Oddychanie tlenowe i fermentacja
Biologia
Zestaw pomaga zrozumieć, czym są oddychanie tlenowe i fermentacja oraz czym się różnią. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, warunki przebiegu tych procesów, ich produkty i proste przykłady z życia codziennego.
1.Oddychanie tlenowe
Proces, w którym komórka uzyskuje energię z substancji odżywczych przy udziale tlenu. W jego wyniku powstają dwutlenek węgla, woda i energia potrzebna organizmowi do życia.
2.Fermentacja
Sposób uzyskiwania energii bez udziału tlenu. Zachodzi wtedy, gdy tlenu brakuje lub jest go za mało. Daje mniej energii niż oddychanie tlenowe.
3.Tlen
Gaz potrzebny do oddychania tlenowego. Organizmy pobierają go ze środowiska, a komórki wykorzystują do uwalniania energii z pokarmu.
4.Dwutlenek węgla
Gaz powstający podczas oddychania tlenowego. Jest usuwany z organizmu, na przykład podczas wydechu u człowieka.
5.Energia
To „siła do działania” komórki i całego organizmu. Jest potrzebna do ruchu, wzrostu, ogrzewania ciała i pracy narządów.
6.Substancje odżywcze
Składniki pokarmu, z których organizm może czerpać energię. W oddychaniu tlenowym i fermentacji są one rozkładane, aby uwolnić energię.
7.Drożdże
Jednokomórkowe grzyby, które mogą przeprowadzać fermentację. Wykorzystuje się je na przykład przy wyrastaniu ciasta.
8.Fermentacja alkoholowa
Rodzaj fermentacji, w której powstają alkohol i dwutlenek węgla. Zachodzi między innymi u drożdży.
9.Fermentacja mlekowa
Rodzaj fermentacji, w której powstaje kwas mlekowy. Zachodzi u niektórych bakterii oraz może pojawić się w mięśniach podczas bardzo dużego wysiłku.
10.Mitochondrium
Element komórki, w którym zachodzi oddychanie tlenowe. Często nazywa się je „elektrownią komórki”, bo powstaje tam energia.
Notatka
Po co organizmom energia?
Każdy organizm potrzebuje energii do życia. Energia jest potrzebna do ruchu, wzrostu, naprawy uszkodzeń, pracy narządów i utrzymania ciepła ciała. Komórki nie mogą działać bez stałego dopływu energii, dlatego muszą ją uzyskiwać z substancji odżywczych zawartych w pokarmie.
Można to porównać do działania telefonu lub latarki. Gdy bateria się wyczerpie, urządzenie przestaje działać. Podobnie komórki muszą stale „ładować” się energią.
Na czym polega oddychanie tlenowe?
Oddychanie tlenowe to proces uzyskiwania energii z udziałem tlenu. Komórka wykorzystuje tlen oraz substancje odżywcze, aby uwolnić energię potrzebną do życia. W wyniku tego procesu powstają także dwutlenek węgla i woda.
U człowieka tlen dostaje się do organizmu podczas wdechu. Następnie trafia do komórek, gdzie jest wykorzystywany w oddychaniu tlenowym. Dwutlenek węgla, który powstaje, jest usuwany na zewnątrz podczas wydechu.
Oddychanie tlenowe zachodzi w mitochondriach. Są to elementy komórki, które często nazywa się „elektrowniami komórki”, ponieważ właśnie tam powstaje dużo energii.
Czym jest fermentacja?
Fermentacja to sposób uzyskiwania energii bez udziału tlenu. Zachodzi wtedy, gdy tlenu nie ma albo jest go za mało. Jest mniej wydajna niż oddychanie tlenowe, czyli daje mniej energii.
Fermentacja też jest ważna, bo pozwala organizmom lub komórkom działać w trudniejszych warunkach. Można powiedzieć, że jest to sposób awaryjny. Dzięki niemu niektóre organizmy mogą przeżyć i funkcjonować nawet bez dostępu do tlenu.
Rodzaje fermentacji i przykłady
W szkole podstawowej poznaje się dwa główne przykłady fermentacji.
- Fermentacja alkoholowa zachodzi między innymi u drożdży. Powstają wtedy alkohol i dwutlenek węgla.
- Fermentacja mlekowa prowadzi do powstania kwasu mlekowego. Zachodzi u niektórych bakterii, a także może pojawiać się w mięśniach podczas bardzo dużego wysiłku.
Fermentacja alkoholowa ma duże znaczenie przy pieczeniu chleba. Drożdże rozkładają cukry, a wydzielający się dwutlenek węgla tworzy pęcherzyki gazu, przez co ciasto rośnie.
Fermentacja mlekowa jest wykorzystywana przy produkcji niektórych produktów spożywczych, na przykład jogurtu.
Najważniejsze różnice między procesami
Oddychanie tlenowe i fermentacja mają wspólny cel: dostarczyć komórce energii. Różnią się jednak warunkami przebiegu i efektami.
- Oddychanie tlenowe wymaga tlenu.
- Fermentacja zachodzi bez tlenu.
- Oddychanie tlenowe daje więcej energii.
- Fermentacja daje mniej energii.
- W oddychaniu tlenowym powstają dwutlenek węgla i woda.
- W fermentacji mogą powstawać inne produkty, na przykład alkohol albo kwas mlekowy.
Warto zapamiętać, że oba procesy są potrzebne, ale oddychanie tlenowe jest dla większości organizmów głównym sposobem uzyskiwania energii.
Jak to rozpoznać na sprawdzianie?
Jeśli w zadaniu pojawia się tlen, komórka zwykle prowadzi oddychanie tlenowe. Jeśli w zadaniu mowa o braku tlenu, drożdżach, rosnącym cieście, jogurcie albo kwasie mlekowym w mięśniach, chodzi najczęściej o fermentację.
Dobrze jest też pamiętać proste skojarzenia:
- tlen = oddychanie tlenowe,
- drożdże i ciasto = fermentacja alkoholowa,
- jogurt i bakterie = fermentacja mlekowa,
- więcej energii = oddychanie tlenowe,
- mniej energii = fermentacja.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu