Opisać Polskę: czasownik, wielka litera, plan wydarzeń - Słowa na start 4

1.Czasownik

Czasownik to część mowy, która nazywa czynności i stany. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje?, np. (co robi?) Kasia rysuje, (co się z nim dzieje?) jabłko dojrzewa.

2.Czynność czy stan?

Czasownik nazywa czynność, gdy mówi, co ktoś robi (pytanie: co robi?), np. tata gotuje, Ola pływa. Nazywa stan, gdy mówi, co się z kimś lub z czymś dzieje (pytanie: co się z nim dzieje?), np. lód topnieje, kwiat więdnie.

3.Z jakimi wyrazami łączy się czasownik?

Czasownik łączy się w zdaniu z różnymi częściami mowy. Chętnie tworzy parę z rzeczownikiem, który mówi, kto wykonuje czynność, np. mama czyta. Łączy się też z wyrazami, które mówią, kiedy, gdzie albo jak coś się dzieje, np. rano biegam w parku.

4.Czasy czasownika

Czasownik występuje w trzech czasach. Czas przeszły informuje, że coś już się wydarzyło (np. narysowałem), teraźniejszy - że czynność właśnie się odbywa (np. rysuję), a przyszły - o tym, co dopiero się wydarzy (np. narysuję).

5.Odmiana czasownika przez osoby i liczby

Czasownik jest odmienną częścią mowy: odmienia się przez osoby, liczby i czasy. Liczba pojedyncza: 1. os. (ja) maluję, 2. os. (ty) malujesz, 3. os. (on, ona, ono) maluje. Liczba mnoga: 1. os. (my) malujemy, 2. os. (wy) malujecie, 3. os. (oni, one) malują.

6.Jak określić osobę i liczbę czasownika?

Podstaw zaimek, który pasuje do formy czasownika: ja, ty, on, ona, ono - liczba pojedyncza; my, wy, oni, one - liczba mnoga. Np. (wy) skaczecie - 2. os. lm., (ona) czyta - 3. os. lp.

7.Forma osobowa i nieosobowa czasownika

Czasownik ma dwie formy. Forma osobowa informuje, kto wykonuje czynność, np. (ja) sprzątam, (oni) sprzątają. Forma nieosobowa nie informuje, kto wykonuje czynność, np. sprzątać.

8.Bezokolicznik

Bezokolicznik to jedna z form nieosobowych czasownika - nie mówi, kto wykonuje czynność. Rozpoznasz go po zakończeniu -ć lub -c, np. pływać, kopać, móc.

9.Pisownia zakończeń czasowników: -ę, -e, -ą

Niektóre czasowniki w czasie teraźniejszym zapisujemy inaczej, niż wymawiamy. W 1. os. lp. piszemy -ę (ja niosę, kopię), w 3. os. lp. -e (on niesie, kopie), a w 3. os. lm. -ą (oni niosą, kopią).

10.Czasowniki z zakończeniem -em

Niektóre czasowniki w 1. os. lp. kończą się na -em, np. (ja) jem, wiem, umiem. W 3. os. lp. mają wtedy -e (je, wie, umie), a w 3. os. lm. -ą (jedzą, wiedzą, umieją).

11.Wielka litera w nazwach państw, regionów, miast, dzielnic i wsi

Wielką literą piszemy nazwy państw (np. Norwegia), regionów (np. Kujawy), miast (np. Gdańsk), dzielnic (np. Nowa Huta) i wsi (np. Biskupin).

12.Wielka litera w nazwach mieszkańców

Wielką literą piszemy też nazwy mieszkańców państw, regionów, miast, dzielnic i wsi, np. Norweg, Wielkopolanin, Gdańszczanka, Nowohucianin.

13.Mała litera w przymiotnikach od nazw miejsc

Przymiotniki utworzone od nazw państw, regionów, miast, dzielnic i wsi piszemy małą literą. Odpowiadają na pytania: jaki? jaka? jakie?, np. Norwegia - norweski fiord, Kujawy - kujawskie pola, Gdańsk - gdański port.

14.Mieszkanka kraju czy rzecz?

Niektóre nazwy mieszkańców mają też inne znaczenie. Gdy wyraz oznacza mieszkańca, piszemy go wielką literą, a gdy oznacza rzecz albo coś innego - małą, np. Polka (mieszkanka Polski) i polka (taniec), Czeszki (mieszkanki Czech) i czeszki (lekkie buty do ćwiczeń).

15.Plan wydarzeń

Plan wydarzeń to najważniejsze wydarzenia z książki lub filmu zapisane w punktach. Wydarzenia muszą być przedstawione w takiej kolejności, w jakiej wystąpiły w utworze.

16.Plan ramowy i plan szczegółowy

Plan ramowy obejmuje tylko najważniejsze wydarzenia podane w punktach (1., 2., 3.). Plan szczegółowy zawiera główne wydarzenia w punktach, a pozostałe wydarzenia w podpunktach (a), b), c)).

17.Jak napisać plan wydarzeń?

Wybierz z tekstu najważniejsze wydarzenia i ułóż je po kolei, tak jak występują w tekście. Główne wydarzenia zapisz w punktach, a pozostałe w podpunktach. Pisz zwięźle, bez zbędnych określeń, i unikaj powtarzania tych samych słów - stosuj wyrazy bliskoznaczne.

18.Punkty planu zapisane w taki sam sposób

Wszystkie punkty planu zapisuj w taki sam sposób: tylko czasownikami, np. Kot goni mysz, ALBO tylko rzeczownikami nazywającymi czynności, np. Pogoń kota za myszą. Nie mieszaj tych sposobów w jednym planie.

19.Rzeczowniki nazywające czynności

Od wielu czasowników tworzymy rzeczowniki, które nazywają czynności. Przydają się w planie wydarzeń, np. odjechać - odjazd, zwiedzać - zwiedzanie, odpocząć - odpoczynek, pożegnać się - pożegnanie.