Wirusy i choroby wirusowe
Biologia
Zestaw pomaga zrozumieć, czym są wirusy, jak są zbudowane i dlaczego nie zalicza się ich do organizmów komórkowych. Uczeń pozna też najważniejsze choroby wirusowe z klasy 5 oraz zasady profilaktyki, takie jak higiena i szczepienia.
1.Wirus
Wirus to bardzo mała forma bezkomórkowa. Nie ma budowy komórkowej i nie wykonuje samodzielnie wszystkich czynności życiowych. Może namnażać się tylko wewnątrz komórek żywego organizmu.
2.Forma bezkomórkowa
To coś, co nie jest zbudowane z komórki. Wirusy nie mają cytoplazmy, jądra komórkowego ani innych organelli, dlatego nazywa się je formami bezkomórkowymi.
3.Materiał genetyczny wirusa
Wewnątrz wirusa znajduje się materiał genetyczny, czyli informacja potrzebna do tworzenia nowych wirusów. U wirusów jest to DNA albo RNA.
4.Otoczka białkowa
Otoczka białkowa chroni materiał genetyczny wirusa. To podstawowa część budowy wirusa.
5.Gospodarz
Gospodarz to organizm, którego komórki wirus wykorzystuje do namnażania. Bez komórki gospodarza wirus nie potrafi tworzyć swoich kopii.
6.Namnażanie wirusów
Wirusy nie rozmnażają się samodzielnie. Wnikają do komórki gospodarza i wykorzystują jej wnętrze do tworzenia nowych cząstek wirusa.
7.Zakażenie wirusowe
To wniknięcie wirusa do organizmu i rozwój choroby lub nosicielstwa. Do zakażenia może dojść na przykład drogą kropelkową lub przez kontakt z chorym.
8.Grypa
Grypa to choroba wirusowa. Często powoduje gorączkę, kaszel, ból gardła, osłabienie i bóle mięśni. Łatwo przenosi się między ludźmi.
9.Ospa wietrzna
Ospa wietrzna to choroba wirusowa, której charakterystycznym objawem jest swędząca wysypka i pęcherzyki na skórze. Często chorują na nią dzieci.
10.Różyczka
Różyczka to choroba wirusowa przebiegająca zwykle z wysypką i powiększeniem węzłów chłonnych. Jest szczególnie groźna dla kobiet w ciąży.
11.Świnka
Świnka to choroba wirusowa, w której dochodzi do obrzęku ślinianek, najczęściej przy uszach. Może powodować ból podczas jedzenia i gorączkę.
12.Odra
Odra to bardzo zakaźna choroba wirusowa. Często pojawia się wysoka gorączka, kaszel, katar i wysypka.
13.AIDS
AIDS to zespół objawów związanych z poważnym osłabieniem odporności. Jest skutkiem zakażenia wirusem HIV, który atakuje układ odpornościowy.
14.Szczepienie ochronne
Szczepienie pomaga organizmowi przygotować się do walki z wybranym wirusem. Dzięki niemu układ odpornościowy szybciej rozpoznaje zagrożenie.
15.Droga kropelkowa
To sposób przenoszenia wirusów podczas kaszlu, kichania lub mówienia. Drobne kropelki z wirusami mogą dostać się do dróg oddechowych innych osób.
16.Profilaktyka chorób wirusowych
To działania zmniejszające ryzyko zakażenia, na przykład mycie rąk, zakrywanie ust przy kaszlu, unikanie kontaktu z chorymi i szczepienia.
Notatka
1. Czym są wirusy
Wirusy to bardzo małe formy bezkomórkowe. Oznacza to, że nie są zbudowane z komórek tak jak bakterie, rośliny, grzyby czy zwierzęta. Nie mają cytoplazmy, jądra komórkowego ani typowych organelli komórkowych. Dlatego nie zalicza się ich do organizmów komórkowych.
Wirusy są wyjątkowe, bo nie potrafią samodzielnie wykonywać wszystkich czynności życiowych. Poza komórką gospodarza są nieaktywne. Dopiero gdy dostaną się do żywej komórki, mogą zacząć się namnażać.
2. Budowa wirusa
Budowa wirusa jest prosta. Składa się on głównie z materiału genetycznego oraz otoczki białkowej.
- Materiał genetyczny zawiera informację potrzebną do powstawania nowych wirusów.
- Otoczka białkowa chroni materiał genetyczny.
Wirusy są znacznie mniejsze od komórek. Nie mają narządów ani układów takich jak organizmy wielokomórkowe. Ich prostota budowy sprawia, że do rozmnażania muszą wykorzystywać cudzą komórkę.
3. Jak wirusy się namnażają
Wirus nie rozmnaża się sam. Najpierw musi wniknąć do komórki gospodarza, czyli organizmu, który zostaje zakażony. Potem wykorzystuje wnętrze tej komórki do tworzenia wielu nowych wirusów.
Można to porównać do sytuacji, w której ktoś przejmuje cudzą fabrykę i zmusza ją do produkowania swoich wyrobów. Właśnie dlatego wirusy są groźne: uszkadzają komórki i mogą wywoływać choroby.
4. Choroby wirusowe omawiane w klasie 5
Do ważnych chorób wirusowych należą:
- grypa,
- ospa wietrzna,
- różyczka,
- świnka,
- odra,
- AIDS jako skutek zakażenia wirusem HIV.
Grypa często powoduje gorączkę, kaszel, ból gardła i osłabienie. Ospa wietrzna jest znana ze swędzącej wysypki i pęcherzyków. Świnka często wywołuje obrzęk ślinianek przy uszach. Odra jest bardzo zakaźna i może dawać gorączkę, kaszel, katar oraz wysypkę. Różyczka zwykle przebiega z wysypką i jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży.
AIDS wiąże się z silnym osłabieniem odporności organizmu po zakażeniu wirusem HIV.
5. Jak dochodzi do zakażenia
Wirusy mogą przenosić się na różne sposoby. Często dzieje się to drogą kropelkową, czyli podczas kaszlu, kichania albo mówienia. Wtedy drobne kropelki z wirusami dostają się do otoczenia i mogą trafić do innej osoby.
Do zakażenia może też dojść przez bliski kontakt z chorym lub przez dotykanie zanieczyszczonych przedmiotów, a potem oczu, nosa albo ust. Dlatego tak ważna jest higiena.
6. Profilaktyka chorób wirusowych
Profilaktyka to działania, które zmniejszają ryzyko zachorowania.
- częste mycie rąk,
- zakrywanie ust i nosa podczas kaszlu lub kichania,
- unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi,
- niewspólne używanie przedmiotów osobistych,
- dbanie o czystość otoczenia,
- szczepienia ochronne.
Szczepienia pomagają układowi odpornościowemu szybciej rozpoznać zagrożenie i lepiej bronić organizm. Dzięki profilaktyce można ograniczyć rozprzestrzenianie się wielu chorób wirusowych.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu