Polski
Szkolne radości, szkolne smutki: rzeczownik, wielka litera - Słowa na start 4
Sprawdzony zestawZestaw obejmuje drugą część rozdziału: rzeczownik, jego rodzaj i liczbę oraz odmianę przez przypadki z pytaniami. Poćwiczysz pisownię wielką literą imion, nazwisk, przezwisk i tytułów, użycie cudzysłowu i kursywy, a także dowiesz się, jak tworzyć notatki w różnych formach.
Zestaw do podręcznika
Rozdział II, cz. 2. Szkolne radości, szkolne smutki: rzeczownik, wielka litera, cudzysłów, notatka
Słowa na start! 4. Podręcznik. Edycja 2026 (Nowa Era) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
38 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Rzeczownik i jego rodzaj
Etap 1 · 4 fiszki · 9 pytań
Etap 2: Liczba i przypadki
Etap 2 · 6 fiszek · 10 pytań
Etap 3: Pisownia wielką literą
Etap 3 · 4 fiszki · 9 pytań
Etap 4: Cudzysłów, kursywa i notatka
Etap 4 · 6 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Rzeczownik
Rzeczownik to część mowy, która nazywa osoby, zwierzęta, rośliny, rzeczy, miejsca, emocje i zjawiska. Odpowiada na pytania: kto? co? Przykłady: strażak, sowa, tulipan, ławka, park, radość, burza.
2.Jak znaleźć rzeczownik w zdaniu?
Zadajemy pytanie kto? albo co? W zdaniu „Ogrodnik podlewa kwiaty” pytamy: Kto podlewa kwiaty? - ogrodnik; Co podlewa ogrodnik? - kwiaty. Oba wyrazy są rzeczownikami.
3.Rodzaj rzeczownika
Każdy rzeczownik ma określony rodzaj: męski - (ten) stół, pies; żeński - (ta) lampa, gruszka; nijaki - (to) krzesło, lustro. Skróty: r.m., r.ż., r.n.
4.Forma podstawowa - jak sprawdzić rodzaj?
Rodzaj sprawdzamy w formie podstawowej rzeczownika, czyli takiej, jaka jest w słowniku. Dodajemy do niej ten, ta albo to, np. rowerem → (ten) rower - r.m., w szafie → (ta) szafa - r.ż., z mlekiem → (to) mleko - r.n.
5.Liczba pojedyncza i mnoga
Rzeczowniki odmieniają się przez liczby. Liczba pojedyncza (lp.) oznacza jedną osobę, zwierzę lub rzecz, np. kredka, ptak, a liczba mnoga (lm.) - więcej niż jedną, np. kredki, ptaki.
6.Przypadki rzeczownika
Przypadki to role, w jakich rzeczownik występuje w zdaniu. Rzeczownik zmienia w nich formę, np. pies, psa, psem, ale niektóre formy bywają takie same: (nie ma) psa, (widzę) psa. Przypadków jest siedem: mianownik (M.), dopełniacz (D.), celownik (C.), biernik (B.), narzędnik (N.), miejscownik (Ms.), wołacz (W.).
7.Pytania przypadków: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik
Mianownik (M.): kto? co? (jest). Dopełniacz (D.): kogo? czego? (nie ma). Celownik (C.): komu? czemu? (się przyglądam). Biernik (B.): kogo? co? (widzę). Np. jest pies, nie ma psa, przyglądam się psu, widzę psa.
8.Pytania przypadków: narzędnik, miejscownik, wołacz
Narzędnik (N.): z kim? z czym? (idę). Miejscownik (Ms.): o kim? o czym? (mówię). Wołacz (W.): o! (witaj!) - tej formy używamy, gdy zwracamy się do kogoś lub czegoś. Np. idę z psem, mówię o psie, psie!
9.Odmiana rzeczownika „sowa”
Liczba pojedyncza: M. sowa, D. sowy, C. sowie, B. sowę, N. sową, Ms. (o) sowie, W. sowo! Liczba mnoga: M. sowy, D. sów, C. sowom, B. sowy, N. sowami, Ms. (o) sowach, W. sowy!
