Biologia
Świat zwierząt - budowa ciała i tkanki
autor: Tomek
Poznasz wspólne cechy zwierząt, poziomy organizacji ich ciała oraz różnice między kręgowcami a bezkręgowcami. Uporządkujesz budowę, rodzaje i funkcje tkanek nabłonkowej, mięśniowej, nerwowej i łącznej.
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
32 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Cechy i organizacja zwierząt
Etap 1 · 10 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Budowa i rodzaje nabłonków
Etap 2 · 9 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Tkanki mięśniowa i nerwowa
Etap 3 · 6 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Rodzaje tkanki łącznej
Etap 4 · 0 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Wspólne cechy zwierząt
Zwierzęta są wielokomórkowe i cudzożywne. Ich komórki mają jądro komórkowe, ale nie mają ściany komórkowej ani chloroplastów.
2.Poziomy organizacji ciała zwierząt
Kolejne poziomy organizacji ciała zwierząt to: komórka, tkanka, narząd, układ narządów i organizm.
3.Kręgowce - cecha szkieletu
Kręgowce mają sztywny szkielet wewnętrzny, którego głównymi częściami są kręgosłup i czaszka.
4.Bezkręgowce - cecha szkieletu
Bezkręgowce nie mają sztywnego szkieletu wewnętrznego. Ich ciała są miękkie, a u niektórych okrywa je szkielet zewnętrzny w postaci pancerza lub muszli.
5.Cztery główne rodzaje tkanek zwierzęcych
Tkanki zwierzęce dzielą się na nabłonkową, mięśniową, nerwową i łączną.
6.Budowa tkanki nabłonkowej
Tkankę nabłonkową tworzą ściśle przylegające komórki o różnych kształtach. Komórki mogą być ułożone w jednej lub wielu warstwach.
7.Główne funkcje tkanki nabłonkowej
Tkanka nabłonkowa chroni ciało przed uszkodzeniami, wchłania różne substancje, np. składniki pokarmowe, oraz wytwarza i wydziela różne substancje, np. śluz.
8.Kryteria podziału nabłonków
Nabłonki dzieli się według liczby warstw komórek na jednowarstwowe i wielowarstwowe, a według kształtu komórek na płaskie, sześcienne i walcowate.
9.Nabłonek jednowarstwowy płaski - występowanie
Nabłonek jednowarstwowy płaski tworzy ściany pęcherzyków płucnych.
10.Nabłonki jednowarstwowe sześcienny i walcowaty - występowanie
Nabłonek jednowarstwowy sześcienny tworzy kanaliki budujące nerki, a jednowarstwowy walcowaty występuje we wnętrzu jelita cienkiego.
11.Nabłonek wielowarstwowy płaski - występowanie
Nabłonek wielowarstwowy płaski tworzy zewnętrzną warstwę skóry.
12.Właściwość tkanki mięśniowej umożliwiająca ruch
Elementy tkanki mięśniowej mają zdolność do kurczenia się i rozkurczania. Dzięki temu organizm może wykonywać ruchy.
13.Rodzaje tkanki mięśniowej
Wyróżnia się tkankę mięśniową gładką, poprzecznie prążkowaną szkieletową i poprzecznie prążkowaną serca.
14.Tkanka mięśniowa gładka - występowanie
Tkanka mięśniowa gładka buduje ściany żołądka, jelit i naczyń krwionośnych.
15.Tkanki mięśniowe poprzecznie prążkowane - występowanie
Tkanka poprzecznie prążkowana szkieletowa jest podstawowym materiałem budulcowym mięśni szkieletowych, a tkanka poprzecznie prążkowana serca buduje ściany serca.
16.Skład i funkcja tkanki nerwowej
Tkanka nerwowa składa się z komórek nerwowych, czyli neuronów, oraz komórek gleju. Umożliwia kontrolowanie wszystkich czynności organizmu.
17.Zadanie neuronów
Neurony odbierają i przesyłają informacje w postaci impulsów nerwowych.
