Białka: budowa, funkcje i denaturacja

1.Białka

Związki organiczne zbudowane głównie z węgla, wodoru, tlenu, azotu, a często także siarki. Są polimerami aminokwasów połączonych wiązaniami peptydowymi i pełnią w organizmach wiele funkcji: budulcową, enzymatyczną, transportową, odpornościową i regulacyjną.

2.Aminokwas

Podstawowa jednostka budująca białka. Każdy aminokwas zawiera grupę aminową, grupę karboksylową oraz charakterystyczny podstawnik, który decyduje o jego właściwościach.

3.Wiązanie peptydowe

Wiązanie chemiczne powstające między grupą karboksylową jednego aminokwasu a grupą aminową drugiego. Łączy aminokwasy w łańcuch polipeptydowy.

4.Struktura pierwszorzędowa białka

Kolejność aminokwasów w łańcuchu polipeptydowym. To podstawowy poziom organizacji białka, od którego zależą dalsze poziomy jego struktury i funkcja.

5.Struktura drugorzędowa białka

Miejscowe pofałdowanie łańcucha polipeptydowego, powstające dzięki oddziaływaniom między fragmentami łańcucha. Typowe formy to helisa i harmonijka.

6.Struktura trzeciorzędowa białka

Przestrzenne ułożenie całego pojedynczego łańcucha polipeptydowego. Od niego zależy kształt białka i możliwość pełnienia określonej funkcji biologicznej.

7.Struktura czwartorzędowa białka

Układ przestrzenny złożony z co najmniej dwóch łańcuchów polipeptydowych współdziałających ze sobą. Występuje tylko u niektórych białek.

8.Białka proste

Białka zbudowane wyłącznie z aminokwasów. Nie zawierają części niebiałkowej.

9.Białka złożone

Białka zawierające część białkową oraz część niebiałkową, która jest potrzebna do ich działania. Dzięki temu mogą pełnić wyspecjalizowane funkcje.

10.Denaturacja białka

Proces naruszenia naturalnej struktury przestrzennej białka pod wpływem czynników fizycznych lub chemicznych, takich jak wysoka temperatura, skrajne $pH$, alkohol czy sole metali ciężkich. Skutkiem jest zwykle utrata aktywności biologicznej.