10.Biernik z końcówką -ę
Niektóre rzeczowniki rodzaju żeńskiego w bierniku liczby pojedynczej mają końcówkę -ę, choć zwykle słyszymy -e. Piszemy: czytam gazetę, kocham ciocię, widzę sowę. Zapis „ciocie” oznaczałby kilka osób, czyli liczbę mnogą.
11.Wielka litera: imiona, nazwiska, przydomki, pseudonimy, przezwiska
Wielką literą piszemy imiona i nazwiska (np. Maria Konopnicka), przydomki (np. Bolesław Krzywousty), pseudonimy (np. Bolesław Prus) i przezwiska (np. Rudy, Pchełka).
12.Wielka litera: imiona zwierząt i drzew
Wielką literą piszemy imiona zwierząt i drzew, np. Burek (pies), Mruczek (kot), Chrobry (dąb). Nazwę gatunku piszemy małą literą: mój kot Mruczek, stary dąb Chrobry.
13.Wielka litera w tytułach
Wielką literą zaczynamy tytuły książek, wierszy, tekstów w czasopismach, obrazów, filmów, utworów muzycznych i programów. W tytule wielką literą piszemy tylko pierwszy wyraz, a w środku - np. imiona, nazwiska, przydomki i nazwy miejscowości: „O krasnoludkach i o sierotce Marysi”.
14.Mała czy wielka litera? Zależy od znaczenia
Niektóre wyrazy piszemy małą albo wielką literą - zależnie od tego, co oznaczają. Imię, nazwisko i przezwisko piszemy wielką literą, a nazwę rzeczy, rośliny lub zwierzęcia - małą, np. Lilia (imię) i lilia (kwiat), pani Sowa (nazwisko) i sowa (ptak).
15.Cudzysłów
Cudzysłów to znak interpunkcyjny. Używamy go, gdy zapisujemy tytuły książek, filmów i dzieł sztuki oraz gdy przytaczamy czyjeś słowa. Składa się z dwóch znaków: rozpoczynającego i zamykającego.
16.Cytat w cudzysłowie i kropka
Gdy przytaczamy czyjeś słowa, zapisujemy je w cudzysłowie, a kropkę na końcu zdania stawiamy po cudzysłowie zamykającym, np. Dziadek powtarza: „Dobre słowo nic nie kosztuje”. Mówimy: w cudzysłowie (tak jak w rowie).
17.Kursywa
Kursywa to pochyła czcionka. Używamy jej w tekstach pisanych w pliku na komputerze, aby wyróżnić tytuły i czyjeś wypowiedzi - wtedy nie stawiamy cudzysłowu. Oba zapisy są poprawne, ale w zeszycie piszemy cudzysłów.
18.Notatka
Notatka zawiera najważniejsze informacje do zapamiętania. Dobra notatka jest zwięzła, krótka, zrozumiała, czytelna i uporządkowana.
19.Jak napisać dobrą notatkę?
Zapisuj tylko najważniejsze informacje. Używaj krótkich, prostych zdań lub haseł. Porządkuj wiadomości: punkty, ramki, chmurki, strzałki. Wyróżniaj ważne rzeczy kolorem, podkreśleniem, ikonką albo rysunkiem.
20.Rodzaje notatek
Notatka może mieć formę: krótkiego tekstu (proste zdania), punktów (hasła w punktach), tabeli (kolumny z nagłówkami), schematu (temat w środku i hasła wokół niego) albo rysnotki (tekst połączony z rysunkami, strzałkami i chmurkami).
Notatka
Rzeczownik - co nazywa i jak go znaleźć
Rzeczownik to część mowy. Nazywamy nim osoby, zwierzęta, rośliny, rzeczy, miejsca, emocje i zjawiska. Pytamy o niego: kto? albo co?, np.:
- osoby: pilot, kuzynka,
- zwierzęta: żyrafa, motyl,
- rośliny: konwalia, klon,
- rzeczy: plecak, latarka,
- miejsca: dworzec, boisko,
- emocje: tęsknota, zdziwienie,
- zjawiska: tęcza, mróz.
