Tkanki i skóra: budowa, funkcje i higiena - To nasz świat. Biologia 7

1.Hierarchiczna budowa organizmu

Podstawowym elementem budowy jest komórka. Kolejne poziomy to tkanka, narząd, układ narządów i organizm, np. komórka mięśniowa, tkanka mięśniowa, serce, układ krwionośny.

2.Tkanka

Grupa komórek o podobnej budowie, które pełnią te same funkcje.

3.Narząd

Część organizmu zbudowana z grupy wyspecjalizowanych tkanek, np. serce.

4.Układ narządów

Współpracujące ze sobą narządy. Każdy układ odpowiada za ważną funkcję w organizmie, np. oddychanie, krążenie krwi czy trawienie.

5.Rodzaje tkanek w organizmie człowieka

Tkanka nabłonkowa, mięśniowa, łączna i nerwowa. Tkanka mięśniowa i tkanka łączna dzielą się jeszcze na kilka rodzajów.

6.Tkanka nabłonkowa

Tworzy nabłonek jednowarstwowy i wielowarstwowy. Chroni przed czynnikami zewnętrznymi, wchłania i wydala różne substancje, odbiera bodźce. Występuje m.in. w wierzchniej warstwie skóry, w ścianach pęcherzyków płucnych i w wyściółce narządów wewnętrznych.

7.Rodzaje tkanki mięśniowej

Poprzecznie prążkowana szkieletowa porusza szkieletem i działa zależnie od woli. Poprzecznie prążkowana serca zapewnia pracę serca. Gładka, m.in. w ścianach naczyń krwionośnych i przewodu pokarmowego, zapewnia działanie narządów wewnętrznych. Tkanka serca i tkanka gładka działają niezależnie od woli. Zależna od woli jest tylko tkanka szkieletowa.

8.Rodzaje tkanki łącznej

Chrzęstna buduje stawy i połączenia między kośćmi. Kostna jest rusztowaniem dla mięśni. Tłuszczowa chroni przed zimnem i uszkodzeniami i jest źródłem zapasowej energii. Krew transportuje substancje, broni organizmu i reguluje temperaturę ciała.

9.Tkanka nerwowa

Odbiera, przetwarza i przekazuje informacje. Buduje układ nerwowy.

10.Zadania układów: krwionośnego, oddechowego, pokarmowego, moczowego

Krwionośny dostarcza do wszystkich części ciała składniki niezbędne do życia i odbiera substancje szkodliwe. Oddechowy pobiera tlen i usuwa dwutlenek węgla. Pokarmowy rozkłada pożywienie na mniejsze składniki i usuwa niestrawione resztki. Moczowy usuwa niepotrzebne i szkodliwe substancje.

11.Współdziałanie układów narządów

Żaden układ nie działa samodzielnie. Wspólnym celem układów jest utrzymanie w ciele stanu równowagi. Na przykład układ krwionośny rozprowadza składniki pokarmowe z układu pokarmowego i tlen z układu oddechowego.

12.Skóra

Największy narząd w ciele człowieka. Okrywa cały organizm i chroni go przed urazami i szkodliwymi czynnikami. Zapewnia też kontakt ze światem zewnętrznym: odbiera bodźce z otoczenia i przekazuje je do mózgu.

13.Warstwy skóry

Skóra składa się z dwóch warstw: naskórka i skóry właściwej. Pod skórą właściwą leży tkanka podskórna.

14.Naskórek

Górna warstwa skóry, zbudowana z tkanki nabłonkowej. Stale się złuszcza i odnawia, co umożliwia regenerację. Jest w nim produkowana keratyna.

15.Keratyna

Białko produkowane w naskórku. Nie przepuszcza wody i zapewnia wytrzymałość na urazy.

16.Wytwory naskórka

Włosy, paznokcie oraz gruczoły wydzielające pot, sebum lub mleko. Powstają z komórek naskórka.

17.Skóra właściwa

Warstwa skóry pod naskórkiem. Zawiera m.in. naczynia krwionośne i zakończenia nerwowe, a zbudowana jest m.in. z kolagenu.

18.Kolagen

Elastyczne, wytrzymałe białko, z którego m.in. zbudowana jest skóra właściwa.

19.Tkanka podskórna

Leży pod skórą właściwą i składa się głównie z tkanki tłuszczowej. Dzięki temu stanowi warstwę izolacyjną i chroni narządy przed urazami.

20.Elementy budowy skóry

W skórze znajdują się gruczoły potowe i łojowe, mieszki włosowe, zakończenia nerwowe i naczynia krwionośne.

21.Gruczoł łojowy

Wydziela sebum, czyli naturalną substancję, która natłuszcza i nawilża skórę.

22.Gruczoł potowy

Wydziela pot, który schładza ciało. Wraz z potem organizm usuwa nadmiar wody i zbędne substancje, np. nadmiar soli i mocznik.

