Układ moczowy: wydalanie i profilaktyka - To nasz świat. Biologia 7

1.Wydalanie

Proces usuwania z organizmu substancji zbędnych, szkodliwych lub nadmiarowych, które powstają w procesach przemiany materii. Uczestniczą w nim skóra, układ oddechowy i układ moczowy.

2.Narządy wydalnicze

Skóra usuwa substancje wraz z potem, płuca wraz z wydychanym powietrzem, a nerki wraz z moczem.

3.Pot

Skóra wydala wraz z nim wodę, sole mineralne, mocznik, kwas moczowy i kwas mlekowy.

4.Wydychane powietrze

Płuca usuwają wraz z nim dwutlenek węgla i wodę w postaci pary wodnej.

5.Układ moczowy

Grupa narządów, które usuwają z organizmu zbędne produkty przemiany materii i toksyny. Tworzą go nerki, moczowody, pęcherz moczowy i cewka moczowa. Jego głównym zadaniem jest produkcja moczu.

6.Nerki

Leżą w tylnej części jamy brzusznej, po obu stronach kręgosłupa. Filtrują krew i usuwają z niej zbędne substancje, produkują mocz oraz regulują ilość wody i soli w organizmie.

7.Moczowody

Cienkie umięśnione przewody łączące nerki z pęcherzem moczowym. Transportują mocz z nerek do pęcherza.

8.Pęcherz moczowy

Elastyczny, umięśniony worek, w którym mocz gromadzi się i jest magazynowany.

9.Cewka moczowa

Przewód, przez który mocz jest wyprowadzany na zewnątrz ciała. U mężczyzn wyprowadza dodatkowo nasienie.

10.Cewka moczowa u kobiet

Jest krótka - ma 3-5 cm, a jej ujście znajduje się w pobliżu wejścia do pochwy. Bliskość narządów płciowych naraża kobiety na infekcje dróg moczowych i układu rozrodczego.

11.Cewka moczowa u mężczyzn

Jest długa - ma 15-20 cm, przebiega przez penis, a jej ujście znajduje się na jego końcu. Jest wspólna dla układu moczowego i rozrodczego.

12.Którędy płynie mocz?

Mocz powstaje w nerkach, moczowodami płynie do pęcherza moczowego i tam się gromadzi. Przez cewkę moczową wydostaje się na zewnątrz organizmu.

13.Mocz pierwotny

Woda i zawarte w niej substancje (np. glukoza, sole mineralne, toksyczny mocznik) odfiltrowane z krwi w nerkach.

14.Ponowne wchłanianie

Etap powstawania moczu, w którym woda i potrzebne substancje, np. sole mineralne, wracają z moczu pierwotnego do krwi.

15.Mocz ostateczny

Płyn, który powstaje po odzyskaniu z moczu pierwotnego potrzebnych organizmowi składników. Na tym etapie trafiają do niego toksyny i inne szkodliwe substancje, np. pozostałości leków.

16.Etapy powstawania moczu

Filtracja krwi daje mocz pierwotny. Następnie woda i sole mineralne są ponownie wchłaniane, a toksyny, leki i inne szkodliwe substancje są wydzielane. Tak powstaje mocz ostateczny.

17.Skład moczu

Mocz w około 95% składa się z wody. Pozostałe 5% to głównie mocznik, a także niewielkie ilości soli mineralnych, barwników nadających żółty kolor oraz innych zbędnych substancji, np. resztek leków czy toksyn.

18.Z czego powstaje mocznik?

Z rozkładu białek dostarczanych z pożywieniem. To jedna z głównych substancji szkodliwych w moczu.

19.Kwas moczowy

Składnik moczu, który powstaje w wyniku rozkładu substancji zwanych purynami, zawartych w pożywieniu.

20.Kreatynina

Składnik moczu, który powstaje podczas pracy mięśni. Jej za niski lub za wysoki poziom może oznaczać, że nerki nie pracują prawidłowo.