Jak znaleźć rzeczownik w zdaniu? Zapytaj o osoby i rzeczy, o których mówi zdanie: kto? co? W zdaniu „Sąsiad naprawił płot” pytamy: kto naprawił płot? - sąsiad; co naprawił sąsiad? - płot. Gdy rzeczownik stoi w innej formie, np. za płotem, wróć do formy podstawowej: (co?) płot.
Uważaj na wyrazy z tej samej rodziny. Zabawa to rzeczownik, ale zabawny (jaki?) nazywa cechę, a bawi się (co robi?) - czynność.
Rodzaj rzeczownika i forma podstawowa
Każdy rzeczownik ma określony rodzaj: męski (r.m.), żeński (r.ż.) albo nijaki (r.n.). Rozpoznajemy go po słowach ten, ta, to.
Rodzaj sprawdzamy w formie podstawowej, czyli takiej, jaka jest w słowniku. Postępuj tak:
- znajdź formę podstawową, np. o pociągu → pociąg, bez herbaty → herbata, nad jeziorem → jezioro,
- dodaj ten, ta albo to: (ten) pociąg - r.m., (ta) herbata - r.ż., (to) jezioro - r.n.
Ważne
Nie zgaduj rodzaju po ostatniej literze. Mówimy ten tata, choć wyraz kończy się na -a, i ta noc, choć brzmi podobnie jak ten koc.
Liczba i przypadki - odmiana rzeczownika
Rzeczownik odmienia się przez liczby: pojedynczą (lp.), np. balon, i mnogą (lm.), np. balony. Odmienia się też przez przypadki, czyli role w zdaniu. Jest ich siedem:
| Przypadek | Pytania | lp. | lm. |
|---|---|---|---|
| mianownik (M.) | kto? co? (jest) | lekarz | lekarze |
| dopełniacz (D.) | kogo? czego? (nie ma) | lekarza | lekarzy |
| celownik (C.) | komu? czemu? (się przyglądam) | lekarzowi | lekarzom |
| biernik (B.) | kogo? co? (widzę) | lekarza | lekarzy |
| narzędnik (N.) | z kim? z czym? (idę) | lekarzem | lekarzami |
| miejscownik (Ms.) | o kim? o czym? (mówię) | (o) lekarzu | (o) lekarzach |
| wołacz (W.) | o! (witaj!) | lekarzu! | lekarze! |
Wołacza używamy, gdy zwracamy się do kogoś lub czegoś.
Zapamiętaj
Kolejność przypadków: „Mądry dziadek często buduje nowe modele wiatraków” (M., D., C., B., N., Ms., W.).
Jak rozpoznać przypadek i jak pisać biernik
Aby rozpoznać przypadek, ułóż pytanie z wyrazów zdania. Np. „Dziękuję sąsiadce za pomoc” - komu dziękuję? - sąsiadce. Na pytanie komu? odpowiada celownik.
Uważaj na dopełniacz i biernik. Mają wspólne pytanie kogo?, a niektóre formy brzmią w nich tak samo, np. lekarza. Wtedy pomagają słowa pomocnicze:
- „Wieczorem nie było już lekarza” - nie ma kogo? - dopełniacz,
- „Rano zobaczyłam lekarza” - widzę kogo? - biernik.
W bierniku liczby pojedynczej niektóre rzeczowniki rodzaju żeńskiego kończą się na -ę, choć najczęściej słyszymy -e. Piszemy: zgubiłam rękawiczkę, pomaluję ścianę. Zła końcówka może zmienić sens: „Opuściłam lekcję” to jedna lekcja, a „Opuściłam lekcje” - kilka lekcji.
