Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki

1.Jakie funkcje pełni mitologia?

Mitologia przekazuje uniwersalne zasady życia i refleksje moralne, wyjaśnia zjawiska przyrodnicze, opowiada o bogach i bóstwach, dostarcza motywów, alegorii i toposów oraz odpowiada na pytania o powstanie świata i człowieka i sens istnienia.

2.Mimesis

Odwzorowanie, naśladowanie rzeczywistości.

3.Fatum

Z góry określony, nieuchronny los, czyli przeznaczenie związane z wolą bogów.

4.Katharsis

Wzbudzenie u widza litości i strachu, a następnie oczyszczenie jego umysłu z tych trudnych emocji.

5.Konflikt tragiczny

Konieczność wyboru między dwiema równorzędnymi racjami. Każda decyzja bohatera prowadzi do nieszczęścia.

6.Ironia tragiczna

Sytuacja, w której nieświadome działania bohatera prowadzą do katastrofy mimo jego dobrych intencji.

7.Zasada trzech jedności

Obejmuje jedność czasu - akcja trwa do dwudziestu czterech godzin, jedność miejsca - wydarzenia rozgrywają się w jednej lokalizacji, oraz jedność akcji - nie występują wątki poboczne.

8.Stoicyzm

Kierowanie się rozumem i dążenie do szczęścia przez umiar, równowagę duchową oraz akceptację losu.

9.Epikureizm i carpe diem

Epikureizm uznaje za cel życia szczęście osiągane przez przyjemność i unikanie cierpienia. Wiąże się z hasłem carpe diem, czyli „chwytaj dzień”.

10.Na czym polega konflikt tragiczny Antygony?

Antygona wybiera między prawem boskim a rozkazem Kreona. Rezygnując z pochówku brata, złamałaby prawo boskie i dopuściła do zbezczeszczenia zwłok; grzebiąc Polinejkesa, łamie zakaz władcy i naraża się na karę śmierci.

11.Na czym polega tragizm Kreona?

Kreon wybiera między prawem ludzkim a boskim. Uznaje Polinejkesa za zdrajcę i zakazuje jego pochówku. Upór, pycha i przedkładanie władzy nad rodzinę prowadzą do śmierci Antygony, Hajmona i Eurydyki. Zbyt późno uznaje wyższość praw boskich; zostaje sam, cierpi i żałuje.

12.Hybris

Duma, buta lub pycha, także rodowa czy związana z władzą, która uniemożliwia właściwą ocenę sytuacji. Oznacza przekroczenie miary wyznaczonej człowiekowi przez bogów i ściąga ich karę, prowadząc bohatera ku katastrofie.

13.Hamartia - wina tragiczna

Błędne rozpoznanie i fałszywa ocena własnej sytuacji przez bohatera tragedii. Nieświadomy rzeczywistego znaczenia okoliczności bohater podejmuje działania, które przypieczętowują jego los i prowadzą do katastrofy.

14.Dlaczego Edyp opuścił Korynt?

Wyrocznia przepowiedziała Edypowi, że zabije ojca i poślubi matkę. Uważając Polibosa i Merope za swoich prawdziwych rodziców, opuścił Korynt, aby zapobiec spełnieniu przepowiedni.

15.Jak spełniła się przepowiednia dotycząca Edypa?

Edyp zabił w drodze do Teb Lajosa, nie wiedząc, że jest on jego ojcem. Po uwolnieniu Teb od Sfinksa został królem i poślubił Jokastę, nieświadomy, że jest ona jego matką.

16.Jakie były skutki odkrycia pochodzenia Edypa?

Jokasta popełniła samobójstwo. Edyp w rozpaczy pozbawił się wzroku i udał się na wygnanie.

17.Jakie wydarzenia poprzedzają akcję Antygony?

Synowie Edypa, Eteokles i Polinejkes, pokłócili się o władzę. Wygnany Polinejkes sprzymierzył się z wrogami Teb i zaatakował miasto. Bracia zginęli w bratobójczej walce, a władzę objął Kreon.

18.Jak jabłko niezgody doprowadziło do sądu Parysa?

Nieproszona na wesele Tetydy i Peleusa Eris rzuciła jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”. Spór o nie rozpoczęły Hera, Atena i Afrodyta, a Zeus powierzył jego rozstrzygnięcie Parysowi.

19.Co boginie obiecały Parysowi i którą z nich wybrał?

Hera obiecała Parysowi władzę, Atena - mądrość, a Afrodyta - miłość najpiękniejszej kobiety świata. Parys wybrał Afrodytę.

20.Co wywołało wojnę trojańską i jak długo ona trwała?

Parys porwał Helenę, żonę Menelaosa, i zabrał ją do Troi. Achajowie pod wodzą Agamemnona zorganizowali wyprawę, by ją odzyskać. Wojna trwała dziesięć lat i zakończyła się zdobyciem oraz spaleniem Troi.