21.Toksyny

Trucizny organiczne wytwarzane przez mikroorganizmy, rośliny, zwierzęta i grzyby. Układ moczowy usuwa je z organizmu wraz z moczem.

22.Zasady dbania o układ moczowy

Zbilansowana dieta (unikanie nadmiaru soli, warzywa i owoce) i higiena osobista (codzienna zmiana bielizny i mycie miejsc intymnych). Do tego niewstrzymywanie moczu oraz odpowiednia ilość płynów każdego dnia.

23.Kamica nerkowa

Choroba, w której w nerkach tworzą się osady i twarde złogi przypominające kamienie. Powstają przy zbyt dużym stężeniu soli mineralnych w moczu. Sprzyja jej np. dieta bogata w sól, a uboga w płyny. Objawy to silny ból pleców, krew w moczu i wymioty.

24.Profilaktyka kamicy nerkowej

Picie dużej ilości wody, unikanie nadmiernego spożycia soli i zbilansowana dieta bogata w owoce i warzywa.

25.Leczenie kamicy nerkowej

Leczenie dobiera lekarz urolog lub nefrolog, uwzględniając wielkość kamieni i ich umiejscowienie. Duże złogi mogą wymagać zabiegów medycznych, np. rozbijania falami uderzeniowymi lub usunięcia operacyjnego.

26.Zakażenie dróg moczowych

Choroba wywoływana przez bakterie, które dostają się do pęcherza moczowego lub nerek. Znacznie częściej występuje u kobiet, bo ich cewka moczowa jest krótsza i położona bliżej odbytu. Objawy to ból i pieczenie podczas oddawania moczu, częste oddawanie moczu w niewielkich ilościach, czasem gorączka, a nawet krew w moczu.

27.Profilaktyka zakażeń dróg moczowych

Picie dużej ilości wody, która wypłukuje bakterie, dbanie o higienę osobistą i unikanie długiego wstrzymywania moczu.

28.Leczenie zakażeń dróg moczowych

Najskuteczniejsze są antybiotyki przepisane przez lekarza i leki zawierające furaginę. Dolegliwości można złagodzić ciepłymi okładami, lekami przeciwbólowymi i rozkurczowymi oraz piciem dużej ilości płynów.

29.Jak picie wody chroni układ moczowy?

Picie dużej ilości wody, ok. 1,5-2 l dziennie, to podstawowa zasada profilaktyki chorób układu moczowego. Pomaga wypłukiwać bakterie i zapobiega tworzeniu się kamieni.

30.Badanie moczu

Prosty i skuteczny sposób diagnozowania chorób układu moczowego i wielu innych problemów zdrowotnych. Analiza składu, koloru i gęstości moczu dostarcza informacji o infekcjach, chorobach czy diecie. Powinno być częścią badań profilaktycznych raz w roku. Ostateczną interpretację wyników zawsze przeprowadza lekarz.

31.Prawidłowy wynik badania moczu

Kolor słomkowy, jasnożółty, mocz klarowny i przejrzysty. Brak cukru (glukozy) i bakterii. Brak lub śladowe ilości białka. Pojedyncze krwinki białe (leukocyty) i krwinki czerwone (erytrocyty). Nieliczne kryształy soli mineralnych.

32.Co pozwala wykryć badanie moczu?

M.in. zakażenie (obecność bakterii i leukocytów), ryzyko kamicy (kryształy soli) i cukrzycę (obecność glukozy).

33.Odchylenia od normy w badaniu moczu

Ciemnobrunatny kolor może oznaczać odwodnienie, a mętny mocz - obecność bakterii lub krwinek. Duża ilość białka może wskazywać na choroby nerek, liczne leukocyty na stan zapalny, a liczne erytrocyty na kamicę nerkową lub infekcję.

34.Zmiany koloru i zapachu moczu

Często wynikają z diety, np. po burakach, i nie muszą oznaczać choroby. Każdą niepokojącą zmianę, zwłaszcza gdy towarzyszą jej inne objawy (np. ból, gorączka), trzeba skonsultować z lekarzem.