18.Zadania komórek gleju
Komórki gleju chronią komórki nerwowe oraz dostarczają im substancji odżywczych.
19.Elementy budowy neuronu
W budowie neuronu wyróżnia się ciało komórki nerwowej, dendryty i akson, który może być otoczony osłonką.
20.Budowa i występowanie tkanki łącznej
Tkanka łączna składa się z luźno ułożonych komórek i substancji międzykomórkowej, której w większości jej rodzajów jest dużo. Występuje niemal w każdym narządzie zwierząt i pomiędzy narządami.
21.Rodzaje tkanki łącznej
Do tkanek łącznych należą tkanka kostna, chrzęstna, tłuszczowa i krew.
22.Tkanka kostna - występowanie i funkcje
Tkanka kostna występuje w szkielecie kręgowców. Jest głównym składnikiem szkieletu i magazynuje sole mineralne.
23.Tkanka chrzęstna - występowanie i funkcje
Tkanka chrzęstna występuje w szkielecie kręgowców. Chroni powierzchnie kości tworzących staw przed ścieraniem, łączy niektóre kości i buduje małżowiny uszne ssaków.
24.Tkanka tłuszczowa - występowanie i funkcje
Tkanka tłuszczowa występuje pod skórą i wokół narządów wewnętrznych. Chroni przed urazami i utratą ciepła oraz stanowi materiał zapasowy.
25.Krew - występowanie i funkcje
Krew występuje w układzie krwionośnym. Transportuje różne substancje, m.in. tlen i dwutlenek węgla, uczestniczy w obronie przed drobnoustrojami chorobotwórczymi, a ptakom i ssakom umożliwia utrzymywanie stałej temperatury ciała.
Notatka
Wspólne cechy zwierząt
Zwierzęta są organizmami wielokomórkowymi, a ich sposób odżywiania określa się jako cudzożywność. Oznacza to, że pobierają pokarm, zamiast samodzielnie go wytwarzać.
Ich ciało jest zbudowane z komórek jądrowych. Komórki zwierzęce nie mają ściany komórkowej ani chloroplastów.
Zapamiętaj
Obecność jądra komórkowego jest cechą komórek zwierzęcych, natomiast obecność chloroplastów nią nie jest.
Od komórki do organizmu
Ciało zwierzęcia można opisywać na kolejnych poziomach organizacji. Komórki budują tkanki, z tkanek są zbudowane narządy, a narządy należą do układów narządów. Całość tworzy organizm.
Tkanka i narząd nie są nazwami tego samego poziomu: tkanka jest elementem budowy narządu. Podobnie pojedynczy narząd nie jest całym układem narządów.
Kręgowce, bezkręgowce i rodzaje tkanek
Podział na kręgowce i bezkręgowce opiera się na występowaniu i rodzaju szkieletu. U kręgowców szkielet jest sztywny i znajduje się wewnątrz ciała; jego głównymi częściami są kręgosłup oraz czaszka.
Bezkręgowce mają miękkie ciała i nie mają sztywnego szkieletu wewnętrznego. Niektóre z nich są jednak okryte szkieletem zewnętrznym, który ma postać pancerza albo muszli.
Ważne
Określenie „bezkręgowiec” nie oznacza, że zwierzę nie może mieć żadnego szkieletu.
Tkanki zwierzęce dzieli się na cztery główne rodzaje: nabłonkową, mięśniową, nerwową i łączną. Nazwy kostna, chrzęstna, tłuszczowa oraz krew oznaczają rodzaje tkanki łącznej, a nie kolejne główne grupy tkanek.
Tkanka nabłonkowa - budowa, funkcje i odmiany
W tkance nabłonkowej komórki ściśle do siebie przylegają. Nabłonek chroni ciało przed uszkodzeniami, wchłania substancje oraz zajmuje się ich wytwarzaniem i wydzielaniem.
