Mój dom, moi najbliżsi: wers, strofa, nastrój - Słowa na start 4

Wers to jedna linijka wiersza. Wersy zapisujemy jeden pod drugim. Jedno zdanie może zajmować kilka wersów.

Strofa, inaczej zwrotka, to grupa wersów. Strofy oddziela od siebie odstęp, czyli pusta linijka. Wiersz może mieć jedną strofę albo kilka, a strofy nie muszą mieć tyle samo wersów.

Jak policzyć wersy i strofy? Wersy liczymy jak linijki tekstu. Pustych linijek między strofami nie liczymy. Strofy liczymy jak grupy linijek. Np. wiersz z dwiema strofami po 4 wersy i jedną strofą z 3 wersami ma razem 11 wersów.

Gdy fragment wiersza zapisujemy w jednej linijce, granicę wersów zaznaczamy ukośnikiem /. Np. „Szumi las za oknem, / księżyc świeci nad domem” to dwa wersy.

Opisując osobę z utworu, odpowiadamy na dwa różne pytania.

Nie rozpoznasz uczucia po tym, że słowo jest rzeczownikiem. Cechę charakteru też można nazwać rzeczownikiem, np. odważny - odwaga, pracowity - pracowitość.

Uczucie i cechę charakteru najpierw nazywamy, a potem uzasadniamy tym, co osoba mówi lub robi. Np. złość - bohater trzaska drzwiami. Życzliwy - bohater pomaga nowej koleżance w lekcjach.

Warto znać dokładne nazwy kilku uczuć:

• wdzięczność - czujemy ją wobec kogoś, kto zrobił dla nas coś dobrego, np. przyniósł nam lekcje, gdy chorowaliśmy,
• tęsknota - smutek, gdy brakuje nam bliskiej osoby albo ważnego miejsca, np. przyjaciela, który się wyprowadził,
• skrucha - żal, że zrobiło się coś złego, i chęć przeproszenia oraz poprawy, np. gdy żałujemy, że skłamaliśmy,
• ulga - czujemy ją, gdy mija strach, niepokój albo ból, np. po występie, przed którym bardzo się denerwowaliśmy.

Gdy komuś jest bardzo wstyd, mówimy, że chce zapaść się pod ziemię. To związek frazeologiczny, czyli stałe połączenie wyrazów, którego nie rozumiemy dosłownie. Nikt naprawdę nie znika pod ziemią. Tak można powiedzieć np. wtedy, gdy strzelimy gola do własnej bramki.

Takt to umiejętność zachowania się tak, by nie sprawić komuś przykrości i okazać mu szacunek. Osoba, która ma takt, jest taktowna. Zanim coś powie lub zrobi, myśli o tym, co poczuje druga osoba.

Osoba taktowna:

• zwraca komuś uwagę dyskretnie, a nie przy wszystkich,
• nie śmieje się z cudzych pomyłek, np. gdy ktoś przekręci trudne słowo podczas czytania na głos,
• nie komentuje głośno czyjegoś wyglądu,
• uważnie słucha, gdy ktoś opowiada o swoim zmartwieniu.

Zachowanie bez taktu, które sprawia komuś przykrość albo go zawstydza, nazywamy nietaktownym.

Przydomek to słowo dodane do imienia. Mówi o jakiejś cesze danej osoby. Przydomki mieli np. polscy władcy: Bolesław Śmiały, czyli odważny, oraz Władysław Łokietek - ten przydomek mówi o niskim wzroście. Przydomek bywa też żartobliwy.

Nie myl przydomka z innymi nazwami osoby:

• imię nadają dziecku rodzice, np. Tomasz,
• nazwisko dziecko dostaje zwykle po rodzicach, np. Kowalski,
• zdrobnienie to czulsza forma imienia, np. Tomek, Tomuś,
• przydomek dodajemy do imienia, żeby podkreślić cechę osoby.

Opinia mówi, co myślimy o kimś albo o czymś. Zaczynamy ją np. od słów „Uważam, że…”, „Moim zdaniem…” albo „Myślę, że…”.

Uzasadnienie wyjaśnia, dlaczego tak myślimy. Wprowadzamy je słowem ponieważ albo bo. Przed tymi słowami stawiamy przecinek.

Jak zbudować opinię z uzasadnieniem:

• podaj opinię, np. Uważam, że…,
• dodaj słowo ponieważ albo bo,
• napisz powód: co ktoś zrobił, powiedział albo jaki jest.

Samo zdanie „Moim zdaniem Bartek jest dobrym kapitanem” to opinia bez uzasadnienia. Opis zdarzenia, np. Bartek przyszedł na trening, nie jest opinią.

Nastrój utworu to uczucia i wrażenia, które towarzyszą osobie wypowiadającej się w utworze. O nastroju mówimy, że jest np. wesoły, pogodny, radosny, smutny, spokojny, refleksyjny albo tajemniczy.

Dwa z tych określeń warto dobrze zrozumieć:

• refleksyjny - skłania do zastanowienia się, np. nad przyjaźnią albo nad tym, jak szybko mija czas,
• tajemniczy - budzi ciekawość i niepokój, bo coś jest niewyjaśnione.

Nastrój opisujemy tak jak uczucia: najpierw go nazywamy, a potem uzasadniamy przykładami z tekstu.

Nastrój rozpoznajemy po wskazówkach w tekście:

• słowach nazywających uczucia, np. boję się, jestem szczęśliwy, martwię się,
• zachowaniu osób, np. taniec, drżenie, westchnienie,
• opisie świata: barwach, dźwiękach i pogodzie.