnych do prawidłowego trawienia.

Trawienie to rozkład pokarmu na prostsze substancje, które organizm może wykorzystać. Obejmuje ono dwa rodzaje działań.

• trawienie mechaniczne
• trawienie chemiczne

Trawienie mechaniczne to rozdrabnianie i mieszanie pokarmu, na przykład gryzienie zębami oraz ruchy żołądka. Trawienie chemiczne polega na rozkładaniu pokarmu przez soki trawienne.

Po strawieniu proste składniki odżywcze są wchłaniane głównie w jelicie cienkim do krwi. Krew rozprowadza je po całym organizmie.

Organizm potrzebuje różnych składników pokarmowych.

• białka
• cukry
• tłuszcze
• witaminy
• sole mineralne
• woda

Białka pełnią głównie funkcję budulcową. Są potrzebne do wzrostu i odbudowy tkanek. Cukry są podstawowym źródłem energii. Tłuszcze także dostarczają energii i mogą być jej zapasem.

Witaminy i sole mineralne pomagają organizmowi działać prawidłowo. Woda jest konieczna do życia, bo uczestniczy w wielu procesach zachodzących w ciele. Ważny jest też błonnik pokarmowy, który wspiera pracę jelit i ułatwia wypróżnianie.

Zdrowie układu pokarmowego zależy od codziennych nawyków. Warto jeść regularne i różnorodne posiłki, dokładnie przeżuwać pokarm, pić odpowiednią ilość wody oraz ograniczać nadmiar słodyczy i wysoko przetworzonej żywności.

Dobre działanie jelit wspiera jedzenie warzyw, owoców i produktów zawierających błonnik. Ważna jest też higiena, na przykład mycie rąk i produktów spożywczych przed jedzeniem.

Jeśli układ pokarmowy działa prawidłowo, organizm lepiej wykorzystuje składniki odżywcze, ma energię do nauki i ruchu oraz sprawniej rośnie i się rozwija.