23.Funkcje skóry

Chroni przed urazami, infekcjami i nadmiarem promieniowania UV. Reguluje temperaturę ciała. Wydziela i wydala, np. pot, sebum, nadmiar soli, mocznik. Produkuje witaminę D. Odbiera bodźce, np. ból, nacisk, ciepło i zimno.

24.Regulowanie temperatury ciała

Gdy organizm jest przegrzany, naczynia krwionośne w skórze się rozszerzają i ciało oddaje nadmiar ciepła, a pot paruje i je ochładza. Gdy jest zbyt zimno, naczynia się kurczą, co pomaga zatrzymać więcej ciepła wewnątrz.

25.Wydalanie

Usuwanie z organizmu substancji zbędnych, szkodliwych i będących w nadmiarze. Uczestniczą w nim m.in. układ oddechowy, skóra i układ moczowy.

26.Witamina D

Jest produkowana w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego. Jest potrzebna m.in. do utrzymania w zdrowiu kości i zębów.

27.Bodziec

Każdy czynnik zewnętrzny lub wewnętrzny, który wpływa na organizm i wywołuje jego reakcję.

28.Receptory

Zakończenia nerwowe i specjalne komórki, które odbierają bodźce z otoczenia lub wnętrza organizmu i przekształcają je na impulsy nerwowe. Dzięki receptorom w skórze odczuwasz dotyk, ciepło, zimno i ból oraz reagujesz na zmiany.

29.Codzienna higiena skóry

Codziennie myjemy całe ciało, zmieniamy bieliznę i stosujemy odpowiednie kosmetyki. Używamy wyłącznie własnych przyborów higienicznych. Jest to potrzebne, bo na skórze gromadzą się pot, łój i inne substancje.

30.Promieniowanie UV

Jeden ze składników promieniowania słonecznego, który może uszkadzać skórę. W umiarkowanych ilościach słońce jest potrzebne, bo uruchamia produkcję witaminy D: na jej dzienną dawkę wystarczy 15-20 minut. Promieniowanie słoneczne jest najsilniejsze w godzinach 10-15.

31.Skutki nadmiaru promieniowania UV

Oparzenia słoneczne: zaczerwienienie skóry, pieczenie, ból, pęcherze. Uszkodzenia skóry przyspieszające jej starzenie się: suchość, zmarszczki, przebarwienia. Ryzyko raka skóry, także czerniaka.

32.Krem z filtrem UV

Rozprasza, odbija lub pochłania promieniowanie UV. Na opakowaniu ma oznaczenie SPF z liczbą, która określa, ile razy dłużej niż bez ochrony można bezpiecznie przebywać na słońcu. Wybieramy zawsze filtr SPF 30 lub wyższy.

33.Choroby skóry

Należą do nich m.in. trądzik, łupież, opryszczka, alergie skórne i grzybice. Ich przyczyny mogą być bakteryjne, wirusowe, alergiczne lub grzybicze.

34.Grzybica

Choroba, w której grzyby atakują skórę lub paznokcie. Skóra jest zaczerwieniona, łuszczy się, czasem swędzi. Paznokcie zmieniają kolor, kruszą się i odkształcają.

35.Jak uniknąć grzybicy?

Zwykle zarażamy się w miejscach wilgotnych, np. na basenie czy na siłowni, przez bezpośredni kontakt z zakażoną powierzchnią. Dlatego na basenie nosimy klapki, nie dzielimy się ręcznikami ani butami, a skórę utrzymujemy suchą i czystą.

36.Czerniak

Jeden z najgroźniejszych nowotworów skóry, związany z nadmiernym wystawianiem jej na promieniowanie UV. Rozwija się z niegroźnych znamion (pieprzyków) lub powstaje na zdrowej skórze. Komórki nowotworowe powstają w wyniku zmian w materiale genetycznym komórek skóry.

37.Profilaktyka raka skóry

Regularnie oglądamy całą skórę, a wszelkie zmiany jak najszybciej zgłaszamy lekarzowi. Nie przebywamy na słońcu bez ochrony: nakrycia głowy, ubrania i kremu z filtrem SPF. Nie korzystamy z solarium, bo promieniowanie UV jest tam bardzo silne.

38.Objawy ABCDE czerniaka

A - asymetria: znamię ma niesymetryczny kształt. B - brzegi: niewyraźne, poszarpane, ze zgrubieniami. C - kolor: łaciate, nierówno zabarwione. D - duży rozmiar: średnica powyżej 6 mm. E - ewolucja: zmiana koloru, kształtu lub wielkości.

39.Trądzik młodzieńczy

Choroba skóry związana ze zmianami hormonalnymi w okresie dojrzewania. Wzrost poziomu hormonów powoduje nadmierną produkcję sebum, pory skóry się zatykają i tworzą się zaskórniki, krosty oraz stany zapalne.