Nabłonki klasyfikuje się niezależnie według liczby warstw oraz kształtu komórek. Dlatego pełna nazwa, np. nabłonek jednowarstwowy walcowaty, łączy informacje z obu podziałów.
| Rodzaj nabłonka | Miejsce występowania |
|---|---|
| Jednowarstwowy płaski | Ściany pęcherzyków płucnych |
| Jednowarstwowy sześcienny | Kanaliki nerek |
| Jednowarstwowy walcowaty | Wnętrze jelita cienkiego |
| Wielowarstwowy płaski | Zewnętrzna warstwa skóry |
Przykład
Wydzielanie mleka jest przykładem funkcji wydzielniczej nabłonka.
Tkanka mięśniowa i wykonywanie ruchów
Ruchy organizmu są możliwe dzięki kurczeniu się i rozkurczaniu elementów tkanki mięśniowej. Wyróżnia się tkankę gładką oraz dwa rodzaje tkanki poprzecznie prążkowanej: szkieletową i serca.
Rozmieszczenie poszczególnych rodzajów tkanki mięśniowej jest następujące:
- Tkanka gładka znajduje się w ścianach żołądka, jelit i naczyń krwionośnych.
- Tkanka poprzecznie prążkowana szkieletowa stanowi podstawowy materiał budulcowy mięśni szkieletowych.
- Tkanka poprzecznie prążkowana serca tworzy ściany serca.
Samo określenie „poprzecznie prążkowana” nie rozstrzyga, czy chodzi o tkankę budującą mięśnie szkieletowe, czy serce. Trzeba podać pełną nazwę jej rodzaju.
Tkanka nerwowa - neurony i komórki gleju
Tkanka nerwowa umożliwia kontrolowanie wszystkich czynności organizmu. Zawiera neurony, które odbierają informacje i przesyłają je w postaci impulsów nerwowych, oraz komórki gleju, które chronią neurony i dostarczają im substancji odżywczych.
W budowie neuronu rozpoznaje się ciało komórki, dendryty i akson. Na rysunku komórki nerwowej może być również widoczna osłonka aksonu.
Nie należy utożsamiać całej tkanki nerwowej z samymi neuronami: komórki gleju również są jej składnikiem, ale pełnią inne zadania.
Tkanka łączna - zróżnicowane rodzaje i zadania
Tkanka łączna występuje niemal w każdym narządzie zwierząt, a także pomiędzy narządami. Jej komórki są luźno ułożone, a przestrzeń między nimi zajmuje substancja międzykomórkowa. W większości rodzajów tej tkanki substancji międzykomórkowej jest dużo.
| Rodzaj tkanki | Występowanie | Najważniejsze zadania |
|---|---|---|
| Kostna | Szkielet kręgowców | Budowa szkieletu, magazyn soli |
| Chrzęstna | Szkielet kręgowców | Ochrona stawów, łączenie kości |
| Tłuszczowa | Pod skórą, wokół narządów | Ochrona, zapas |
| Krew | Układ krwionośny | Transport, obrona |
Chrząstka zabezpiecza powierzchnie kości tworzących staw przed ścieraniem, a u ssaków buduje też małżowiny uszne. Tkanka tłuszczowa chroni zarówno przed urazami, jak i przed utratą ciepła.
Krew przenosi m.in. tlen i dwutlenek węgla oraz uczestniczy w obronie przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. U ptaków i ssaków umożliwia utrzymywanie stałej temperatury ciała.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Skład chemiczny organizmów i biologiczne znaczenie wody40 fiszek uczy się 3
Poznajemy biologię: metoda naukowa i mikroskop40 fiszek uczy się 4
Aparat ruchu - budowa, działanie i zdrowie40 fiszek uczy się 3
Biologia: znaczenie, badania i obserwacje36 fiszek uczy się 8
Biologia: znaczenie, badania i obserwacje36 fiszek uczy się 4
Układ ruchu - szkielet, mięśnie i skutki dopingu28 fiszek uczy się 3