Co jest w życiu ważne: powtórzenie, antonimy, komunikacja - Słowa na start 4

Powtórzenie to celowe użycie tego samego słowa lub tych samych słów więcej niż jeden raz. Często spotkasz je w wierszach i piosenkach.

Powtórzenie ma dwa zadania:

• mocniej coś zaznacza, np. uczucie, prośbę, obietnicę albo ostrzeżenie,
• nadaje wypowiedzi rytm.

Jak rozpoznać powtórzenie? Szukaj wyrazu, który wraca kilka razy. Powtórzone słowa mogą stać obok siebie, np. Uważaj, uważaj, lód jest cienki! Mogą też otwierać kolejne wersy lub zdania. Potem zastanów się, co zostało dzięki temu podkreślone.

Pamiętaj: powtórzenie jest celowe. Gdy w wypracowaniu niechcący wciąż używasz tego samego wyrazu, zastąp go wyrazem bliskoznacznym.

Opowiadanie to krótki utwór, który przedstawia zazwyczaj niewiele wydarzeń. Opowiada o nich narrator, zwykle w takiej kolejności, w jakiej się działy.

Oprócz wydarzeń opowiadanie może zawierać:

• opisy postaci, np. Miał rude włosy i wiecznie rozwiązane sznurówki.
• opisy przedmiotów i miejsc, np. Za domem rósł stary sad pełen jabłoni.
• przemyślenia bohaterów, czyli to, co bohater myśli, np. Zastanawiała się, czy postąpiła słusznie.

Tekst opowiadania zapisuje się zdaniami w akapitach, a nie wersami i strofami jak wiersz. W wierszu wypowiada się podmiot mówiący, a w opowiadaniu - narrator.

Te słowa i wyrażenia przydadzą się, gdy mówimy o ludziach i ich zachowaniu.

• stracić poczucie czasu - tak bardzo skupić się na jakiejś czynności, że przestaje się zwracać uwagę na upływ czasu, np. Przy układaniu puzzli Marek stracił poczucie czasu i spóźnił się na trening.
• spontaniczny - działający pod wpływem impulsu albo uczuć, bez wcześniejszego przemyślenia. Tak nazywamy też zachowanie, np. W drodze ze sklepu spontanicznie zaprosiliśmy babcię na lody. Przeciwieństwem jest zachowanie zaplanowane.
• lojalność - cecha kogoś, kto jest wierny i uczciwy wobec ważnych dla siebie osób, np. lojalny przyjaciel dotrzymuje słowa i wspiera nas w kłopotach.
• przejść do historii - zostać zapamiętanym dzięki swoim osiągnięciom lub cechom, np. Pani Zofia przeszła do historii naszej wsi, bo założyła w niej pierwszą bibliotekę.

Powiedzenia wyrażają w kilku słowach ważną myśl.

• Nie szata zdobi człowieka - szata to inaczej strój. O wartości człowieka świadczą jego charakter i postępowanie, a nie ubiór czy wygląd.
• Pozory mylą - to, jak ktoś lub coś wygląda, może wprowadzić w błąd, np. jabłko było czerwone i błyszczące, a w środku robaczywe.
• Słowa mają moc - słowa mogą zranić albo pomóc i zbliżyć ludzi do siebie, np. pochwała za staranną pracę może komuś poprawić cały dzień, a złośliwe przezwisko - zranić na długo.

Antonimy to wyrazy o przeciwstawnym znaczeniu. Używamy ich, aby podkreślić różnice między osobami, cechami lub czynnościami, np. Dziadek wstaje wcześnie, a wnuczek - późno.

Antonimy znajdziemy wśród różnych części mowy, ale w jednej parze oba wyrazy należą do tej samej części mowy.

Jeden wyraz może mieć różne antonimy, zależnie od tego, o czym mówimy, np. stary samochód - nowy samochód, ale stary człowiek - młody człowiek. Niektóre antonimy tworzymy cząstką nie-, np. uczciwy - nieuczciwy.

Każdą wypowiedź tworzymy w konkretnym celu. Chcemy przekazać informację, wyrazić prośbę albo kogoś do czegoś skłonić lub zachęcić.

Jak rozpoznać cel? Zastanów się, czego mówiący chce od słuchacza.

• Chce, żeby słuchacz się czegoś dowiedział - to informacja.
• Chce, żeby słuchacz coś dla niego zrobił albo na coś mu pozwolił - to prośba.
• Namawia słuchacza do działania i zwykle podaje powód, dla którego warto - to skłonienie lub zachęta.

Aby porozumieć się skutecznie, pamiętamy o pięciu zasadach.

Uważaj na częste błędy w formach wyrazów, np. umiem (nie: umię), wziąć (nie: wziąść).

Grzeczność językowa to kulturalne porozumiewanie się w mowie i piśmie. Pokazuje, że szanujemy odbiorcę.

Zwroty grzecznościowe dobieramy do sytuacji:

• proszę - gdy o coś prosimy,
• dziękuję - gdy ktoś nam pomógł albo coś dał,
• przepraszam - gdy sprawiliśmy komuś przykrość albo przeszkadzamy, np. Przepraszam, czy mogę przejść?
• dzień dobry i do widzenia - gdy witamy i żegnamy dorosłych.

Zwroty do adresata dobieramy do osoby. Do dorosłych, z którymi nie jesteśmy blisko, piszemy np. Szanowny Panie Burmistrzu, a do bliskich - np. Drogi Dziadku.

Z dorosłymi rozmawiamy pełnymi zdaniami, bez słów z języka młodzieżowego. Zamiast „Ogarnę to” lepiej powiedzieć „Zajmę się tym”. Do kolegi nie mówimy zbyt oficjalnie: „Oddasz mi piłkę?” brzmi naturalnie, a „Proszę o niezwłoczny zwrot piłki” - sztywno.