Biologia: pierwiastki, komórka, fotosynteza i organizmy

1.Makroelementy

Pierwiastki występujące w suchej masie komórek w ilości 0,01% lub większej.

2.Pierwiastki biogenne

Główne składniki związków organicznych budujących wszystkie organizmy: C, H, O, N, S, P.

3.Węgiel

Tworzy stabilne wiązania z innymi atomami, dzięki czemu powstają szkielety węglowe związków organicznych.

4.Azot

Występuje głównie w białkach i kwasach nukleinowych; wchodzi też w skład chlorofilu i ATP.

5.Siarka

Składnik niektórych białek; umożliwia stabilizację struktury III-rzędowej przez mostki disiarczkowe.

6.Fosfor

Wchodzi w skład nukleotydów, kwasów nukleinowych, ATP, fosfolipidów i fosfoprotein; jest też składnikiem kości.

7.Wodór

Składnik tłuszczów, cukrów, białek, witamin i wody; współtworzy szkielety organiczne i bierze udział w reakcjach oksydacyjnych.

8.Tlen

Podstawowy element związków chemicznych, buduje wodę i bierze udział w ważnych procesach oksydacyjnych oraz fosforylacji oksydacyjnej.

9.Dwuwarstwa lipidowa

Podstawowa struktura błony komórkowej z fosfolipidów ułożonych w dwie warstwy; nadaje błonie półpłynny charakter.

10.Fosfolipid

Ma część hydrofobową i hydrofilową; w dwuwarstwie ogony są zwrócone do wnętrza, a głowy do roztworu.

11.Cholesterol

Wypełnia przestrzenie między ogonkami fosfolipidów i usztywnia dwuwarstwę lipidową; cecha charakterystyczna komórki zwierzęcej.

12.Białka integralne

Białka błonowe o części hydrofobowej i hydrofilowej, przebijające dwuwarstwę lipidową.

13.Białka powierzchniowe

Białka błonowe o właściwościach hydrofilowych, dlatego nie wnikają do dwuwarstwy lipidowej.

14.Białka transportujące

Umożliwiają wymianę substancji pomiędzy komórką a otoczeniem.

15.Białka kotwiczące

Zwiększają odporność mechaniczną błony.

16.Białka receptorowe

Odbierają sygnały ze środowiska zewnętrznego.

17.Białka enzymatyczne

Przyspieszają niektóre reakcje zachodzące w komórce.

18.Glikokaliks

Płaszcz cukrowy tworzony przez łańcuchy cukrowe przyłączone do białek i lipidów; chroni komórkę i bierze udział w rozpoznawaniu komórek.

19.Jądro komórkowe

Otoczone dwiema błonami; zawiera chromatynę, kariolimfę, jądroko i pory jądrowe. Jest charakterystyczne dla komórek eukariotycznych.

20.Chromatyna

Materiał jądrowy zbudowany głównie z DNA nawiniętego na białka histonowe; tworzy chromosomy.

21.Pory jądrowe

Umożliwiają transport między wnętrzem jądra a cytozolem; ich liczba zależy od aktywności metabolicznej komórki.

22.Cykl komórkowy

Ogół procesów prowadzących do wzrostu i podziału komórki od jej powstania do podziału na dwie komórki potomne.

23.Interfaza

Stan pomiędzy podziałami; komórka rośnie, powiela organelle i podwaja materiał genetyczny. Obejmuje fazy G1, S i G2.

24.Mitoza

Podział jądra komórkowego prowadzący do powstania dwóch identycznych genetycznie komórek potomnych.

25.Faza G0

Faza spoczynkowa, czyli wyjście z cyklu; niektóre komórki nie przygotowują się wtedy do kolejnego podziału.

26.Fotosystem II

Pod wpływem światła wybija elektrony z chlorofilu; elektrony te trafiają do łańcucha transportu elektronów.

27.Fotoliza wody

Enzymatyczny rozkład wody w fotosystemie II, który uzupełnia brakujące elektrony w chlorofilu.

28.Chemiosmoza

Wykorzystanie gradientu protonowego w poprzek błony do syntezy ATP.

29.Wirus

Twór białkowo-nukleinowy bez budowy komórkowej, niewykonujący samodzielnie procesów metabolicznych.

30.Wirion

Pojedyncza, kompletna cząstka wirusowa zdolna do przetrwania poza komórką i zakażenia jej.

31.Kapsyd

Osłonka białkowa wirusa zbudowana z kapsomerów; chroni materiał genetyczny i pomaga rozpoznawać komórki gospodarza.

32.Bakteriofag

Wirus atakujący bakterie; ma ogonek z kanałem do wprowadzania genomu do komórki gospodarza.

33.Mikoryza

Symbioza grzybów z komórkami korzenia roślin, zwiększająca powierzchnię chłonną i pobieranie wody oraz soli mineralnych.

34.Susza fizjologiczna

Stan, gdy woda w glebie zamarza i nie może zostać pobrana przez rośliny.

35.Szpilka

Liść rośliny szpilkowej z cechami ograniczającymi transpirację, np. zredukowaną blaszką i grubą kutykulą.

36.Zygota

Powstaje po połączeniu plemnika z komórką jajową w procesie zapłodnienia.

37.Blastula

Etap rozwoju zarodkowego z blastocelem, blastodermą i wnętrzem wypełnionym płynem.

38.Gastrulacja

Etap rozwoju zarodkowego po bruzdkowaniu; prowadzi do formowania listków zarodkowych.

39.Szkarłupnie

Trójwarstwowe, wtórouste zwierzęta morskie z układem wodnym i symetrią promienistą jako cechą wtórną.

40.Układ wodny

System kanałów szkarłupni wypełniony płynem; uczestniczy w ruchu, wymianie gazowej, odżywianiu, wydalaniu i odbieraniu bodźców.