Wielka litera: osoby, zwierzęta i drzewa
Wielką literą piszemy:
- imiona i nazwiska, np. Adam Mickiewicz,
- przydomki, np. Kazimierz Wielki,
- pseudonimy, np. Janusz Korczak,
- przezwiska, np. Iskra (o koledze, który ma mnóstwo energii),
- imiona zwierząt i drzew, np. pies Azor, chomik Pestka, dąb Bartek.
Przezwisko piszemy wielką literą także wtedy, gdy jest zwykłym słowem, np. iskra, ale: mój kolega Iskra.
W środku zdania słowa przy imieniu, takie jak pies, chomik, dąb czy kolega, piszemy małą literą, np. mój chomik Pestka.
Wielka litera w tytułach i zależnie od znaczenia
Wielką literą zaczynamy tytuły książek, wierszy, tekstów w czasopismach, obrazów, filmów, utworów muzycznych i programów.
Ważne
W tytułach wielką literą piszemy tylko pierwszy wyraz. Jeśli w środku tytułu są np. imiona, nazwiska, przydomki czy nazwy miejscowości, je także piszemy wielką literą.
Przykłady:
- „Tajemniczy ogród” - wielka litera tylko na początku,
- „Akademia pana Kleksa” - pana małą literą, Kleksa wielką, bo to nazwisko,
- „Wycieczka do Torunia” - Toruń to nazwa miejscowości.
Niektóre wyrazy piszemy małą albo wielką literą zależnie od znaczenia. Imię, nazwisko i przezwisko piszemy wielką literą, a nazwę rzeczy, rośliny czy zwierzęcia - małą. Porównaj: Hania Kruk (nazwisko) i kruk (ptak), koń Kasztan (imię konia) i kasztan, który zbieramy jesienią.
Cudzysłów i kursywa
Cudzysłów to znak interpunkcyjny. Składa się z dwóch znaków: rozpoczynającego, który stawiamy na dole („), i zamykającego, który stawiamy na górze (”). Używamy go, gdy:
- zapisujemy tytuły książek, filmów i dzieł sztuki, np. Obejrzeliśmy film „Kraina lodu”.
- przytaczamy czyjeś słowa, np. Trener powtarza: „Bez rozgrzewki nie ma treningu”.
W cudzysłowie stoi sam tytuł, a słowa film, książka czy wiersz zostają poza nim. W zdaniu z cytatem kropkę stawiamy po cudzysłowie zamykającym. Mówimy w cudzysłowie, tak jak w rowie.
Kursywa to pochyła czcionka. W tekście pisanym w pliku na komputerze możemy nią wyróżnić tytuł albo czyjąś wypowiedź i wtedy nie stawiamy cudzysłowu. Oba zapisy są poprawne, ale w zeszycie piszemy cudzysłów.
Przykład
W zeszycie: Czytam „Tajemniczy ogród”. W pliku na komputerze: Czytam Tajemniczy ogród.
Notatka - cechy i formy
W notatce zapisujemy najważniejsze informacje, które trzeba zapamiętać. Dobra notatka powinna być zwięzła, krótka, zrozumiała, czytelna i uporządkowana.
Jak ją przygotować?
- Wybierz to, co trzeba zapamiętać, a resztę pomiń.
- Pisz krótko: proste zdania albo hasła.
- Uporządkuj wiadomości, żeby całość była przejrzysta.
- Wyróżnij najważniejsze rzeczy, żeby łatwiej je zapamiętać.
| Forma notatki | Jak wygląda? |
|---|---|
| krótki tekst | kilka prostych zdań |
| punkty | hasła w kolejnych punktach |
| tabela | kolumny z nagłówkami |
| schemat | temat w środku, hasła wokół niego |
| rysnotka | tekst z rysunkami, strzałkami i chmurkami |
Formę dobierz do treści, np. plan działania wygodnie jest zapisać w punktach.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 3
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasicki
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 3
Wojna, Zagłada i człowieczeństwo w literaturze i filmie20 fiszek uczy się 1
Język polski: literatura, gramatyka i kultura wypowiedzi40 fiszek uczy się 4