O sobie, o nas: porównanie, rym, synonimy, komunikacja - Słowa na start 4

Porównanie zestawia dwie rzeczy podobne pod jakimś względem. Dzięki temu lepiej widać cechę osoby, rzeczy lub zjawiska, np. dumny jak paw, chmury niby wata. Porównania pozwalają też ciekawiej wyrażać uczucia i pomagają odbiorcy wyobrazić sobie, o czym mowa.

Jak ułożyć własne porównanie?

• Wybierz cechę, np. pracowity.
• Pomyśl, co ma tę cechę bardzo wyraźnie, np. mrówka.
• Połącz obie części: pracowity jak mrówka.

Porównanie ma sens, gdy druga część naprawdę ma tę cechę. Powolny jak ślimak - pasuje, powolny jak zając - nie pasuje.

Nie myl porównania z epitetem: epitet to wyraz określający rzeczownik (twarda bułka), a porównanie zestawia dwie rzeczy (bułka twarda jak kamień).

Związki frazeologiczne to stałe połączenia wyrazów, których nie rozumiemy dosłownie. Kto wpadł w tarapaty, wcale nigdzie nie wpadł - po prostu ma kłopoty.

• wpaść w tarapaty - znaleźć się w trudnej, kłopotliwej sytuacji, np. Wpadliśmy w tarapaty, bo w górach zaczęła się burza, a do schroniska było daleko.
• o mały włos - mówimy tak, gdy niewiele brakowało, żeby coś się wydarzyło, np. O mały włos spóźniłabym się na pociąg - zdążyłam w ostatniej chwili.
• walczyć jak lew - dzielnie i odważnie stawiać czoło trudnościom, nie poddawać się, np. Tenisistka walczyła jak lew o każdą piłkę. To wyrażenie zawiera porównanie: jak lew.
• stanąć jak wryty - nagle znieruchomieć z zaskoczenia, strachu lub szoku, np. Na widok ogromnego psa za płotem stanąłem jak wryty.

Przed trudnym wyzwaniem, np. zawodami sportowymi albo przedstawieniem, często pojawiają się:

• niepewność - nie wiemy, jak nam pójdzie,
• nadzieja - wierzymy, że się uda; nadzieja dodaje odwagi.

Po niepowodzeniu możemy czuć:

• rozczarowanie - wynik jest gorszy, niż się spodziewaliśmy,
• bezradność - nie wiemy, co zrobić, i wydaje się, że nic nie możemy zmienić,
• rozpacz - bardzo silny smutek, gdy tracimy nadzieję.

Zazdrość pojawia się, gdy porównujemy się z innymi: przykro nam, że ktoś ma coś, czego my nie mamy, albo że jemu coś się udało, a nam nie.

Gdy nazywasz uczucie postaci, uzasadnij je sytuacją albo zachowaniem.

O swoich zaletach i sukcesach warto mówić. Ważne jest jednak, jak to robimy.

Zdanie „Po wielu próbach zrobiłam gwiazdę na trawie” to chwalenie się: mówi o prawdziwym sukcesie bez przesady. Zdanie „Przepłynąłem jezioro w minutę, nikt tego nie umie!” to przechwalanie się. Jest w nim zmyślenie i umniejszanie innych.

Rym to jednakowo lub podobnie brzmiące końcowe części wyrazów. Rymy występują najczęściej na końcu wersów i sprawiają, że wiersz brzmi melodyjnie.

Jak znaleźć rymy?

• Przeczytaj na głos ostatnie wyrazy kolejnych wersów.
• Posłuchaj, jak brzmią ich końcowe części.
• Jeśli brzmią tak samo albo podobnie, to rym.

Np. w wersach „Mały żuczek w trawie spał, / rano przeciągnął się i wstał” rymują się wyrazy spał - wstał.

Rymują się końcowe części wyrazów, a nie ich początki. Wyrazy pies i piasek zaczynają się podobnie, ale nie tworzą rymu.

Cechę charakteru bohatera nazywamy jednym słowem i uzasadniamy jego zachowaniem:

• cierpliwy - trzeci raz spokojnie tłumaczy siostrze zadanie,
• ostrożny - zakłada kask, zanim wsiądzie na hulajnogę.

Ani wygląd, ani wiek nie mówią, jaki ktoś ma charakter. Stanowczy jest ten, kto wyraźnie mówi, czego chce, i nie ustępuje pod naciskiem innych.

Synonimy, czyli wyrazy bliskoznaczne, mają takie samo albo podobne znaczenie, np. zmęczony - znużony, wyczerpany. Używamy ich, żeby nie powtarzać tych samych słów. Pomoże w tym słownik wyrazów bliskoznacznych.

Synonim powinien pasować do zdania. Sędziwy znaczy bardzo stary, ale mówimy tak zwykle o ludziach: sędziwy profesor, a nie sędziwy zeszyt. Wyrazy o przeciwnym znaczeniu, np. jasny - ciemny, nie są synonimami.

Adresat wiersza to ten, do kogo skierowany jest utwór. Może nim być osoba, grupa osób, przedmiot, zjawisko albo pojęcie.

Jak rozpoznać adresata? Szukaj w wierszu:

• zwrotów do kogoś w formie ty albo wy, np. (ty) wiesz, (wy) pamiętacie,
• wyrazów w formie wołania, czyli w wołaczu (np. Babciu! Przyjaciele!),
• próśb i poleceń, np. zaczekaj, nie odchodźcie.

Np. w wersach „Deszczu, nie padaj w sobotę, / mamy na spacer ochotę” podmiot mówiący zwraca się do deszczu i o coś go prosi. Adresatem jest zjawisko - deszcz.

Adresat to ktoś inny niż podmiot mówiący, czyli ten, kto w wierszu mówi. Nie w każdym wierszu podmiot mówiący zwraca się do kogoś wprost.

Porozumiewanie się z innymi to komunikowanie się. Nadawca tworzy wypowiedź i przekazuje ją odbiorcy. Wypowiedź, czyli informacja przekazywana drugiej osobie, to komunikat. Odbiorca odbiera skierowaną do niego wypowiedź.

Komunikat przekazujemy słowami - ustnie lub pisemnie - albo w inny sposób. Gest to ruch ręki, głowy albo całego ciała, który ma jakieś znaczenie. Mimika to wyraz twarzy. Znaki graficzne to proste rysunki i symbole. Odczytuje się je szybko i zwykle zrozumie je także ktoś, kto nie zna języka danego kraju. Sygnały (dźwiękowe albo świetlne) słychać lub widać z daleka.