Osmoza i transport aktywny przez błonę

1.Błona biologiczna

Cienka struktura oddzielająca wnętrze komórki od środowiska lub poszczególne przedziały komórkowe. Jest selektywnie przepuszczalna, czyli pozwala niektórym substancjom przenikać łatwiej niż innym.

2.Selektywna przepuszczalność

Właściwość błony polegająca na tym, że przepuszcza ona jedne cząsteczki, a ogranicza przechodzenie innych. Zależy to m.in. od wielkości, ładunku i rozpuszczalności substancji.

3.Transport bierny

Przemieszczanie substancji przez błonę bez nakładu energii komórki. Zachodzi zgodnie z gradientem stężeń, czyli z miejsca o wyższym stężeniu do miejsca o niższym stężeniu.

4.Osmoza

Ruch cząsteczek wody przez błonę półprzepuszczalną z roztworu o niższym stężeniu substancji rozpuszczonych do roztworu o wyższym stężeniu tych substancji. Jest szczególnym przypadkiem transportu biernego.

5.Błona półprzepuszczalna

Błona, która przepuszcza cząsteczki rozpuszczalnika, najczęściej wody, a utrudnia lub uniemożliwia przechodzenie części substancji rozpuszczonych. Taki warunek jest konieczny do zajścia osmozy.

6.Roztwór hipotoniczny

Roztwór o niższym stężeniu substancji rozpuszczonych niż wnętrze komórki. W takim środowisku woda napływa do komórki na drodze osmozy.

7.Roztwór hipertoniczny

Roztwór o wyższym stężeniu substancji rozpuszczonych niż wnętrze komórki. Woda wypływa wtedy z komórki na drodze osmozy.

8.Roztwór izotoniczny

Roztwór, w którym stężenie substancji rozpuszczonych jest zbliżone do stężenia wewnątrz komórki. Nie ma wtedy netto przepływu wody w jedną stronę.

9.Gradient stężeń

Różnica stężenia danej substancji po dwóch stronach błony. Transport bierny zachodzi zgodnie z gradientem, a transport aktywny wbrew gradientowi.

10.Transport aktywny

Przenoszenie substancji przez błonę z wykorzystaniem energii, najczęściej ATP, wbrew gradientowi stężeń. Wymaga udziału białek transportujących obecnych w błonie.

11.ATP

Uniwersalny nośnik energii w komórce. W transporcie aktywnym energia z ATP umożliwia przenoszenie jonów lub innych substancji przez błonę wbrew ich naturalnemu kierunkowi przemieszczania.

12.Białko transportujące

Białko błonowe umożliwiające przenoszenie określonych substancji przez błonę. W transporcie aktywnym działa wybiórczo i wykorzystuje energię do zmiany położenia cząsteczek lub jonów.

13.Pompa sodowo-potasowa

Przykład transportu aktywnego w błonie komórkowej. Przenosi jony sodu i potasu wbrew ich gradientom stężeń, zużywając energię ATP. Ma duże znaczenie dla pracy komórek, zwłaszcza nerwowych.

14.Homeostaza komórki

Utrzymywanie względnie stałych warunków wewnętrznych komórki. Osmoza i transport aktywny pomagają regulować zawartość wody oraz stężenie jonów i innych substancji.