21.Dlaczego Achilles wycofał się z walki i do niej powrócił?

Achilles odmówił walki, gdy Agamemnon odebrał mu brankę Bryzeidę. Powrócił na pole bitwy po śmierci Patroklosa z rąk Hektora, którego następnie zabił.

22.Jak Achilles potraktował ciało Hektora?

Po zabiciu Hektora Achilles bezcześcił jego ciało, wlekąc je za rydwanem. Później, wzruszony błaganiem Priama, oddał mu zwłoki syna.

23.Na czym polegał podstęp z koniem trojańskim?

Z pomysłu Odyseusza Grecy ukryli wojowników w drewnianym koniu i upozorowali odwrót. Trojanie wprowadzili konia do miasta mimo ostrzeżeń Laokona i Kasandry. Nocą wojownicy wyszli z niego i otworzyli bramy reszcie armii, co umożliwiło zdobycie Troi.

24.Epos - epopeja

Jeden z najstarszych gatunków epiki: rozbudowany, zwykle poetycki utwór narracyjny o legendarnych lub historycznych bohaterach i wydarzeniach ważnych dla społeczności. Ukazuje idealizowanego herosa, przekazuje wzorce postępowania i afirmuje etos wspólnoty.

25.Świat przedstawiony i narrator epopei homeryckiej

Akcja rozgrywa się na dwóch płaszczyznach: ludzkiej i boskiej; bogowie ingerują w losy ludzi. Opowieść prowadzi narrator trzecioosobowy, wszechwiedzący, obiektywny i zdystansowany, który nie ocenia postaci wprost.

26.Inwokacja i in medias res

Inwokacja to uroczysty zwrot do Muzy lub bóstwa z prośbą o natchnienie i pomoc w tworzeniu. In medias res oznacza rozpoczęcie akcji w środku przełomowych wydarzeń; wcześniejsze zdarzenia są przedstawiane w retrospekcjach.

27.Budowa i wersyfikacja epopei homeryckiej

Epopeja homerycka jest pisana heksametrem daktylicznym, czyli dostojnym, miarowym wierszem, i tradycyjnie dzieli się na dwadzieścia cztery księgi.

28.Patos, porównanie homeryckie i stały epitet

Patos to podniosły, uroczysty ton wypowiedzi. Porównanie homeryckie ma rozbudowany drugi człon tworzący plastyczny obraz z natury lub codziennego życia. Stały epitet to określenie stale towarzyszące danej postaci lub rzeczy.

29.Retardacja

Celowe spowalnianie akcji przez wprowadzanie szczegółowych, realistycznych opisów.

30.Fatum i wartości bohaterów epopei homeryckiej

Nad ludźmi i bogami ciąży niezmienne przeznaczenie. Bohaterowie podejmują heroiczną walkę o honor i sławę.

31.Iliada - autorstwo, tytuł i główny motyw

Iliada to starożytny grecki epos bohaterski przypisywany Homerowi. Tytuł pochodzi od Ilionu, greckiej nazwy Troi, i oznacza „pieśń o Troi”. Głównym motywem jest gniew Achillesa i tragiczne skutki jego konfliktu z Agamemnonem.

32.Jaki fragment wojny trojańskiej obejmuje Iliada?

Akcja główna obejmuje około czterdziestu dziewięciu-pięćdziesięciu dni dziesiątego, ostatniego roku wojny. Rozpoczyna się sporem o Bryzeidę i wycofaniem Achillesa z walki, a kończy pogrzebem Hektora.

33.Archetyp a topos

Archetyp to pierwotny, uniwersalny wzorzec postaci, postawy lub ludzkiej cechy. Topos to stały, wędrujący motyw, obraz lub miejsce, które powracają w kulturze i literaturze na przestrzeni wieków.

34.Prometeusz jako wzorzec postawy

Buntownik i dobroczyńca ludzkości, który poświęca się dla innych.

35.Ikar jako wzorzec postawy

Marzyciel, idealista i buntownik, który przekracza ludzkie ograniczenia i lekceważy rozsądek.

36.Dedal jako wzorzec postawy

Rozważny realista, mistrz, racjonalista i wynalazca kierujący się doświadczeniem.

37.Syzyf jako symbol

Symbol bezsensownego wysiłku i uporczywej pracy, która nie przynosi widocznych efektów.

38.Orfeusz jako wzorzec postaci

Artysta, wirtuoz i uosobienie wielkiej, poświęcającej się miłości.

39.Sacrum

Sfera świętości, wokół której skupiają się wierzenia, obrzędy i praktyki religijne. Świętość może przysługiwać przedmiotom, istotom, przestrzeniom i okresom; może być stała lub przemijająca, nadana albo utracona.

40.Profanum

Sfera świeckości, tego, co ludzkie i codzienne, przeciwstawiana sferze świętej, czyli sacrum.